SUY NIỆM MỖI NGÀY

Tuyệt tác cuối đời của Lev Tolstoy

( WISE THOUGHTS FOR EVERY DAY)

Đỗ Tư Nghĩa dịch theo bản Anh ngữ của Peter Serikin

.

16. NỖ LỰC
 

          Điều quan trọng, là sống theo ý chí của riêng mình, chứ không theo ý chí của người khác [77]. Thế nhưng, để làm như thế, một người phải sống cho linh hồn mình, và sẵn sàng để làm cái nỗ lực đáng kể mà điều này đòi hỏi.

Cả trẻ con lẫn người lớn đều tin rằng, sự thật là một nguồn của sự thiện lành. Tuy nhiên, sự thật đòi hỏi người ta làm một nỗ lực, nếu người ta muốn được giải phóng khỏi những quan niệm sai lầm và những lời dối trá.

Bạn làm một nỗ lực để tự đánh thức mình dậy từ một cơn ác mộng. Cùng theo cách như vậy, bạn phải làm một nỗ lực để thức dậy trong đời, và di chuyển từ cái tôi thú vật [79] sang cái tôi tâm linh [80] của bạn.

Lão Tử, một hiền nhân Trung Hoa, dạy rằng, “không làm gì cả” [81] là đức hạnh cao nhất. Mặc dù ban đầu điều này nghe có vẻ kỳ lạ, nhưng nó trở nên bớt kỳ lạ, khi chúng ta xem xét tất cả những cái xấu ác mà đã từng được làm trên thế gian này [82].
___________

[77] Tolstoy thường nhấn mạnh đến sư độc lập của mỗi người trong suy nghĩ và hành động. Tuy nhiên, theo ông, nếu chỉ “sống theo ý chí của riêng mình,” thì vẫn chưa đủ. Bởi vì, ý chí của mỗi người chưa hẳn là tốt : nó thường bị làm cho “méo mó” bởi tư dục cá nhân. Phải “sống cho linh hồn mình” thì mới tốt.

[78] Misconceptions.

[79] Animal self.
[80] Spiritual self. Chắc chắn đây không phải là ý tưởng của riêng Tolstoy. Tất cả các bậc hiền nhân xưa nay đều khẳng định tương tự như vậy. Tuy nhiên, khái niệm “cái tôi tâm linh” có thể có nội hàm khác nhau, tùy theo các bậc hiền nhân khác nhau.
[81] Doing nothing. Thường được dịch là “vô vi.” 
[82] Cách nói này của Tolstoy dễ gây hiểu lầm rằng, “vô vi là không làm gì cả.” Thực ra, thuyết vô vi của Lão Tử rất thâm diệu : vô vi không hẳn là “không làm gì cả” – mà có khi, là “làm rất nhiều,” nhưng không phải làm theo tư dục cá nhân, mà là “làm theo cái Đạo ở trong mình.” (Xem Lão Tử Tinh Hoa, Nguyễn Duy Cần, đã tái bản nhiều lần).
 

17. Ý TƯỞNG

          Chúng ta thường hay tin rằng, đời ta di chuyển về phía trước chỉ khi nào ta gặp người khác. Điều này không đúng. Cuộc đời thực của ta tự phơi mở ra [83] khi ta ở một mình, khi ta đối mặt trực diện với những ý tưởng của ta.

Một ý tưởng là một sức mạnh lớn [84]. Cái lực này đi ra khỏi một người qua những lời nói, làm cho hành vi của y trở thành một phúc lành hay một lời nguyền rủa, tùy thuộc vào việc nó là một ý tưởng tốt hay xấu.

Chỉ sau khi một viên đạn pháo rời khẩu đại bác, mà ta nghe tiếng nổ từ đằng xa. Cùng cách thức như vậy, chúng ta có thể thấy cái xấu ác gây ra bởi những ý tưởng xấu chỉ sau khi chúng được biểu đạt và khiến cho những điều xấu ác xảy ra. Tất cả mọi hành động con người đều tùy thuộc vào những ý tưởng [85] của chúng ta.

Khi một hạt giống ở trong đất, nó là vô hình. Thế nhưng, sau cùng, qua thời gian, một cây khổng lồ mọc lên từ nó. Cũng vậy, những ý tưởng của con người có thể vận hành một cách không ai hay biết [86]. Thế nhưng, những biến cố lớn nhất trong lịch sử nhân loại thường hay “mọc lên” từ những ý tưởng như thế.
____________

[83] Unfold.

