TRỞ LẠI VỚI DẶM DÀI SƯƠNG BÓNG

(Thay lời giới thiệu cho tập bài hát của Nguyễn Đắc Phúc)

 

  Tuổi thơ trôi qua, như một dải sương êm đềm trong hoài niệm của mỗi người, và cho dù bất hạnh hay chăn ấm nệm êm, gần như đó là một quăng đời đáng nhớ. Nó quư, bởi đó là ḍng trôi không trở lại, và cũng bởi nó là những tháng năm góp phần quyết định cả quăng đời làm người sau đó. Sự say mê miệt mài của tuổi thơ trong một lĩnh vực nào đó, có khi bị lăng quên dần trong quăng thời gian bôn ba v́ cơm áo, v́ ước vọng thành công cùng các giá trị quy ước của nhân quần, nhưng, như một lối ṃn vẫn cứ thỉnh thoảng hiện về trong tâm thức, trên những nẻo đường vong thân v́ sinh cuộc kia, kẻ có niềm đam mê thời thơ dại nọ vẫn cứ thỉnh thoảng ghé về lối ṃn kia ngồi nghe lại, như lắng nghe một điệp khúc tất mệnh của đời ḿnh.

Tôi biết, Nguyễn Đắc Phúc đắm ch́m trong lời ca tiếng hát từ thuở c̣n tuổi ấu niên, và khi tôi quen biết anh (từ tuổi c̣n thơ đến lúc chớm vào đời), tôi vẫn thấy anh ca hát hằng ngày, hằng giờ, mỗi khi có dịp, ca hát như thể đời sống này tựu thành bằng những lời ca, và bước đi thế cuộc đang chờ anh cũng lên bổng xuống trầm hoặc có lúc du dương như từng nốt nhạc mà anh lĩnh hội.

Nhưng đời sống này không phải thế, hoặc ít ra, những tác động ngẫu nhiên của quá nhiều tham số nhiễu (Trouble Parameters) trong Hàm mục tiêu Cuộc đời (Cost function of Life) đă khiến bạn phải dở dang trên những bước đi lưng chừng thế cuộc. Chúng tôi xa nhau vào mùa hạ năm 1978, tôi ra Huế, Phúc đi biệt vào Sài g̣n, ở trong con hẻm với một gia đ́nh đông người dưới một mái nhà nhỏ ở G̣ Vấp.

Như một t́nh cờ, tôi lại vào Sài G̣n năm 1981 để thực tập tại Trung tâm Tính toán IBM nơi đường Trần Hưng Đạo. Anh đạp xe chở tôi đi, vẫn đôi lúc cất lên lời ca, nhưng có vẻ kém nhiệt t́nh hơn trước. Phần tôi, tôi vẫn miên man với bầu không khí suy tư riêng chọn như một căn phần định nghiệp, tôi có viết tặng anh một vài bài thơ khi ngồi cùng nhau bên vỉa hè đợi cơn giông chiều trôi qua, hoặc trong ghế đá công viên những lần chân mỏi... Và đa phần chúng tôi im lặng nh́n ngó chung quanh, nhưng trong mắt anh, trong mắt tôi, những đôi mắt sớm quầng thâm mỏi mệt, như vẫn chùng sâu nỗi cô đơn và một điệu buồn man mác...

Những con đường đan dệt dấu bơ vơ

Trăng ói mửa giữa đèn đường và ḍng người bận rộn

Một thoáng nhớ, những con đường mộng triệu

Chuyện c̣n thơm như tỉnh giấc chiêm bao...

 

Rồi sau đó, chúng tôi xa nhau, chẳng ḥ hẹn, thư từ. Tôi nếm trải đời ḿnh bằng công việc và bằng những xô đẩy ngẫu nhiên, Bảo Lộc, Kon Tum, rừng Mang Yang, Hội An, rồi trở lại Đà Nẵng sống như một thằng phải gió với từng vết thương mưng mủ trong ḷng. Nghe đâu anh trở thành Kiến trúc sư, rồi trôi lăn trong lĩnh vực xây dựng cùng thiết kế, gần ba mươi lăm năm như thế...

