ĐỖ TƯ NGHĨA

 

THẾ GIỚI TÔI ĐANG SỐNG

 

CHƯƠNG V

NHỮNG RUNG ĐỘNG TINH TẾ HƠN

 
          Tôi đă nói đến vô số những chấn động và rung chuyển mà hằng ngày trợ giúp cho những quan năng của tôi. Những rung động cao vời và uy nghi hơn, vốn tác động tới những cảm xúc của tôi, là đa dạng và phong phú. Tôi “lắng nghe” với cảm giác kính sợ tiếng rền của sấm và chuỗi âm thanh bị nghẹt khi biển tự ném ḿnh lên bờ. Và tôi yêu cái “nhạc cụ” mà bởi nó, mọi ḥa âm của đại dương được chụp bắt và phóng thích trong những cơn lũ dâng trào – cây đàn organ đa thanh. Nếu âm nhạc có thể được thấy bằng mắt, th́ tôi có thể chỉ trỏ nơi mà những nốt nhạc của đàn organ đi, khi chúng lên và xuống, leo lên, lắc lư và đong đưa, lúc to và sâu, lúc cao và băo táp, lúc nhẹ nhàng và trang nghiêm, với những rung động nhẹ hơn xen kẽ ở giữa, và chạy băng qua chúng. Tôi xin nói rằng, âm nhạc của đàn organ mang lại một cảm nhận xuất thần.

Có niềm thích thú sờ mó được trong những nhạc cụ khác, nữa. Cái vĩ cầm có vẻ như sống động một cách đẹp đẽ khi nó đáp ứng cái mong muốn nhỏ nhất của người chạm vào nó. Sự phân biệt giữa những nốt của nó, th́ tinh tế hơn giữa những nốt của cây đàn piano.

Tôi cảm nhận vẻ đẹp của âm nhạc piano nhiều nhất, khi tôi sờ vào cây đàn. Nếu tôi giữ hai bàn tay ḿnh trên thùng đàn, th́ tôi phát hiện những tiếng ngân nhỏ bé, những lặp lại của giai điệu, và cái im lặng theo sau. Cái này giải thích cho tôi, âm thanh có thể tắt dần như thế nào, đối với cái tai đang nghe.

Tôi có thể theo dơi át âm [19] của những giai điệu. Tôi chụp bắt cái vũ điệu vui sướng khi nó nhún nhảy trên những phím đàn: bài ca buồn, chậm, sự mơ mộng... Tuyệt vời biết bao, cái nhạc cụ mà trên nó một nhạc sĩ lớn hát với hai bàn tay ḿnh ! Tôi chưa bao giờ thành công trong việc phân biệt một nhạc phẩm này với một nhạc phẩm khác. Tôi nghĩ, đó là điều bất khả; nhưng sự tập trung chú ư của tôi, thường là quá lớn, đến nỗi, tôi tự hỏi, không biết cái lạc thú có được, có tương xứng với cái nỗ lực hay không.

Tôi cũng không thể phân biệt một cách dễ dàng một làn điệu được hát lên. Nhưng bằng cách đặt bàn tay tôi lên cổ họng và má của một người khác, tôi thưởng thức những thay đổi của giọng nói. Tôi biết khi nào nó thấp hay cao, trong trẻo hay bị tắc nghẽn, buồn hay vui. Cái cảm giác nhẹ, run run trong giọng nói của người già, đối với xúc giác của tôi, th́ khác với cảm giác về một giọng nói của một người trẻ. Một cái giọng lè nhè của người miền Nam th́ hoàn toàn không giống với cái giọng mũi của một Yankee [20]. Đôi khi, cái “trào lên và rút xuống” của một giọng nói th́ quá quyến rũ, đến nỗi, những ngón tay tôi run rẩy với sự thích thú tuyệt vời, mặc dù tôi không hiểu một lời nào được nói ra.

Mặt khác, tôi cực kỳ nhạy cảm với sự chói tai của những tiếng ồn giống như tiếng cọ xát, tiếng cạo vét, và tiếng cót két của những ổ khóa hoen gỉ.

