ĐỖ TƯ NGHĨA

 

THẾ GIỚI TÔI ĐANG SỐNG

 

CHƯƠNG XI

TRƯỚC KHI LINH HỒN TỈNH DẬY

 

          Trước khi cô giáo tôi đến với tôi, tôi không biết rằng tôi hiện hữu. Tôi sống trong một thế giới phi thế giới.[46] Tôi không thể hy vọng mô tả một cách đầy đủ cái quăng đời hư vô đó – bất thức, nhưng không hoàn toàn bất thức. Tôi sống như cỏ cây, không biết rằng tôi sống, hành động hay mơ ước. Tôi không có ư chí hay trí năng. Tôi bị lôi cuốn tới những vật thể và những hành vi bởi một xung lực tự nhiên, mù quáng. Tôi có một tâm trí mà khiến cho tôi cảm thấy giận dữ, thỏa măn, mơ ước. Hai sự kiện này khiến cho những người xung quanh tôi cho rằng, tôi có ư muốn và có suy nghĩ. Tôi có thể nhớ mọi cái này, không phải bởi v́ tôi biết rằng nó là như vậy, mà bởi v́, tôi có kư ức về xúc giác. Nó cho phép tôi có thể nhớ rằng, tôi không bao giờ nhăn trán trong tác động suy nghĩ. Tôi không bao giờ “dự kiến” bất cứ cái ǵ hay chọn nó. Tôi cũng nhớ bằng xúc giác sự kiện rằng, không bao giờ – trong một cái giật ḿnh của cơ thể hay trong một tiếng đập trái tim – tôi cảm thấy rằng tôi yêu mến hay quan tâm đến bất cứ cái ǵ. Đời sống nội tâm của tôi, lúc ấy, là một sự trống rỗng không có quá khứ, hiện tại, hay tương lai, không hy vọng hay sự chờ đợi, không có sự ngạc nhiên, niềm vui hay đức tin.

Nó không phải là đêm – nó không phải là ngày. Nhưng là khoảng không gian rỗng không, và sự cố định, không một nơi chốn. Không có ngôi sao nào, không trái đất, không thời gian. Không biến dịch, không thiện, không ác. Cái tồn tại đang ngủ của tôi không có khái niệm nào về Thượng đế, tính bất tử, hay nỗi sợ về cái chết.

Tôi nhớ, cũng qua xúc giác, mà tôi có một sức mạnh của sự liên tưởng. Nhờ xúc giác, tôi cảm được những chấn động giống như cái giậm chân, sự mở hay đóng cửa sổ, tiếng đánh sầm của một cái cửa lớn. Sau khi ngửi thấy mưa, một cách lặp đi lặp lại, và cái khó chịu của sự ẩm ướt, tôi hành động giống như những người xung quanh ḿnh : Tôi chạy lại đóng cửa sổ. Nhưng đó không phải là “ư tưởng” trong bất cứ nghĩa nào. Nó thuộc về loại liên tưởng mà khiến cho thú vật t́m nơi trú ẩn khi có mưa. Từ cùng cái bản năng bắt chước những người khác, tôi gấp quần áo đưa về từ tiệm giặt ủi, và cất áo quần của tôi, cho những con gà Tây ăn, may những con mắt bằng hạt cườm lên mặt con búp bê của ḿnh, và làm nhiều điều khác, mà về chúng tôi có kư ức xúc giác. Tôi thích kem – nó để lại một cái vị ngon lành trên lưỡi tôi [mà bây giờ tôi không bao giờ có] – và với bàn tay, tôi đă cảm nhận sự vận hành của cái freezer. Khi tôi muốn bất cứ cái ǵ mà tôi thích, th́ tôi làm dấu hiệu, và mẹ tôi biết là tôi cần kem. Tôi “suy nghĩ” và mơ ước bằng những ngón tay tôi. Nếu tôi đă tạo ra một con người, chắc chắn, tôi đă đặt bộ năo và linh hồn trong những đầu ngón tay của anh ta. Từ những hồi ức như trên, tôi kết luận rằng, chính sự khai trương của hai quan năng – tự do của ư chí, [hay sự chọn lựa], và lư tính, [hay sức mạnh của tư duy], từ cái này sang cái kia – là cái đă cho ra đời, trước hết, một đứa trẻ, và sau này, một con người.

