CÓ VỀ HỘI AN HAY KHÔNG, LÒNG VẪN CỨ BUỒN

          Tôi đạp xe từ Đà Nẵng về Hội An khi ngày đã hết, băng qua hai con sông buồn cùng một bãi cát dài ở giữa, để trở lại Duy Xuyên. Tôi quen thuộc với lộ trình kia như quen với tiếng thở lòng mình khi một bóng một hình lang thang giữa một bầu trời đã sụp.

Nhưng tôi yêu bầu trời u buồn ấy, cho đến tàn hơi, cho dẫu bây giờ tôi có đi lại đi qua nơi này nơi khác bằng tư thái của một người no đủ. Tôi yêu những con đường điện tắt, những ánh đèn hắt ra ở một đoạn đường, khi tôi dừng lại vấn thuốc hút, nhìn sâu vào cánh đồng âm u phía trước, thầm lặng hít vào buồng phổi khát khao từng mùi cỏ úa, mùi rơm hiền, và không khí đẫm hơi sương...

Lúc đó, mùa đông năm 1982, tôi đến thăm anh, thăm một người đã viết những câu thơ mà tôi đã ngâm say mê cùng cây đàn guitar bên ánh đèn dầu những ngày ở Huế, trong căn phòng trọ đầy ẩm mốc, với sụt sùi mưa bên ngoài, còn buồn hơn cả Hội An... Mở cửa cho tôi, không phải anh, mà cũng một người dong dỏng cao như anh, tiếng nói nhỏ và hiu hắt như bản hòa âm của gió, ễnh ương, ếch nhái ở hồ Bà Thiên hay trên cánh đồng Trường Lệ phía xa xa... Cha anh đó, người đã đợi anh bảy năm trời, cần mẫn bên mảnh vườn, vạt ruộng quê hương, và mỗi lần ông phun nước miếng vào tay để tiếp tục những nhát cuốc, ông biết rằng, trong tiếng cuốc cắm phập vào mảnh đất sình tháng chạp, có tiếng người con ông vẳng lại, đầy những ân cần, không oán hận, than van... Rồi anh ở dưới bếp lên tiếp tôi, tôi ngại, chẳng nói gì nhiều, vì mình chỉ là thứ trẻ ranh, cả anh cũng vậy, bởi anh cũng vừa trở lại sau bảy năm trời dạt trôi vào trung tâm cơn bão dữ... Nhưng đó là khởi đầu cho những chuyến rong chơi của chúng tôi vài năm sau đó, có khi đạp xe về Nam Phước, Mã Châu, có khi đạp về Điện Nam, uống rượu với bạn bè...

Đêm đó, trước khi ghé chùa Phước Lâm ngủ lại, tôi lang thang ra phố, rồi qua cầu Cẩm Nam đứng hút thuốc. Chiếc cầu giờ đây đã được nối lại bằng những thanh gỗ gập ghềnh, nhưng chẳng sao, vì chỉ có xe đạp và người đi bộ lại qua. Những ngày xưa cũ, tôi hay đi đò qua bến sông này, cùng bạn Ngô Thuân về quê ngoại bạn ấy ở thôn hai Cẩm Nam, và chiếc cầu đã gãy ngày ấy vẫn còn in hằn trong tâm trí... Tôi lại nhớ đến anh, Hoàng Lộc, đến người lữ hành cô đơn trở về Hội An thỉnh thoảng, đến kẻ tự nguyện lưu đày, đến những người tự đánh đắm thuyền mình khi băng qua dòng Hư huyễn, đến những ai đã riêng chọn nỗi buồn như một nghiệp dĩ, và những dòng thơ viết ra chưa bao giờ oán trách, mà để nuôi dưỡng thêm Nỗi buồn kia, như dưỡng nuôi một chất liệu sinh tồn...

Ai lại về khi trời sang đông
Ai lại về đứng ngó bờ sông
Khi đưa tay níu thân cầu gãy
Buồn như mưa, buồn ơi vô chừng...

Anh Hoàng Lộc thân yêu,
Tôi có gặp anh nhiều lần kể từ những ngày tháng đó? Không, bởi những con suối xa nguồn chẻ nhánh khác nhau, có gặp chăng, khi chúng chảy qua chân cầu ngày nước lũ, và trong khoảnh khắc, cùng tru lên giọng sầu man thiên để nhắc nhau âm điệu cũ, trước khi hòa tan cùng biển cả... Tôi cũng không biết anh có còn trở lại cầu xưa để níu trong suy tư một thân cầu gãy, như anh đã lập ngôn thuở đầu đời lên đường vào mộng mị. Nhưng tôi có thể chắc rằng, trên những cánh đại ngàn xanh tốt ở xứ người, hay bên những con đường phẳng phiu không bụi bặm ở xứ sở mà người ta gọi là văn minh kia, anh vẫn thèm nghe mùi bùn hương ruộng, vốn đã ở trong tâm hồn anh, ngày cùng cha vỡ đất đầu mùa, nhất là những ngày anh trở lại mảnh vườn xưa lúc tàn cơn binh lửa, hay lúc mây giăng xám trời sau bảy năm lưu viễn chốn lao lung. Và tôi cũng đoan chắc, hơi thở của mùi nước sông, cùng với mùi gây gây vẳng lên từ tấm lưới dân chài hoặc mùi ngai ngái của từng đám lục bình thấm đẫm phù sa, vẫn là biểu tượng đời anh như một mộng đời bất tuyệt...

