Đỗ Tư Nghĩa

 

BẮT ĐẦU THIỀN TẬP

Ni-sư Charlotte Joko Beck

Đỗ Tư Nghĩa dịch

 

 

Vài nét về tác giả:

[ 1917- 2011]

Sinh năm 1917, tại New Jersey. Học âm nhạc tại Nhạc viện Oberlin. Tŕnh diễn và dạy piano một thời gian. Lập gia đ́nh, có 4 đứa con; ly thân, làm thư kư, rồi trợ giảng tại một phân khoa đại học.

Bắt đầu thực tập Zen vào tuổi 40. Học đạo với Thiền sư Hakuyu Taizan Maezumi tại Los Angeles, và sau đó, với Thiền sư Hakuun Yasutani.

Năm 1983, thành lập Trung tâm Zen tại San Diego.

Ni sư luôn dạy học tṛ của ḿnh nên đối mặt với những khó khăn trong đời sống thường nhật, thay v́ trốn tránh chúng. Nhiều đệ tử của Ni sư là nhà tâm lư học, nhà tâm lư trị liệu.

Tác phẩm chính: Everyday Zen [ 1989] và Nothing Special [ 1993].

Ni sư qua đời năm 2011, thọ 94 tuổi.

[ Theo từ điển Wiki pedia, bản tiếng Anh]
 


          Chú cún của tôi không băn khoăn về ư nghĩa cuộc đời. Nó có thể lo lắng nếu nó không có bữa ăn sáng, nhưng nó không ngồi lo về chuyện liệu nó có được chứng ngộ hay không. Chừng nào mà nó có một ít thức ăn và một ít ḷng thương mến, đời nó tốt đẹp. Nhưng con người chúng ta th́ không giống như loài chó. Chúng ta có tâm trí qui-ngă, [self-centered mind] nó đưa chúng ta vào nhiều rối rắm, đa đoan. Nếu ta không hiểu được sự sai lầm trong cách suy nghĩ của ta, th́ cái ư thức về ḿnh [self-awareness] của ta – cái phúc lành lớn nhất của ta – sẽ cũng là cái đưa ta tới sự sụp đổ của ḿnh.

Ở mức độ nào đó, tất cả chúng ta đều thấy đời là khó khăn, khó hiểu, và nghẹt thở. Ngay cả khi nó vận hành tốt – như nó có thể, trong một thời gian – th́ ta vẫn lo lắng rằng, rất có thể nó sẽ không tiếp tục như vậy. Tùy thuộc vào lịch sử cá nhân của ḿnh, chúng ta đến tuổi trưởng thành với những cảm xúc pha trộn về cuộc đời này. Nếu tôi nói với các bạn rằng, đời bạn, như nó đang là, th́ đă hoàn hảo rồi, toàn bộ rồi, và hoàn chỉnh rồi, th́ bạn sẽ nghĩ rằng tôi điên. Không ai tin rằng đời ḿnh là hoàn hảo cả. Và thế nhưng, có một cái ǵ đó bên trong mỗi chúng ta, nó cơ bản biết rằng chúng ta th́ vô biên, không giới hạn. Chúng ta bị dính kẹt trong cái mâu thuẫn này: vừa thấy rằng đời là một câu đố khá hắc búa, gây ra nhiều khốn khổ, vừa mơ hồ ư thức về cái bản chất vô biên, vô hạn của sự sống. Do vậy, chúng ta bắt đầu t́m kiếm một câu trả lời cho cái câu đố ấy.

Cái cách t́m kiếm đầu tiên, là mưu cầu một giải pháp bên ngoài chúng ta.

