Nguyễn Ngọc Danh

 

TẬP 1 - LỄ HỘI #1

TẬP 2 - LỄ HỘI #2

TẬP 3 - LỄ HỘI #3

 

H́nh ảnh và Ư Nghĩa Lễ Hội Katê dân tộc Chăm 

Mến tặng :

- Lm Nguyễn Hoài An, người đă hoà ḿnh với cộng đồng Chăm trong sứ vụ truyền giáo hơn 06 năm tại  Giáo Xứ Đá Trắng  Phan Rang -Ninh Thuận

- Hoàng Văn Minh Phan Rí và quư Anh Em  lớn lên và sinh sống tại Miền Trung VN. Đặc biệt hai tỉnh -  Ninh Thuận - B́nh Thuận.

 

 


Lễ Hội Katê Chăm

Lễ hội Katê Chăm – c̣n gọi là Lễ Hội Truyền Thống Dân Gian được tổ chức hằng năm vào ngày  01 tháng Bảy Chăm lịch thường rơi vào những ngày đầu tháng  Mười Dương Lịch.  Lễ Hội Katê v́ mang tính truyền thống dân gian theo tục lệ, tập quán lâu đời nên được gọi là  “Mbăng Katé”. Nó không phải lễ Tết Chăm như nhiều người Việt lầm tưởng.  Rija Nưgar mới là lễ Tết của người Chăm  được tổ chức tại Quốc nội với những lễ nghi long trọng, nghiêm trang .  

  Ngày nay với hoàn cảnh xa quê hương, nhưng vẫn nhớ về cội nguồn nhưng để thích hợp với hoàn cảnh tại nước Mỹ - giảm bớt những nghi lễ long trọng khó có thể thực hiện được tại Hải Ngoại   Hội Bảo Tồn Văn Hóa (BTVH)  Hải Ngoại quyết định thay thế lễ Tết Rija Nugar bằng lễ Ilimo Pauk thun được tổ chức hàng năm vào cuối tháng Giêng Chăm lịch tức cuối tháng Tư Dương lịch


  
Vậy  Katê là lễ hội ǵ của Người Chăm?

Chúng ta từ hơn 500 năm qua sống chung đụng với người Chăm trong không gian địa dư và văn hóa.  Đồng thời nền văn hóa Đại Việt đă  chịu ảnh hưởng không nhỏ của nền văn hóa Chăm  nhất là những cư dân Miền Trung từ Huế ( Thuận Hóa) cho tới Ninh Thuận, B́nh Thuận. Lễ Hội Katê là lễ hội lớn được tổ chức hàng năm tại Quốc Nội cũng như Hải Ngoại.  Riêng tại Quốc nội,  Lễ Hội được người Việt tham dự rất đông và đă đưa lễ hội này  thành một sư kiện đặc thù trong ngành du lịch VN.  Nhưng đă bao lâu nay đă có mấy ai am hiểu được ư nghĩa ngày lễ Hội Katê của cộng đồng Chăm chứ chưa nói tới những phong tục tập quán hàng ngày, những vần thơ trữ t́nh lăng mạn trong văn thơ cổ ngữ Chăm gieo vần như thơ Lục Bát của chúng ta hay  những tâm t́nh sầu muộn hoài vọng về một Vương Quốc xa xưa ẩn sâu trong tiềm thức tâm linh của họ.

 

 

Theo ông Đắc Văn Kiết viết trong  tập sang ViJAYA số 08 tháng 9-2011:  Katê là Tín Ngưỡng Bản Địa mang bản sắc của Dân Tộc Chămpa – Katê không phải là tín ngưỡng Tôn Giáo Ngoại Nhập Ba-La-Môn (ĐVK ViJaYa -08 –pg32).   Nói cách khác Katê là một Lễ Hội mang Tinh Thần Tâm Linh Bản Địa của người Chăm từ ngàn xưa truyền tử lưu tôn cho tới ngày nay và sẽ c̣n tiếp nối trong  các thế hệ sau. Nó có trước rất xa khi Đa Thần Giáo Bà La Môn xâm nhập vào  vương quốc Lâm Ấp ( Chiêm Thành).  Lễ Hội Katê mang một nửa tính lưỡng hợp, một nét đặc thù trong nền văn hóa Chăm như : Đất –Trời, Sáng-Tối, Đực –Cái v.v..  Tính chất lưỡng hợp đó giống như tính lưỡng hợp trong tư tưởng dân gian Viêt qua chuyện Bánh Dầy ( Dương=Trời=tṛn) – Bánh Chưng ( Âm=Đất=vuông), Cha Rồng (Rồng=Dương) Mẹ Tiên ( Tiên=Âm) hay thuyết  Lưỡng Nghi –Âm Dương của dịch lư. Đây là một tư tưởng ăn sâu vào đời sống tín ngưỡng dân gian của người Chăm. Tính chất lưỡng hợp ấy được thể hiện một cách sâu sắc qua lễ nghi, cách ăn mặc, màu sắc, và đặc biệt được thể hiện một cách độc đáo qua những nét nghệ thuật điêu khắc, kiến trúc, ca vũ.  Do đó nếu chúng ta có cơ hội đi dự lễ Katê sẽ choáng ngợp với màu sắc qua y phục, chúng ta như lạc vào một thế giới ca vũ hân hoan  nhịp nhàng, uyển chuyển của những nàng Chiêm Nữ trong khuôn viên đền tháp cổ ( Xem h́nh vào link phía dưới).  Nó gói trọn trong một ư tưởng ước nguyện mong sao cho sự Ḥa Hợp Âm Dương được trọn vẹn rồi từ đó sẽ nẫy nở ra nguồn sống qua : Đất Trời thuận ḥa, t́nh yêu Nam Nữ trọn vẹn, ruộng vườn xinh tươi, gia súc từng bầy….  Tất cả những thứ ấy sẽ đem lại đời sống ấm no, hạnh phúc cho dân tộc Chăm.
     



