Nguyễn Ngọc Danh

Mùa chim thiên di


          Hàng năm mỗi khi trời trở lạnh tại vùng Bắc bán cầu vào đầu tháng Chín, đó cũng chính là Mùa Thu. Không gian có những cơn gió đưa cái lạnh từ Phương Bắc về mà người Việt chúng ta, đặc biệt người miền Bắc gọi là gió Heo May. Thời điểm đó khởi điểm cho mùa mang đầy tính lăng mạn. Chính cái ngọn gió hiu hiu se lạnh nhẹ nhàng vô t́nh ấy mang theo những cánh lá vàng bay, rụng khắp mọi nơi, như có một sức quyến rũ kỳ lạ và huyền diệu làm cho ḷng người cũng buồn lây. Đó là khởi đầu mùa Thu.

Ngô đồng nhất diệp lạc
Thiên hạ cộng tri thu


Ngô đồng một lá bay bay
Báo cho thiên hạ biết ngày sang Thu

(Ng Danh phóng dịch)

Trong bản nhạc Gọi Tên Bốn Mùa của TCS có câu : Gió Heo may đă về. Chiều tím loang vỉa Hè và gió hôn tóc thề. Rồi mùa Thu bay đi (sic)
Vâng ! Trời đất trở lạnh ảnh hưởng lên mọi sinh vất sinh sống trên trái đất này.

Vậy, Gió Heo May là loại gió ǵ ? Chúng ta thử t́m hiểu từ này xem sao.

Từ Hy nguyên nghĩa là trong tiếng Việt có nghĩa là “Ít ỏi, thưa thớt” nghĩa rộng là : Nhỏ, Nhẹ, Vắng vẻ, Tịch mịch, một từ Việt gốc Hán bắt nguồn bởi một nguyên từ (etymon) 稀 mà âm Hán Việt đọc là Hi –rồi lâu ngày đọc trại thành Hiu – rồi Hợi..Heo, rồi từ đó chúng ta có từ Heo May. Vậy trong tiếng Việt có nghĩa là “Ít ỏi, thưa thớt” nghĩa rộng là : Nhỏ, Nhẹ, Vắng vẻ, Tịch mịch.

C̣n từ May là ǵ : Do âm Hán Việt ghi bằng chữ 微 âm Việt là Vi. Sau đọc trại thành May có nghĩa là nhỏ, bé, như từ Mảy May..

Theo Bách Khoa Từ Điển : Từ tổ Gió Heo May thoạt kỳ thủy cũng chỉ đồng nghĩa với nghĩa gốc của từ tổ : Gió Heo và Gió May. Về sau bỏ bớt đi một từ Gió thành Gió Heo May để chỉ thứ gió dịu nhẹ, hơi gây lạnh về Mùa Thu như chúng ta vẫn hiểu.

Mùa gió heo may cũng chính là mùa Thiên Di của các loài chim phương Bắc về Nam trốn lạnh. Và tiếp nối là Mùa Đông sẽ tới trong ṿng 3 tháng nữa. Ta thử t́m hiểu từ Thiên Di xem sao :

Thiên có nhiều nghĩa, nhưng chúng ta nên gói ghém lại hai nghĩa ch́nh là :
Thiên : Trời 天 và Thiên : Ngàn, ngh́n : 千 ( số học)
Di : chuyển dời : 貤
Theo hai nghĩa trên chúng ta có thể có một định nghĩa :

Thiên Di : Di dời, chuyển đi hàng ngàn dặm trong ư nghĩa dành cho loài chim. Động thái bỏ vùng sinh sống b́nh thường giá lạnh về Mùa Đông, cũng chính là mùa thiếu thực phẩm, bay về vùng nắng ấm phương Nam cách xa hàng ngàn dặm t́m nơi sinh sống, chủ yếu là kiếm thức ăn. Gọi là mùa Chim di trú.

• Trong tiếng Anh Migration: sự di trú
• sự chuyển trường (từ trường đại học này sang trường đại học khác)
• đoàn người di trú; bầy chim di trú

Như vậy tính di trú không chỉ có ở loài chim mà c̣n ở loài cá hồi Salmon, loài lươn (Ell), các loài nai lớn vùng Bắc Cực. Elk, Caribou,.. khi mùa Đông tới mà khởi đấu là mùa Thu.

Và ngay cả con người nữa. Con người di trú theo hai khuynh hướng: kinh tế và chính trị. Tại nước Mỹ, các sở di trú Liên bang và tiểu bang làm viêc bá thở v́ các đợt đi trú khắp năm châu đổ về : Lư do nước Mỹ tự do, no ấm, khả năng khoa học vượt trội, nền giáo dục tuyệt vời và nhất là Nhân Phẩm Con Người Được tôn Trọng.

Như Người Việt chúng ta trong gian đoạn lịch sử cận đại đă đi di trú (Tỵ nạn) hầu như khắp Năm Châu. Nhưng khác một điều con người di trú không theo Mùa mà theo khuynh hướng kinh tế và chính trị như nói trên. Do đó thường ở lại luôn tại vùng đất mới, không trở về chốn cũ như các loài động vật.


Mùa Thu 2014
Ngọc danh

• Nguồn :
• Bách Khoa Từ Điển.
• Hán Việt Tự Điển
• Từ Điển Nguồn Gốc Tiếng Việt / BS Nguyễn Hy Vọng


________________

Nguồn :

http://www.cgnl-nn.com/forum/viewtopic.php?f=27&t=3362


 

Trang  Nguyễn Ngọc Danh

art2all.net