Ban đầu, phương cách này có thể ở trên một cấp độ rất thông thường. Có nhiều người trên thế giới cảm thấy rằng, nếu họ có được một cái xe lớn hơn, một cái nhà xinh xắn hơn, những kỳ nghỉ vui vẻ hơn, một ông chủ hiểu biết hơn, hay một bạn đời thú vị hơn, rồi th́ đời họ sẽ xuôi chiều. Tất cả chúng ta đều trải qua cái kinh nghiệm đó. Một cách chậm răi, ta làm ṃn dần những cái “ước ǵ” đó. “Ước ǵ” tôi có cái này, cái kia, rồi th́ đời tôi sẽ vận hành tốt. Ở một mức độ nào đó, không ai trong chúng ta là không vẫn đang làm ṃn dần những cái “ước ǵ” của ḿnh. Trước hết, ta làm ṃn dần những cái “ước ǵ” này trên những cấp độ thô. Rồi ta di chuyển sự t́m kiếm của ḿnh sang những cấp độ vi tế hơn. Sau cùng, trong cuộc t́m kiếm cái vật bên ngoài ta – mà ta hy vọng là sẽ hoàn chỉnh chính ḿnh – ta quay sang một pháp môn tu tập tâm linh. Rủi thay, ta có khuynh hướng mang cái định hướng cũ vào trong cái sự t́m kiếm mới này. Phần lớn những người đến Thiền viện không nghĩ rằng, một cái Cadillac sẽ giúp họ hoàn chỉnh bản thân, nhưng họ nghĩ rằng sự chứng ngộ sẽ làm được cái đó. Bây giờ họ đă có một cái “bánh quy” mới, một cái”ước ǵ” mới. “Ước ǵ tôi có thể hiểu được sự chứng ngộ là thế nào, th́ tôi sẽ hạnh phúc.” “Ước ǵ tôi có thể có ít nhất một kinh nghiệm chứng ngộ nhỏ bé, tôi sẽ hạnh phúc.” Đi vào trong một thực tập giống như Zen, chúng ta mang theo những khái niệm quen thường của ḿnh, rằng chúng ta sẽ đạt tới một nơi nào đó – trở nên chứng ngộ – và có được tất cả những cái “bánh quy” mà đă vuột khỏi chúng ta trong quá khứ.

Toàn bộ đời ta bao gồm cái chủ thể nhỏ bé này, đang nh́n ra bên ngoài nó để t́m kiếm một đối tượng. Nhưng nếu bạn lấy một cái ǵ đó bị giới hạn – giống như thân và tâm – để t́m kiếm một cái ǵ đó ngoài nó, th́ cái ǵ đó trở thành một đối tượng và cũng phải bị giới hạn. Do vậy, bạn có một cái ǵ đó bị giới hạn đang t́m kiếm một cái ǵ đó bị giới hạn, và rốt cùng, bạn chỉ gặp càng thêm nhiều cái điên rồ mà đă làm cho bạn khốn khổ.

Tất cả chúng ta đều trải qua nhiều năm dựng lên một nhăn quan bị quy định về cuộc sống. Có “tôi” và có vật này ngoài kia, mà hoặc là đang làm tổn thương tôi, hoặc làm vừa ḷng tôi. Ta có khuynh hướng chạy rong suốt đời ḿnh, để cố tránh tất cả những ǵ làm ta đau khổ hoặc làm ta không hài ḷng, chú ư đến những vật thể, những con người, hoặc những t́nh huống, mà ta nghĩ rằng sẽ mang đến cho ta đau đớn hay lạc thú, tránh cái này và theo đuổi cái kia. Không có ngoại lệ, tất cả chúng ta đều làm việc này. Chúng ta vẫn bị tách rời ra khỏi đời ḿnh, nh́n nó, phân tích nó, phán đoán nó, t́m cách trả lời những câu hỏi: “Tôi sẽ thu nhận được cái ǵ từ nó? Nó sẽ mang đến cho tôi lạc thú, tiện nghi, hay là tôi nên chạy trốn nó?” Chúng ta làm cái này từ sáng đến tối. Bên dưới cái “mặt tiền” dễ mến, thân thiện của ta, có sự bất an to lớn. Nếu tôi phải cào phía dưới cái bề mặt của bất cứ ai, tôi sẽ phát hiện ra nỗi sợ hăi, đau đớn, và lo âu đang nhảy cuồng. Tất cả chúng ta đều có những cách để khuất lấp chúng. [1] Chúng ta ăn quá nhiều, uống quá nhiều, làm việc quá nhiều; chúng ta xem TV quá nhiều. Chúng ta luôn đang làm một cái ǵ đó để khuất lấp cái nỗi lo âu căn bản, nội tại trong hiện hữu [2] của ḿnh. Một số người sống cách đó cho đến ngày họ qua đời. Khi thời gian trôi qua, sự thể trở nên ngày càng tệ. Cái mà có vẻ không quá tệ khi bạn 25 tuổi, lại có vẻ kinh khủng vào lúc bạn ở tuổi 50. Tất cả chúng ta biết những người, mà nếu họ chết đi th́ sẽ tốt hơn; họ đă quá bị co rút trong cái nhăn quan giới hạn của ḿnh, đến nỗi nó gây đau đớn cho những người xung quanh họ cũng như cho chính họ. Cái linh hoạt mềm dẻo, niềm vui và sự trôi chảy của sự sống đă biến mất. Và cái khả tính khá tàn nhẫn đó đối mặt với tất cả chúng ta, trừ phi chúng ta thức dậy với sự kiện rằng, ta cần làm việc với đời ḿnh, ta cần phải thiền tập. Ta phải nh́n xuyên suốt cái ảo ảnh rằng, có một “cái tôi” tách biệt khỏi “cái đó.” Thiền tập của ta là lấp đi cái lỗ hổng đó. Chỉ trong khoảnh khắc đó, khi mà chúng ta và đối tượng trở thành một, th́ chúng ta mới có thể thấy đời ta là cái ǵ.