Vào những năm 2000, tôi hay đến Sài g̣n. Thật ngạc nhiên khi anh vẫn c̣n giữ những bài thơ tôi tặng, trên giấy cũ đă vàng phai như mộng ố. Và khi tôi đệm đàn cho anh hát bài hát mà anh nói anh đă sáng tác trên hiên Chùa Lá ở Quang Trung, tôi hiểu được tại sao anh đă giữ những bài thơ tôi, mà tôi dường như quên mất và hiển nhiên không c̣n lưu bản.

Phải, tôi hiểu, khi tôi dạo đàn và anh bắt đầu cất giọng, tôi hiểu tại sao có mật trong những nhụy hoa và bầy ong kia cứ miệt mài cần mẫn, tôi hiểu rằng anh vẫn giữ ǵn những con đường sương mộng, những t́nh cảm ban sơ, và giờ là lúc anh khước từ các công việc xă hội, những ch́m nổi mưu sinh, để bắt đầu trải ḷng ra trên giấy.

 

Các bạn thấy đấy, đó chính là nhạc đề (theme) của bài ca Hoài nhớ, với lời ca chủ yếu dựa trên bài thơ cùng tên của người thi sĩ và tu sĩ đă khuất Hàn Cung Thương. Hai quăng năm nghịch rồi thuận cùng những nốt bắt cầu đă làm cho nhạc đề kia như gọi mời một khoảnh khắc chiêm bao trong mỗi mỗi chúng ta, và nhạc đề đó đă hứa hẹn một phát triển vừa dịu dàng, vừa tha thiết. Tiếng đàn tôi chợt dàn trải ra trên ḥa âm ngày càng phong phú dựa trên giai điệu dặt d́u. Thính giả đêm đó cứ tưởng rằng chúng tôi đă tập dượt bài này cùng nhau trước đó, nhưng không phải vậy, lúc đó, tôi chỉ mới vào Sài g̣n buổi sáng, và chỉ mới gặp anh đêm đó, thật lâu, sau đă quá nhiều năm.

Sau đêm đó, tôi biết rằng anh đang dần bước lại con đường mà tuổi thơ anh một thời khăng khít. Giọng hát kia vẫn c̣n ấm nồng bằng cỡ tám mươi phần trăm thời thanh niên hoa mộng...

Ca khúc ư? Đó chưa phải là âm nhạc thuần túy (pure music), nhưng đó chính là chiếc cầu nối lại giữa đôi bờ âm thanh và ngôn ngữ. Bằng những phối âm phong phú đến mức có thể được, âm nhạc thuần túy nói lên lời tự sự bằng ẩn ngữ của riêng ḿnh, và không mấy người nghe được. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ của ngôn ngữ thông thường, đặc biệt, dưới h́nh thức thơ ca, người nghe có thể trực tiếp hiểu được đôi điều thông qua ngôn ngữ đó. Bằng cách này, một ca khúc thành công, nó không phải dừng lại ở lời ca, mà giai điệu chuyên chở nó phải phù hợp, và việc phát triển nhạc đề, nếu phong phú và hợp lí, th́ các nhà soạn nhạc, đến lượt họ, sẽ chắp cánh cho cả lời ca và giai điệu trong ca khúc thành một ḥa điệu phong nhiêu.

Chưa hẳn rằng một giai điệu phức tạp sẽ đem lại hiệu quả cao cho một ca khúc, nhưng dứt khoát, giai điệu đó không thể tầm thường, hoặc có tính lặp đi lặp lại trong các bài hát của ḿnh như một motif mà người hiểu biết sẽ thốt lên rằng “nghe câu trước đă biết câu sau”.