Những dòng nước vẫn reo vang
cuốn niềm hy vọng tôi tan từng giờ
tôi run nỗi nhớ mơ hồ
sầu như tiếng gió ngoài ô thổi dồn...

Giờ đây, nhắm mắt lại, tôi vẫn mường tượng được Hội An của anh, những mối tình vụng dại ở sân trường Trần Quý Cáp, và Hội An của tôi, những ngày tuổi nhỏ, tôi áp tai bên vách ván đêm đêm để nghe những bài vọng cổ “Sân khấu Truyền thanh” từ chiếc radio ấp chiến lược của ông trung sĩ Lan nhà ngay bên cạnh...

Phong trần theo những ngày đi
đời như vọng cổ thầm thì quán không

“Anh có yêu đôi người gái đẹp”, vậy hả anh? Thua tôi, tôi yêu đến vài chục người gái đẹp, và họ vẫn theo tôi ở cuối cơn mơ hay đầu giấc ngủ, tôi vẫn mang theo như những vết nám lòng làm hành trang đạo hạnh chính mình. Chỉ khác chăng, anh làm thơ (sau này) nói rõ rằng mình yêu họ, nhưng mà, người nữ của anh đã trở thành những gì cao hơn người nữ, họ trở thành phương tiện để anh lồng vào câu thơ mình từng điệu thở mênh mang, từng giọng sầu lữ thứ, từng bất nhẫn chính mình trong âm điệu của một loài tằm nhả từng sợi tơ rệu rã, trong khi lòng những mong mình nhả được ra từng sợi tơ óng ánh tặng cho đời...

Khi anh về bé vừa lên mười sáu
rất dịu dàng nhưng rất lạ đời anh
khi đưa tay gõ vội trái tim mình
nghe sai lỡ như một lần dâu bể
anh đã già rồi hồn khô ý trễ
tương lai mù trên mấy ngọn sầu đông
yêu vô vàn cũng rớt giọt tình không!

Tuy nhiên, anh có biết không, những sợi tơ đời rệu rã kia lại âm thầm dệt nên một màn tơ sóng sánh, vì đời sống này, được tôn vinh bởi những suối ngầm âm thầm chiêm bái, hơn là những tung hô rộn rã sắc màu. Đời sống trở thành vĩnh cửu bởi những nghiên cứu âm thầm của từng nhà Khoa học chân chính hay những Nghệ sĩ lạc lõng dưới mắt mọi người, mà vẫn kiêu hãnh trong lặng lẽ về niềm tin vào vẻ đẹp đích thực của cuộc đời được hé lộ giữa cô đơn...

Anh Nguyễn Thiên Chương, người đang vẽ bìa cho tập thơ sắp in này, gọi cho tôi nói rằng ông Hoàng Lộc mét “anh sử ổng in tập thơ về những bài xưa cũ viết cho Hội An”. Ừ, thì tôi sử đó, có sao đâu. Tôi sử ổng ném trả lại cho chính ông ta những mỹ cảm đầu đời đã định hình cho cả đời ông trên từng bước đi lưng chừng thế cuộc, lưng phía trần gian mà mắt vọng muôn trùng... Tôi sử ổng ném trả lại chính ông ta mùi vị quê hương những ngày về thăm thời trẻ tuổi, lúc già nua, những dòng thơ như “cơn mưa nhỏ sợi ưu phiền”, mà một lần đọc lên là một lần “ca bài ca cũ tôi nghiền ngẫm tôi”, và cũng có nghĩa là một lần để cho những người thân yêu cũ, những bằng hữu giang hồ thấy một mảng màu mới trong một bức họa ấn tượng đã phai màu bởi bụi ngàn phương qua năm tháng..., và riêng tôi, tôi lại thấy, giữa con đường trong sương mà ngày trẻ ranh kia tôi chạm mặt, đã hé lộ một con đường ẩn khuất của tâm hồn mình, để biết rằng, con đường đó, gió bụi đó, sẽ còn đọng lại trong khóe mắt tôi một giọt lệ khô như lần đứng ở một ngọn đồi hiu quạnh, với cơn gió Nam Trường Sơn đẩy niềm mơ tôi về Sa mạc...
Và cảm ơn anh Hoàng Lộc đã dại dột nghe tôi sử, cảm ơn cái lần tôi đã đến thăm anh vào cuối mùa đông năm 1982, bởi sự thôi thúc khôn hàn của từng tiếng đập định mệnh bên trong...

Cảm ơn anh, khuya rồi... Dừng những dòng ngô nghê này, tôi tắt điện, nằm xuống chiếc giường mùa đông dàn trải, mùa đông như phủ xuống sáu mươi năm một đời người, với những vần thơ thân yêu của anh đang nhảy múa...

Đà Nẵng, nửa khuya, ngày 31 tháng 12 năm 2017
Nguyễn Văn Nho
 

Ghi chú: Những câu thơ trong bài được trích từ thi phẩm “THƠ TÌNH Ở HỘI AN” sắp in của anh Hoàng Lộc, những câu thơ đó nằm trong các bài viết từ 1966 đến 1972.