Cuối cùng xin được tóm gọn ư nghĩa ngày lễ hội Katê Chăm được tổ chức hằng năm vào đầu tháng Bảy Chăm lịch hay vào đầu tháng Mười Dương lịch qua bài viết của ông Đắc Văn Kiết  trên VIJAYA tháng 08 -2011 như sau:

-Tưởng niệm và nhớ ơn Thần Mẹ Xứ Sở là Po Inư Nưgar-  Người đă được  thờ tại quần thể  Tháp Bà Nha Trang ngày nay.

- Tưởng niệm và nhớ ơn tiền nhân, những khai quốc công thần, như các anh hùng, Vua Chúa có công đức với dân tộc Chăm.

- Tưởng nhớ ông bà tổ tiên. 

-  Đền đáp công ơn những vị Thần Linh đă ban cho dân chúng mưa thuận gió ḥa, đất đai ph́ nhiêu, mùa màng tươi tốt, dân lành ấm no.

- Nh́n qua những tín ngưỡng dân gian của dân tộc Chăm chúng ta thấy họ rất gần gũi với nền tư tưởng văn hóa dân gian Thờ cúng Tổ Tiên, cũng như các vị anh hùng liệt nữ, những Vua Chúa có công đức của người Việt – Nó có một sự trùng hợp lạ lùng đến nỗi khi t́m hiểu về điều này tôi có một cảm tưởng như cả hai dân tộc gần như có một nơi phát xuất tâm linh dân gian như nhau.  Nếu có cái khác là chỉ khác qua sự thực hành các h́nh thức nghi lễ, tế tự. Càng t́m hiểu tôi càng thấy ḿnh như đang khám phá ra một nét lưỡng hợp hài ḥa qua niềm tin tín ngưỡng dân gian của Việt - Chăm.  Tôi tự đặt cho ḿnh một câu hỏi : “Có phải cả hai Dân tộc phát xuất từ một khởi điểm  hay đây là một sự pha trộn hay nói cách khác là  Sự Giao Lưu Văn Hóa rất hài ḥa rất đẹp qua tư tưởng, nghệ thuật và ngay như cả tiếng nói, giọng nói mà cả hai dân tộc Chăm Việt đang thừa hưởng một cách vô tư ?” Chính v́ những ưu tư khắc khoải đó được dàn trải trong cuốn "Có 500 Năm Như Thế"  của Hồ Trung Tú, một con dân đất Quảng Nam đang tự ḿnh miệt mài đi t́m dấu vết sự pha trộn của hai dân tộc Việt - Chăm qua ḍng giống, tiếng nói, phong tục tập quán gói gọn trong không gian địa dư, văn hóa  tỉnh Quảng Nam.

 

 

 

___________________

 

Góp ư :

Hoàng Văn Minh :

Kính chào anh Ngọc Danh.
Xin cám ơn lời đề tặng. Rất trân trọng những tâm huyết và nghiên cứu của Anh về dân tộc Chăm,về những lễ hội và phong tục của một dân tộc vong quốc.
Trên mảnh đất B́nh-Ninh thuận, người Chăm có hai tôn giáo chính: Đằng Chăm(Balamon), Đằng Ni(Hồi giáo). Trong đó, dân theo Đằng Chăm chiếm đa số.
Tại thôn Tịnh Mỹ, nơi c̣n sót lại Hoàng tộc Chăm, bao giờ tết Katê cũng khởi đầu bằng việc gói (các loại bánh...gừng, găng tây,tét...) ngày hôm trước, gọi là ngày gói. Hôm sau nấu mặn và cúng, gọi là ngày ăn, cũng là ngày lễ chính. Được quy định vào các ngày thứ ba gói, thứ tư ăn, thứ bảy gói chủ nhật ăn. Những ngày khác không được phép làm.
Ăn tết cũng phải theo tôn ti trật tự, Hoàng gia ăn tết trước, vào ngày đầu tháng (tùy theo rơi vào ngày nào, thứ ba hay thứ bảy), sau đó là nhà làng(thôn), dân chúng tiếp theo, liên tục trong một tháng, nhà nào muốn làm (ăn tết) th́ tổ chức, không ép buộc. Những người quanh xóm tới giúp nấu nướng, mặc dù chỉ ăn một ngày (chính xác là bữa trưa), nhưng dù giầu hay nghèo cũng phải nấu cho nhiều, v́ sẽ có đông người đến ăn (dự).
Những năm thường (không nhuận), tết vào tháng mười, nhưng năm nhuận là tháng chín (như năm nay).
Xin góp thêm một ít chi tiết về ngày tết cổ truyền dân tộc Chăm KATE.
Em:MC

 

--oo--

 

Lưu Q. Sáng

Anh Danh kính,
Thực ra anh em thường gọi Katê là Tết Chăm để người  Kinh dễ hiểu .

Đúng ra Katê là Lễ Hội Truyền Thống Dân Tộc Chăm hoặc là Lễ Hội Dân Gian Chăm như anh viết cũng được .

Ngày lễ chính thức là Mùng Một tháng Bảy Chăm lịch ( bất luận là ngày thứ mấy!) . Bà con Chăm thường chuẩn bị các lễ vật trước đó một ngày như người Kinh gói bánh vào ngày 30 Tết.

Nói chung về ư nghĩa Katê anh viết như thế là đầy đủ rồi .

Chào anh .
 

 

 

 

art2all.net