Chứng ngộ không phải là đạt được một cái ǵ đó. Nó là sự vắng mặt của một cái ǵ đó. Suốt đời, bạn vẫn hằng đang đi về phía trước, đuổi theo một cái ǵ đó, theo đuổi một mục đích nào đó. Chứng ngộ là buông bỏ mọi cái này. Nhưng chỉ nói suông, th́ không ích lợi ǵ mấy. Thiền tập phải được thực hành bởi mỗi cá nhân. Không ai thay ta được. Ta có thể đọc về nó suốt một trăm năm, nhưng nó sẽ không mang đến cho ta chút lợi lạc nào. Tất cả chúng ta phải thiền tập, và chúng ta phải thiền tập với tất cả sức ḿnh suốt phần c̣n lại của đời ta.

Cái mà chúng ta thực sự muốn, là một cuộc sống tự nhiên. Đời ta th́ quá mất tự nhiên, đến nỗi vào lúc ban đầu, th́ việc thiền tập là vô cùng khó khăn. Nhưng một khi mà chúng ta bắt đầu thoáng thấy rằng, cái vấn đề trong cuộc sống không phải là ở bên ngoài chúng ta, chúng ta bắt đầu bước vào lối đi này. Một khi sự tỉnh thức đó dấy khởi, một khi mà ta bắt đầu thấy rằng, đời có thể rộng mở và an lạc hơn là ta tưởng rằng nó có thể, ta muốn thiền tập.

Ta bước vào một pháp môn như thiền tập, để mà ta có thể học cách sống một cách lành mạnh. Zen đă có truyền thống gần một ngàn năm và những cái “kỳ dị bất thường” đă được chế tác từ nó; mặc dù nó không dễ dàng, nó không điên rồ. Nó cận nhân t́nh và rất thực tiễn. Nó nhắm đến cuộc sống thường nhật của ta: làm việc tốt hơn tại sở làm, nuôi dạy con cái tốt hơn, và có những mối quan hệ tốt hơn. Việc có một cuộc sống lạnh mạnh và thỏa đáng hơn, phải phát xuất từ thiền tập lành mạnh, quân b́nh. Cái mà ta muốn làm, là t́m một cách nào đó để làm việc với cái sự điên rồ căn bản (basic insanity), nó hiện hữu do sự mù quáng của ta.

Thiền tọa tốt đ̣i hỏi ḷng dũng cảm. Zen không phải là một pháp môn cho mọi người. Chúng ta phải sẵn sàng làm một cái ǵ đó không dễ dàng. Nếu ta thực tập một cách kiên nhẫn và kiên tŕ, với sự hướng dẫn của một vị thầy tốt, rồi th́ dần dà đời ta sẽ ổn định lại, trở nên quân b́nh hơn. Những cảm xúc của ta không c̣n thống trị nhiều nữa. Trong khi ta ngồi thiền, ta phát hiện rằng, cái điều đầu tiên mà ta phải làm việc với, là cái tâm trí bận rộn, hỗn độn của ḿnh. Tất cả chúng ta đều bị dính kẹt trong cái tư duy điên cuồng, và cái vấn đề trong thiền tập, là bắt đầu mang cái tư duy đó vào trong sự minh bạch và quân b́nh. Khi tâm trí bắt đầu trở nên sáng sủa và quân b́nh và không c̣n bị kẹt bởi những đối tượng, có thể có một sự mở ra – và trong một giây đồng hồ, ta có thể nhận thức được ta thực sự là ai.