Bài hát Phù sa (với lời thơ Nguyễn Tánh), rơi vào trường hợp giai điệu không phức tạp, nhưng khi anh cất lên những quăng ba thứ và ba trưởng liên tiếp bằng ba nốt chính của âm giai la thứ, người nghe đă dễ dàng bị thuyết phục. Một đằng, v́ nó quá hợp với giọng hát với âm vực rộng vừa phải của anh, đằng khác, nó chan chứa như lời thơ của Nguyễn Tánh. Sau nữa, ẩn sâu trong nhạc đề và sự phát triển giai điệu của bài hát, tôi thấy đó là sự tiêu hóa thanh khiết của những ǵ đă thấm đượm trong máu thịt anh từ tấm bé. Bản thân tôi cũng đă đàn say sưa mỗi lần gặp anh và đệm cho anh hát bài này.

Bạn đừng ngạc nhiên khi chỉ ba nốt không thôi, bạn sẽ không thể thấy sự trùng lặp cùng những ǵ bạn đă nghe trước đó. Về mặt Toán học, âm nhạc là sự vận dụng của h́nh thức Combinatorics để sắp xếp một tổ hợp (combination) giữa âm h́nh, tiết tấu, nhịp độ. Chỉ tính riêng trong một trường canh, đă có đến 33 = 27 cách sắp xếp (repetition arrangement) ba âm h́nh đó (chưa kể những nốt bắt cầu), nếu tính thêm các ngẫu nhiên chọn lựa từ tiết tấu và nhịp độ, th́ chỉ trong một trường canh thôi đă có quá nhiều cách sắp xếp. Về phần ḿnh, theo thiển ư, tôi nghĩ đó chính là một bài hát thành công, giai điệu đơn giản nhưng đă khoác lên dáng vẻ thanh ḱ, hồn hậu, và điều đó cũng chứng tỏ rằng Đắc Phúc đă thấu t́nh đạt ư bài thơ của người bạn Nguyễn Tánh.

Giờ đây, chỉ có một vài người thân thiết hiểu rằng tôi không thể đi đâu quá xa. Sài g̣n đối với tôi bây giờ xa lắm. Thỉnh thoảng, ở nơi xa có người trở về cùng tôi ôn chuyện cũ. Nguyễn Đắc Phúc thỉnh thoảng trở lại Hội an như một lần gió tạt. Chúng tôi lại ngồi cùng nhau bên ḍng sông quê hương man mác, những lúc chỉ c̣n hai đứa trong hoàng hôn vụt vả, tôi lại lặng im nghe ra tiếng hát của ḍng sông, và tôi yêu cuộc đời u buồn của ḿnh biết bao.

Hai mươi hai ca khúc của Nguyễn Đắc Phúc, đó là những ǵ tôi đang cầm trên tay, khi tôi ngồi viết nghê ngô những ḍng này trên giấy. Tôi chẳng có thời gian đâu để khảo sát từng bài, nhưng đọc nó, tôi biết anh không muốn làm kẻ viết thật nhiều, và bởi vậy, giai điệu từng bài có phần chọn lọc. Cũng như bạn, không phải bài nào tôi cũng thích, nhưng bạn có thể làm ǵ với hai mươi hai bông hoa mà ai đó vừa dâng tặng, bằng cả tấm ḷng khi quyết định đi lại những lối ṃn ngày xưa sương phủ, bạn sẽ làm ǵ khi hai mươi hai bông hoa kia không vướng mùi vụ lợi, mà đó chính là một t́nh bạn Đắc Phúc muốn gởi trao?

Tôi nghĩ, có thể là không đúng, nhưng bạn sẽ nói rằng Cảm ơn, nhẹ như một tiếng lá rơi một lần bạn đă giật ḿnh nghe ra trong quạnh vắng.

 

Đà Nẵng, ngày 17 tháng 8, năm 2017

Nguyễn Văn Nho

 

 

chân trần

art2all.net