Những hồi “c̣i báo sương mù” là những cơn ác mộng của tôi. Có lần tôi đứng gần một cây cầu đang thi công, và tôi cảm nhận cái ầm ĩ có thể cảm nhận bằng xúc giác, tiếng lộp độp của những khối đá nặng, cái sự rung chuyển đều đều của đất bị xới lên, tiếng ầm ầm của những động cơ, tiếng xe đổ đất xuống, những cú nện liên tiếp của những chiếc búa tạ. Tôi cũng có thể ngửi thấy hỏa ḷ, hắc ín và xi-măng. Do vậy, tôi có một ư tưởng sống động về những lao động nặng nhọc trong thép và đá, và tôi tin rằng, tôi quen với tất cả những tiếng ồn tệ hại mà có thể được tạo ra bởi con người hay máy móc. Tiếng nện mạnh của những thân người nặng nề ngă xuống, mảnh vụn run rẩy của những khúc củi bị bửa, sự vỡ nát của gạo được giă, tiếng sạt của một cái cây bị hất xuống đất bởi một trận cuồng phong, tiếng ồn dai dẳng, “điên rồ” [21] được tạo ra bởi sự “bẻ ghi” [22] của những chiếc xe lửa chở hàng hóa, sự nổ của khí đốt, việc dùng chất nổ để khai thác đá, và tiếng nghiến khủng khiếp của tảng đá này trên tảng đá kia, vốn đi trước sự đổ xuống – tất cả những cái này đă là kinh nghiêm xúc giác của tôi, và góp phần vào ư tưởng của tôi về một trận chiến, một ṿi xả nước, một trận động đất, và những tích lũy to lớn khác về âm thanh.

Xúc giác giúp tôi tiếp xúc với xe cộ và cái sinh hoạt đa dạng của thành phố. Bên cạnh cái xô bồ và chen chúc của những con người và tiếng ken két khôn tả và tiếng gầm rú của những chiếc xe điện, tôi nhận biết những cái mùi xông lên từ nhiều loại cửa tiệm khác nhau; từ những chiếc ô tô, những chiếc xe ngựa bốn bánh [để chở hàng], những con ngựa, những quày bán trái cây, và nhiều loại khói.

Thành phố cũng thú vị; nhưng cái im lặng sờ mó được của vùng quê th́ luôn luôn được đón chào nhất, sau khi trải qua tiếng đinh tai nhức óc của thành phố và tiếng ầm ầm khó chịu của xe lửa. Sự phá hủy, sự sửa chữa, và những biến đổi của thiên nhiên, thật lặng lẽ và yên b́nh biết bao ! Không có âm thanh của cái búa, cái cưa, hay đá bị cắt ĺa khỏi đá, mà là âm nhạc của những tiếng xào xạc và tiếng đập mạnh trên cỏ, đến từ những những chiếc lá bay phất phới và những trái cây chín mà gió làm rơi rụng suốt ngày từ những cành cây. Một cách lặng lẽ, tất cả rủ xuống, mọi thứ bị “rót” trở lại vào trong đất, để nó có thể sáng tạo; mọi thứ yên ngủ trong khi những “kiến trúc sư” bận rộn của ngày chăm chú vào công việc lặng lẽ của chúng ở nơi nào khác. Sự thanh b́nh tương tự ngự trị, khi bỗng nhiên đất sản sinh ra một sự sáng tạo mới. Một cách nhẹ nhàng, một biển cỏ, rêu, và hoa nhấp nhô đợt này trên đợt kia băng qua trái đất. Những tấm màn của khóm lá che phủ những cành trơ trụi.

 

 

Những cây lớn chuẩn bị sẵn sàng trong những trái tim cường tráng của chúng để lại đón nhận những con chim vốn chiếm những “căn pḥng” [chamber] rộng lớn của chúng tại phương Nam và phương Tây. Không, không có nơi chốn nào quá thấp hèn, đến nỗi nó không xứng là chỗ trọ cho một sinh vật hạnh phúc nào đó. Con suối đồng cỏ tháo những xiềng xích băng giá của nó với những nốt nhạc róc rách, và chảy tự do. Và mọi thứ này th́ được tạo ra trong chưa đầy hai tháng, ḥa điệu với cái âm nhạc của ban hợp xướng của thiên nhiên, giữa một rừng hương của đất trời.

Hàng ngàn những giọng nói nhỏ nhẹ của trái đất đă thực sự t́m thấy lối đi của chúng đến với tôi – những tiếng xào xạc trong những búi cỏ, cái vẻ mượt mà sang trọng của những chiếc lá, tiếng vo vo của côn trùng, tiếng o o của những con ong trong những bông hoa mà tôi đă hái, tiếng đập cánh của một con chim sau khi nó tắm, và sự rung động nhấp nhô của nước chảy qua những ḥn sỏi. Một khi đă được cảm nhận, th́ những giọng nói thân yêu này sẽ xào xạc, vo vo, phất phới và róc rách trong ư nghĩ của tôi măi măi, và là một phần bất tử của những kỷ niệm hạnh phúc.