Nhưng thiền tọa không phải là một cái ǵ đó mà chúng ta làm một hoặc hai năm, với ư định muốn “làm chủ” (mastering) nó. Thiền tọa là một cái mà ta làm suốt cả đời người. Sự khai mở (opening up) có thể có được cho một con người, sự khai mở ấy không có kết thúc. Sau cùng ta thấy rằng, chúng ta là cái căn nguyên (ground) vô hạn và vô biên của vũ trụ. Cái công việc của ta suốt phần c̣n lại của đời ḿnh, là mở vào trong cái sự bao la đó và biểu đạt nó. Việc ngày càng tiếp xúc với cái thực tại này, luôn mang đến ḷng từ bi đối với kẻ khác và làm thay đổi cuộc sống thường nhật của ta. Ta sống một cách khác, quan hệ với tha nhân một cách khác. Nó không chỉ là việc ngồi trên một cái gối 30 hay 40 phút một ngày. Toàn bộ đời ta trở nên thiền tập 24 giờ một ngày.

Bây giờ tôi muốn trả lời một số câu hỏi về thiền tập và mối quan hệ của nó với đời bạn.

* * * * * * *

THAM VẤN :

+ Thiền sinh (TS): Xin ni sư làm ơn nói rộng thêm về vấn đề buông bỏ những ư tưởng xảy đến trong khi thiền tập.

* Ni sư Joko : Tôi không nghĩ rằng, chúng ta có bao giờ buông bỏ một cái ǵ cả. Tôi nghĩ rằng, cái mà ta làm, chỉ là bào ṃn đi những sự việc. Nếu ta khởi sự ép buộc tâm trí ta làm một cái ǵ đó, th́ ta trở lại ngay lập tức vào trong cái thế nhị nguyên mà ta đang cố thoát ra. Cách tốt nhất để buông bỏ, là nhận biết những ư tưởng khi nó khởi lên và công nhận nó. “Ồ, vâng, ḿnh đang làm cái đó một lần nữa” – và, không phán đoán, hăy trở lại cái kinh nghiệm rơ ràng của khoảnh khắc hiện tiền. Hăy chỉ kiên nhẫn. Có thể, ta phải làm cái đó 10 ngàn lần. Nhưng cái giá trị của thiền tập của ta, là sự trở về thường trực của tâm trí vào trong hiện tại, lặp đi lặp lại măi. Đừng t́m kiếm một nơi chốn tuyệt vời nào đó, nơi mà những ư tưởng sẽ không dấy khởi. Bởi v́ về cơ bản, th́ những ư tưởng là không thật; tại một điểm nào đó, chúng trở nên mờ dần đi và trở nên ít thúc bách hơn, và ta sẽ thấy rằng, có những thời kỳ khi mà chúng có khuynh hướng phai nhạt đi, bởi v́ ta thấy rằng chúng không thật. Chẳng sớm th́ muộn, chúng sẽ đơn giản lụi tàn đi mà ta không hoàn toàn biết là nó đă xảy ra như thế nào. Những ư tưởng này là cái toan tính của ta để tự bảo vệ chính ḿnh. Không ai trong chúng ta thực sự muốn từ bỏ chúng; chúng là những cái mà ta bám víu. Sau cùng, ta có thể thấy cái phi-thực của chúng, bằng cách để cho cuốn phim tiếp diễn. Sau khi ta đă xem cùng một cuốn phim 500 lần, nó sẽ trở nên nhàm chán, thành thật mà nói!

Có hai loại ư tưởng. [3] Thứ nhất, cái mà mà tôi gọi là “tư duy kỹ thuật,” th́ không sao cả. Chúng ta phải suy nghĩ để có thể đi bộ từ đây tới góc pḥng, hay là để nướng một cái bánh cake, hay để giải một bài toán vật lư. Sử dụng trí óc theo lối đó th́ tốt. Nó không phải là thật hay không thật; nó chỉ là cái mà nó là. Nhưng mà loại thứ hai : những quan niệm, phán đoán, kư ức, mơ mộng về tương lai – 90 % những ư tưởng xoay ṿng quanh trong đầu óc ta – thường không có thực tại cốt yếu nào cả. Và ta đi từ sinh đến tử, bỏ phí phần lớn đời ta với chúng, trừ phi ta thức dậy. Cái phần khủng khiếp của thiền tọa (và cứ tin tôi đi), là bắt đầu thấy cái (mà) thực sự diễn ra trong tâm trí ta. Nó là một cái gây chấn động đối với tất cả chúng ta. Ta thấy rằng ta bạo động, thành kiến và ích kỷ. Ta thấy tất cả những cái đó, bởi v́ một cuộc sống bị qui định, đặt nền trên tư duy hư dối, đă dẫn đến những trạng thái này. Con người về cơ bản là tốt, nhân ái và từ bi, nhưng phải đào thật sâu th́ mới khai quật được cái viên ngọc bị chôn giấu đó. [4]

+ Thiền sinh [TS] : Ni sư nói rằng, theo thời gian, những thăng trầm, những xáo trộn bắt đầu tàn lụi dần đi, cho đến khi chúng chỉ đơn giản biến mất?

