TINH THẦN NGÀI VĨNH GIA

Nguyễn Văn Nho, ngày 22-3-1984

Ngày nay, khi trở lại Hội An với những ngôi nhà cổ cùng những bức tường rêu phong năm tháng, chúng ta sẽ thấy mơ hồ phảng phất giai điệu ngọt ngào của thời gian trên từng con đường thầm lặng... Những ngôi chùa cổ nằm tịch mặc ven thị xã với dáng dấp trầm tư, bao quanh là một vùng cát nóng hoang lương...

Vùng cát ấy và những làng mạc nghèo nàn khiến ta liên tưởng đến một trăm năm trước đây, Phước Lâm tự hãy còn là một ngôi chùa nằm hoàn toàn trong liêu vắng mà cát nóng ban trưa như dội lên trong lòng kẻ quen đắm chìm trong suy tư kia bao mật ngữ...

Ôi thâm sơn, ôi cùng cốc, ôi sa mạc ngút ngàn, phải chăng đó chính là những nơi mà một thời xa xưa bao thiền sư đã trở về để khai mở suối nguồn tâm linh vi diệu, và phải chăng đó là một hình thái lánh đời? – Không, sợ gì đời sống này mà thiền sư phải lánh, trái lại, sa mạc hoặc thâm sơn chính là nơi trọn vẹn nhất để thể hiện mối tình bao dung của mình cùng thế cuộc sinh linh, đó là một trong những phong thái đóng góp tích cực nhất trong việc khai mở những mạch ngầm vi diệu đã, đang và sẽ chảy âm thầm trong từng ngõ ngách nhân gian, chảy và chảy mãi không ngừng trong lòng bao dân tộc...

Con sông hai lần
chảy lên núi thẳm
nên gót trần ta dẫm ngược lộ trình mây
Ghé quán trạm
tìm vầng trăng đã mất
ghé chùa xưa
thăm tượng Phật lâu ngày
(Sông chảy hai lần – Triều Tâm Ảnh)

Thiền sư Vĩnh Gia đã trở về Phước Lâm sau nhiều năm lao khổ, hành điệu, tham học và chiêm bái nơi nơi. Người trở về chống gậy trúc nhìn nắng ban trưa lấp lánh trên cát, ngửa mặt đón từng trận gió mùa khô thổi qua một vùng hoang lương trống vắng...

Và từ dạo đó, nơi uyên mặc tịch nhiên này lặng lẽ tỏa ra một thứ ánh sáng chiếu diệu lan xa để những tâm hồn khát khao tuyệt đối mang theo. Ánh sáng đó chính là hành trạng, đức độ, là phong thái như nhiên của ngài, như những làn sóng vô hình lan tỏa trong không gian, sẽ được bắt gặp bởi những ai đang mở con mắt thứ ba trên lộ trình thênh thang phiêu hốt. Hàng trăm đệ tử của ngài đã về đây thọ đại giới, khắp nơi từ Huế trở vào, đã nhiều lần ngài được thỉnh làm giáo thọ, đệ tam tôn chứng hoặc yết ma. Nhị vị cố hòa thượng Tăng thống Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã từng được truyền giới trong đại giới đàn năm Canh tuất (1910) tại Phước Lâm tự, và biết bao nhiêu người nữa đã thừa hưởng ánh sáng công đức của ngài trên con đường thênh thang tu học.
 

Nhưng đó chỉ là dấu tích ít ỏi của một cánh chim ngàn vô tình đậu lại giữa bình sa. Còn tất cả những hành trạng khác của ngài cũng mất hút như bóng nhạn qua sông không hề lưu ảnh lại trên dòng năm tháng...

“Nếu không phải bậc đạt đạo chân truyền thì khó mà đảm nhận trách vụ hoằng pháp độ sanh”, đó là một trong những dòng đầu tiên của bài văn bia ghi trên tháp. Và đó cũng là điều khiến ta luôn tưởng nhớ đến Ngài trong niềm cung kính trang nghiêm như tưởng nhớ về một bông hoa toàn thiện trong khu vườn quê hương vừa xa vừa gần.

Linh sơn phó chúc truyền chân tự
Sa lỗ hoang lương khởi Phật gia

Hai câu đối trên của đại sư Viên Giác hiện nay vẫn còn trong Phật tự, lặng lẽ trang nghiêm qua từng giai đoạn sinh tồn.

Tôi lại về Hội An, và lại ngồi dưới hiên chùa tĩnh mặc, khi màn trăng bàng bạc khắp nơi, để tự hỏi lại lòng mình trên dặm trình sinh tử... Chỉ có tiếng côn trùng, vài chiếc lá rơi, và xa kia, thỉnh thoảng, từ dòng sông Đế Võng vọng lại, tôi nghe tiếng lanh canh gõ thuyền của một người dân chài cần mẫn dưới trời đêm khuya khoắc...

Phước Lâm tự, Hội an, khuya ngày 23 tháng 3 năm 1984
Nguyễn Văn Nho