Giữa những kinh nghiệm của tôi và của những người khác, không có vực thẳm nào của không gian câm nín mà tôi không thể bắc cầu. Bởi v́ tôi có những tiếp xúc đa dạng, vô tận và bổ ích với toàn thế giới, với sự sống, với cái bầu khí mà cái hoạt động rực rỡ của nó ôm choàng tất cả chúng ta. Cái năng lượng gây phấn khích của làn không khí bao bọc xung quanh, th́ ấm áp và ngây ngất. Những làn sóng nhiệt lượng và những làn sóng âm thanh chơi đùa trên mặt tôi trong sự đa dạng và sự kết hợp vô hạn, cho đến khi tôi có thể phỏng đoán những âm thanh đa dạng này phải là cái ǵ, mà đôi tai vô dụng của tôi đă không thể nghe.

Không khí thay đổi trong những vùng khác nhau, ở những mùa khác nhau của năm, và thậm chí, vào những giờ khác nhau của ngày. Những làn gió nhẹ tươi mát, thơm tho từ biển, th́ khác biệt với những làn gió nhẹ, thổi từng cơn dọc theo những bờ sông, ẩm ướt và đầy những cái mùi của lục địa. Làn không khí nhẹ, khô, bỗ dưỡng của vùng núi không bao giờ có thể nhầm lẫn với làn không khí mằn mặn, cay nồng của đại dương.

Làn không khí của mùa đông th́ đậm đặc và nén chặt. Vào mùa xuân, nó có sức sống mới. Nó nhẹ, linh hoạt, và đầy ắp một ngh́n mùi phập phồng từ mặt đất, cỏ, và những chiếc lá đang nhú ra. Làn không khí giữa mùa hạ th́ đặc, băo ḥa, hay khô và nóng bỏng, như thể bốc lên từ một ḷ lửa. Khi một cơn gió nhẹ mát mẻ xua đi sự yên tĩnh oi bức, nó mang đến ít mùi hơn trong tháng Năm, và, thường xuyên, cái mùi của một cơn băo đang tới.

Khối mát mẻ mà quét xuyên qua bầu không khí của mùa xuân, th́ ít giống với cái lạnh cắt da của mùa đông.

Cơn mưa của mùa đông th́ “sống sít,” [23] không mùi, và ảm đạm. Cơn mưa của mùa xuân th́ mát mẻ, thơm tho, đầy hơi ấm của sự sống. Tôi đón chào nó một cách vui sướng khi nó viếng thăm mặt đất, làm giàu những con suối, tưới mát những ngọn đồi một cách dồi dào, làm cho những luống cày mềm lại với những cơn mưa rào cho hạt giống nẩy mầm, làm tỏa ra một mùi hương mà tôi không thể hít vào đủ sâu. Mưa xuân th́ đẹp, đáng yêu, không thiên vị. Với những giọt long lanh như ngọc, nó rửa mọi chiếc lá trên cây và những bụi cây, chăm sóc đồng đều những thảo mộc bổ dưỡng và độc hại, lùng sục mọi sinh vật mà cần đến ḷng hảo tâm của nó.

Những giác quan hỗ trợ và tăng cường lẫn nhau, tới một mức độ mà tôi không biết chắc là xúc giác hay khứu giác nói cho tôi nhiều nhất về thế giới.

Mọi nơi, ḍng sông của xúc giác được kết nối với những con suối của khứu giác. Mỗi mùa có những mùi khác biệt của nó. Mùa xuân th́ có mùi đất và đầy nhựa. Tháng Bảy th́ phong phú với mùi của hạt đang chín và cỏ khô. Khi mùa diễn tiến, một cái mùi khô, chín, gịn thống trị, cây cúc vàng và những cây cúc trường sinh đánh dấu bước đi của năm. Vào mùa thu, những mùi hương nhẹ nhàng, quyến rũ tỏa ngát trong không khí, bay từ những bụi cây, cỏ, hoa, cây, và chúng nói cho tôi biết về thời gian và sự biến dịch, về sự chết và sự tái sinh, dục vọng và sự thỏa măn dục vọng. [24]

_____

[19] The dominant : Âm bậc V của thang âm.

[20] Người Mỹ ở miền Bắc.

[21] Irrational.

[22] Switching: bẻ ghi; cho xe lửa sang đường khác.

[23] Raw

[24] Tác giả, qua kinh nghiệm gần gũi của ḿnh với thiên nhiên, đă tiến gần tới sự minh triết !

 

Xem tiếp CHƯƠNG VI

art2all.net