11. HÃY CHẤP NHẬN NHỮNG BIẾN CỐ

NHƯ CHÚNG XẢY RA. 

          Đừng yêu cầu hay mong đợi rằng, những biến cố [sẽ] xảy ra như bạn mong muốn. Hãy chấp nhận những biến cố như chúng thực sự xảy ra. (60) Theo cách đó, bình an nội tâm sẽ đến.
 

______

(60)  Đây là một lời khuyên rất minh triết. Thiên nhiên vận hành theo những quy luật riêng của nó; do vậy, rất có thể, nó sẽ không xảy ra đúng như điều ta muốn. Tuy nhiên, không phải vì thế mà ta buông xuôi, không phấn đấu cho những điều ta muốn đạt được. Chỉ có điều, sau khi đã nỗ lực hết mình, mà sự việc vẫn xảy ra không như ta mong muốn, thì ta nên chấp nhận tình huống, và chuẩn bị cho một nỗ lực mới, chứ không nên ngồi đó để than van…
 

12. Ý CHÍ CỦA BẠN

LUÔN Ở BÊN TRONG TẦM KIỂM SOÁT CỦA BẠN. 

          Không có gì thực sự ngăn chặn bạn. Không có gì thực sự ngăn trở bạn. Bởi vì ý chí riêng (61) của bạn luôn luôn nằm trong quyền kiểm soát của bạn.
Bệnh tật có thể thách thức thân xác bạn. Nhưng phải chăng bạn chỉ là thân xác bạn? Tật què chân có thể ngăn trở đôi chân bạn. Nhưng bạn không chỉ là đôi chân bạn. Ý chí của bạn to lớn hơn đôi chân bạn.

Bạn không cần phải để cho ý chí của mình bị tác động bởi một sự việc, (62) trừ phi bạn để cho nó làm như thế. Với mọi sự xảy ra với bạn, hãy nhớ điều này.

______

(61) Trên nguyên tắc, và nhìn chung, thì ý chí của ta có thể nằm trong tầm kiểm soát của ta. Tuy nhiên, có một số ngoại lệ: a/ Khi ý chí ta yếu đuối, thì nó dễ bị ngoại cảnh chi phối. b/ Có những động lực “vô thức,” nó nằm ngoài tầm kiểm soát của ý chí.

(62) Đây là một lời khuyên rất hay, nhưng làm được, thì không phải dễ ? 

13. HÃY TẬN DỤNG NHỮNG GÌ XẢY RA VỚI BẠN.

          Mọi khó khăn trong đời đều cho chúng ta một cơ hội quay vào trong và gợi dậy những tài nguyên nội tại tiềm ẩn. Chúng ta có thể, và nên, biến những thách thức mà chúng ta chịu đựng, thành sức mạnh của chính mình. (63)

Những người khôn ngoan cẩn trọng, họ nhìn vượt lên chính cái sự việc, và tìm cách tạo thói quen tận dụng nó.

Khi gặp một biến cố ngẫu nhiên, đừng chỉ phản ứng một cách may rủi: Hãy nhớ quay vào bên trong và hỏi, bạn có tài nguyên nào để xử lý nó hay không. (64) Hãy đào sâu. Bạn có những sức mạnh mà có thể bạn không nhận thức rằng bạn có. (65) Hãy tìm đúng tài nguyên đó. Hãy sử dụng nó.

Nếu bạn gặp một người quyến rũ, thì tài nguyên cần đến là sự tự-chủ. Nếu gặp sự đau đớn hay sự yếu đuối, thì đó là sức chịu đựng. Nếu gặp sự lăng nhục, thì đó là sự kiên nhẫn.

Theo dòng thời gian, bạn xây dựng thói quen áp dụng nguồn tài nguyên nội tại thích hợp vào mỗi biến cố, và bạn sẽ không bị lôi cuốn bởi những ấn tượng của cuộc đời. Dần dần, bạn sẽ không còn cảm thấy mình bị áp đảo [bởi ngoại giới] nữa.

______

(63)  Đọc tiểu sử của những vĩ nhân, ta thấy họ đã làm đúng như điều này.

(64) Khi gặp một “thách thức” của cuộc đời, người ta thường hướng ra ngoài để tìm sự trợ giúp – ở người thân, bạn hữu… Nhưng quả thật, đó chỉ là sự hỗ trợ tạm thời và thứ yếu. Epictetus khyên ta nên tìm sự trợ giúp ở sức mạnh vốn có ở bên trong ta, đây mới đúng là sức mạnh lâu dài, luôn sẵn có trong ta, dưới dạng tiềm năng. Tuy nhiên, phải có một “bản lãnh” nhất định, thì mới có thể tìm thấy sự hỗ trợ từ sức mạnh nội tại của mình.

(65) Tâm lý học hiện đại đã chứng minh rõ ràng điều này. Sức mạnh này, cũng giống như những quặng mỏ nằm sâu dưới lòng đất, chúng có ở đó, nhưng dưới dạng tiềm năng. Vấn đề, là phải biết cách khai thác những quặng mỏ đó và đưa chúng vào sử dụng.