[84] Tolstoy muốn nhấn mạnh sức mạnh của ý tưởng. Tuy nhiên, có lẽ, sẽ chính xác hơn, nếu viết lại như sau: “Ý tưởng có thể là một sức mạnh lớn.” Bởi vì, không phải ý tưởng nào cũng có một sức mạnh lớn. “Lớn” hay không, còn tùy thuộc nhiều điều kiện: Ý tưởng đó của ai? Nói ra ở đâu, trong tình huống nào?

[85] Trên nguyên tắc chung, thì ý tưởng chỉ đạo hành động. Do vậy, muốn hành động tốt, phải có ý tưởng tốt. Tuy nhiên, có những ngoại lệ: đôi khi, hành động có thể bị chi phối bởi những tập quán và những động cơ vô thức, nằm ngoài tầm kiểm soát của ý thức. Chẳng hạn, nhiều người biết sử dụng ma túy, hút thuốc lá và uống rượu là có hại, nhưng họ vẫn cứ sử dụng. Do vậy, muốn hành động tốt, thì nhiều khi có ý tưởng đúng là chưa đủ: còn phải từ bỏ tập quán xấu và phát hiện ra những động cơ vô thức của mình nữa.

[86] Theo phân tâm học hiện đại, thì những “hạt giống” đó nằm sâu trong vô thức. Theo Duy Thức tông của Phật giáo, đó là những “chủng tử” trong A-lại-da thức. Vào thời của Tolstoy, không mấy ai biết đến khái niệm “vô thức,” nhưng qua kinh nghiệm bản thân, ông đã cảm nhận được nó. Nhưng ít ai ngờ rằng, khái niệm “vô thức” đã được Duy thức tông xác nhận cách đây đã mấy ngàn năm. Chưa kể, thức A-lại-da còn thâm sâu kỳ bí hơn “vô thức” gấp bội.
 

18. LỜI NÓI

          Nói những điều xấu [87] về một ai đó, tác hại đến 3 phía: đối tượng được nói về; người nghe bạn nói; và quan trọng nhất, là chính bạn [88].

Hãy nhớ rằng, một lời nói [89] là một hành vi, và chỉ khác với những hành vi khác ở một khía cạnh này: chúng ta không thể luôn nhận biết [về] những hậu quả của nó. Vì lý do này, hãy hết sức cẩn thận với những lời nói của bạn [90].

Một lời nói chính trực [91] có sức mạnh lớn hơn lời nói của những giáo sĩ, giám mục, những vị vua, và những kẻ giàu có.

Người ta học cách nói như thế nào cho đúng, và nói cái gì, nhưng có một khoa học quan trọng hơn nhiều: biết khi nào cần giữ im lặng – và bằng cách nào [92].

* Một lời nói nhân ái là một chìa khóa mở vào trái tim một người. [93]

                                                             Tục ngữ Trung Quốc
 

________

[87] Bản tiếng Anh: “ Saying bad things about someone …”

[88] Ý Tolstoy muốn nói : “Đừng nói xấu người khác.” Rất đúng. Tuy nhiên, ta cần phân biệt “nói xấu” một người, với việc “nói một điều xấu” về một người. “Nói xấu,” là khi người nói có ý “bươi móc” đối tượng – với một động cơ, ý đồ xấu : trả thù, hoặc, ganh ghét, đố kỵ… Trái lại, “nói điều xấu về một người,” thì khác với “nói xấu.” Chúng ta biết, chính chúa Jesus đã phê phán thói giả hình của những người Pharisee – đó không phải là “nói điều xấu về người khác” hay sao? Chỉ có điều, chúa Jesus phê phán họ, là để vạch trần cái giả dối của họ, để họ trở nên tốt hơn.

[89] A word.

[90] Nếu ta suy ngẫm cho kỹ, thì sẽ thấy rằng, đa phần những “rắc rối” của đời ta, đều phát xuất từ “cái lưỡi” của ta ! Đạo Phật dạy nên dùng “ái ngữ” – lời nói yêu thương – khi quan hệ với người khác. Đây là một lời khuyên rất thực tiễn, hữu ích; tuy vậy, trong đời thực, chúng ta thường bỏ quên lời khuyên ấy.

[91] Honest.

[92] Đúng. Biết giữ im lặng đúng nơi, đúng lúc là cả một nghệ thuật.

[93] Người xưa thường nói, “Trước khi nói, phải uốn lưỡi bảy lần.” Có lẽ, không cần phải “uốn” nhiều như vậy ! Chỉ cần nhớ câu nói này, cũng đủ ?
 

trang đỗ tư nghĩa

chân trần

art2all.net