+ Ni sư Joko : Tôi không có ư nói rằng, sẽ không có những xáo trộn. Cái mà tôi muốn nói, là khi ta trở nên bị xáo trộn, ta không đeo níu vào nó. Nếu ta trở nên giận dữ, ta chỉ giận dữ một giây đồng hồ. Những người khác có thể thậm chí không có ư thức về nó. Không có sự bám víu nào vào cơn giận, không có sự xoay ṿng tâm thức nào với nó. Tất cả chỉ có vậy. Tôi không có ư nói rằng, những năm thiền tập biến ta thành một kẻ tŕ độn. Hoàn toàn ngược lại. Chúng ta thực sự có thể có những cảm xúc đích thực khác, thêm nhiều cảm xúc đối với người khác. Nhưng chúng ta không bị kẹt bởi những trạng thái nội tâm của ḿnh.

+ TS: Xin ni sư làm ơn nói rơ hơn về điểm sau: như thế nào, mà công việc hằng ngày của ta, lại là một phần của thực tập của ta.

+ Ni sư Joko : Công việc là cái cơ hội tốt nhất cho Thiền tập và sự rèn luyện của ta. Bất kể công việc đó là ǵ, nó nên được làm với nỗ lực và sự chú tâm toàn bộ đối với cái (mà) đang ở trước mũi ta. Nếu ta đang chùi cái ḷ nướng, ta nên đặt hết tâm ư vào việc đó; đồng thời, có ư thức về bất cứ ư tưởng nào làm gián đoạn cái công việc đó. “Tôi ghét chùi cái ḷ. Ammonia có mùi hôi! Nói ǵ đi nữa, ai mà thích chùi cái ḷ? Người có học thức như tôi, mà phải làm cái việc này ư?” Tất cả những ư tưởng thêm thắt mà không dính líu ǵ đến việc chùi cái ḷ. Nếu tâm trí trôi dạt trong cách nào đó, hăy đưa nó trở lại với công việc. Có cái nhiệm vụ hiện tại mà chúng ta đang làm, và rồi th́ có tất cả những nhận định của ta về nó. Chỉ cần đơn giản chú ư đến cái phải được làm ngay bây giờ, nhưng rất ít người trong chúng ta làm theo cách đó. Khi ta thực tập một cách kiên nhẫn, dần dà công việc trở nên xuôi chảy. Chúng ta chỉ làm bất cứ cái ǵ cần được làm.
Cho dẫu đời bạn là cái ǵ đi nữa, tôi động viên bạn biến nó thành thiền tập của ḿnh.
 

Ni sư C.J.B

[ Trích dịch từ Everyday Zen. NXB Harper, San Francisco, 1989].

 

_________

 [1] Theo phân tâm học, th́ nỗi sợ hăi, đau đớn và lo âu đó nằm sâu trong “ vô thức.” Theo Duy Thức tông, th́ chúng là những hạt giống nằm trong Alaya thức, và sẽ “ hiện hành” khi có điều kiện thích hợp [ ND].

[2] Basic, existential anxiety. Ư nói, nỗi lo âu này gắn liền với “ thân phận con người.” Đă là con người, th́ không ai thoát khỏi nỗi lo âu đó [ ND].

 [3] Cần phân biệt “ tư duy kỹ thuật” và “ tư duy qui-ngă.” Sự phân biệt này rất quan trọng. “ Tư duy kỹ thuật” th́ cần thiết, nó giúp ta sinh tồn. Nhưng “ tư duy qui-ngă,” bị tô màu bởi bản ngă, làm cho thực tại bị méo mó – loại tư duy này không những vô ích, là c̣n gây cho chúng ta nhiều rối rắm. Trong Tự do đầu tiên và cuối cùng, Krishnamurti cũng phân biệt hai loại tư duy đó. [ ND].

[4] Theo đđạo Phật, mọi chúng sang đều có Phật tánh, nhưng bị vô minh che lấp, nên Phật tánh không hiển lộ: mê là chúng sanh, ngộ là Phật [ ND].

 

 

chân trần

 

art2all.net