14. HÃY CHĂM SÓC NHỮNG GÌ MÀ BẠN CÓ ĐƯỢC.

          Không gì có thể thực sự bị lấy đi từ bạn. Không có gì để mất. Bình an nội tâm bắt đầu khi, về những sự thể, chúng ta ngừng nói: “Tôi đã mất nó.” Thay vào đó, hãy nói: “Nó đã được trả về lại (66) nơi nó đến.” Con bạn chết? Chúng được trả lại. Vợ bạn chết? Nàng được trả lại. Những vật sở hữu và tài sản của bạn bị mất đi ? Chúng đã được trả lại.

Có lẽ bạn bực mình vì một kẻ xấu ăn cắp những vật dụng của bạn. Nhưng, tại sao bạn lại quan tâm về chuyện ai đã trả lại cho đời, cái mà đời đã ban cho bạn?

Điều quan trọng, là hãy chăm sóc cẩn thận những gì mà bạn có, trong khi đời để cho bạn có – như một khách lữ hành chăm sóc một căn phòng tại một quán trọ. (67)

______

(66) Đây là một cái nhìn rất sâu xa, minh triết. Khi ta nói rằng, ta đã “mất” một sự thể nào đó, là ta mặc nhiên thừa nhận rằng, nó là vật sở hữu “của ta.” Nhưng Epictetus nói rằng, ta không “mất” cái gì cả, mà ta chỉ “trả ” nó lại, có nghĩa là, ta đã mượn” nó từ một nguồn nào đó. Quả thực, nếu ta “trả lại” cho ai đó một cái mà ta đã “mượn,” thì đâu có gì phải buồn lòng! Nhưng, với những kẻ “phàm phu tục tử” như chúng ta, thì không dễ gì có được một cái nhìn như thế!

(67) Rất minh triết. Những cái ta đang “có” trong tay, là rất phù du. Tuy vậy, không phải vì thế, mà ta không chăm sóc chúng. Chăm sóc chúng, nhưng không luyến chấp vào chúng. Hình ảnh một người lữ hành chăm sóc căn phòng tại một quán trọ, thật tiêu biểu cho mỗi con người trên trần gian: Chúng ta đều chỉ là những khách lữ hành, và trần gian chỉ là quán trọ – ý tưởng này, hóa ra, đã có từ đã mấy ngàn năm, mà vẫn còn như mới được nói hôm qua! [ Tôi nay ở trọ trần gian… Trịnh Công Sơn].

15. CUỘC SỐNG TỐT,

LÀ CUỘC SỐNG CÓ BÌNH AN NỘI TẠI.

          Dấu hiệu chắc chắn nhất của cuộc sống cao thượng, là sự bình an nội tại. (68) Sự tiến bộ tinh thần mang đến tự do, thoát khỏi sự xáo trộn nội tại. Bạn có thể ngừng bồn chồn lo lắng về chuyện này chuyện nọ.

Nếu bạn tìm kiếm một cuộc sống cao thượng, hãy tránh những nếp suy nghĩ như, “Nếu tôi không làm việc chăm chỉ, tôi sẽ không bao giờ kiếm được một cuộc sống đàng hoàng, sẽ không ai công nhận tôi, và tôi sẽ là một kẻ vô-danh-tiểu-tốt”; hay, “Nếu tôi không chỉ trích người làm thuê cho tôi, thì anh ta sẽ lợi dụng thiện chí của tôi.”

Thà chết đói mà không phiền não và sợ hãi, còn hơn là sống giàu sang mà lo lắng, kinh hãi, nghi ngờ, và ham muốn vô độ.

Hãy bắt đầu ngay một chương trình nhằm tự làm chủ bản thân. Nhưng hãy bắt đầu một cách khiêm tốn, với những điều nhỏ bé vốn quấy rầy bạn. Con bạn làm đổ một cái gì đó? Bạn đã đánh mất cái ví của mình? Hãy nhủ thầm: “Việc xử lý một cách trầm tĩnh sự bất tiện này, là cái giá mà tôi phải trả cho bình an nội tâm của tôi, cho sự tự do, thoát khỏi sự xáo trộn; người ta không đạt được cái gì mà không phải trả giá.”

Khi bạn gọi con mình, hãy chuẩn bị tâm lý rằng, nó sẽ không trả lời; hay, nếu nó trả lời, thì có thể, nó sẽ không làm như ý bạn muốn. Trong hoàn cảnh này, thì dù bạn bực mình, cũng không ích gì. Không nên để cho con cái bạn có quyền lực gây ra cho bạn sự phiền não.

______

(68) Tiếng Việt có hai từ: “bình yên” và “bình an.” Nhiều người cho rằng, chúng đồng nghĩa với nhau. Nhưng theo chúng tôi, từ  “bình yên” có thể dùng để chỉ sự “yên lành” ngoại tại, và “bình an”, sự “yên lành” nội tại,  bên trong.