Bởi v́ tôi không có sức mạnh của tư tưởng, tôi không so sánh một trạng thái tinh thần này với một trạng thái tinh thần khác. Do vậy, tôi không nhận biết bất cứ sự thay đổi hay quá tŕnh nào đang diễn ra trong bộ năo ḿnh khi cô giáo tôi bắt đầu giáo huấn tôi. Tôi chỉ cảm thấy niềm vui thích sắc bén trong việc có được cái mà tôi muốn một cách dễ dàng hơn, bằng cách di chuyển những ngón tay, mà cô đă dạy tôi. Tôi chỉ nghĩ về những vật thể, chỉ những vật thể mà tôi muốn. Nó là sự vận hành của cái freezer trên một phạm vi rộng lớn hơn. Khi tôi học cái nghĩa của từ “tôi,” và thấy rằng, tôi là một cái ǵ đó, th́ tôi bắt đầu suy nghĩ. Rồi “ư thức” [47] lần đầu tiên hiện hữu đối với tôi. Như thế, không phải xúc giác mang lại kiến thức cho tôi. Đó là sự tỉnh dậy của linh hồn tôi, [48] mà lần đầu tiên trả lại cho những giác quan tôi cái giá trị của chúng, sự nhận biết của chúng về những vật thể, những cái tên, những tính chất, và những thuộc tính. Tư tưởng khiến cho tôi ư thức về t́nh yêu, niềm vui, và tất cả mọi cảm xúc. Tôi háo hức muốn biết, rồi hiểu, rồi, về sau, suy tưởng trên những ǵ mà tôi biết và hiểu, và cái xung lực mù quáng – mà trước kia đă đẩy tôi đi chỗ này chỗ kia, theo mệnh lệnh của những giác quan tôi – biến đi măi măi.

Tôi không thể tŕnh bày rơ hơn bất cứ ai khác, những thay đổi dần dần và tinh tế, từ những ấn tượng đầu tiên sang những ư tưởng trừu tượng. Nhưng tôi biết rằng, những ư tưởng vật lư, nghĩa là, những ư tưởng phát sinh từ những vật thể vật chất, xuất hiện với tôi, trước tiên như là một ư tưởng tương tự như những “ư tưởng” của xúc giác. Ngay lập tức, chúng chuyển sang những ư nghĩa có tính trí thức. Về sau, cái ư nghĩa t́m thấy dự diễn đạt trong cái được gọi là “tiếng nói nội tại.” [49] Khi c̣n là cô bé, th́ cái “ngôn ngữ nội tại” của tôi là “sự đánh vần nội tại.” [50] Mặc dù, ngay cả bây giờ, tôi thường xuyên bắt gặp chính ḿnh đánh vần thầm với ḿnh trên những ngón tay, thế nhưng, tôi cũng nói với chính ḿnh bằng đôi môi tôi, và đúng là, khi lần đầu tiên tôi bắt đầu học nói, th́ tâm trí tôi vứt bỏ những biểu tượng ngón tay và bắt đầu phát âm thành tiếng. Tuy nhiên, khi tôi cố nhớ lại những cái mà người ta đă nói với tôi, th́ tôi nhận biết một bàn tay đánh vần vào bàn tay tôi.

Tôi thường được hỏi, đâu là những ấn tượng sớm sủa nhất của tôi về cái thế giới mà trong đó tôi thấy ḿnh đang sống. Nhưng, kẻ nào nghĩ về những ấn tượng đầu tiên của ḿnh, biết rằng đây là một câu đố hóc búa. Những ấn tượng của chúng ta phát triển và thay đổi một cách không ai hay biết; do vậy, cái mà chúng ta cho rằng chúng ta đă nghĩ khi c̣n bé, có thể hoàn toàn khác với cái mà chúng ta thực sự trải nghiệm trong thời thơ ấu của ḿnh. Tôi chỉ biết rằng, sau khi việc giáo dục của tôi bắt đầu, cái thế giới mà đến trong tầm với của tôi, th́ hoàn toàn sống động. Tôi đánh vần [bằng ngón tay, để nói chuyện] với những đồ vật và những con chó của ḿnh. Tôi đồng cảm với thảo mộc khi những bông hoa bị hái, bởi v́ tôi nghĩ, chúng bị đau đớn, và rằng, chúng khóc thương cho những bông hoa bị mất đi của chúng.[51] Và, phải mất hai năm, tôi mới hiểu rằng, những con chó của tôi không hiểu những điều tôi nói, và tôi luôn luôn xin lỗi chúng khi tôi va vào hay giẫm lên chúng.

Khi kinh nghiệm của tôi rộng thêm và sâu thêm, th́ những t́nh cảm bất định, thi vị của tuổi thơ bắt đầu tự trở thành những ư tưởng xác định.

Thiên nhiên – thế giới mà tôi có thể sờ vào – th́ được ôm choàng và đổ đầy với chính tôi. Một số triết gia tuyên bố rằng, chúng ta không biết ǵ ngoài những t́nh cảm và ư tưởng của chính ḿnh. Tôi tin lời tuyên bố đó. Với một chút lư luận thông minh, người ta chỉ có thể thấy trong thế giới vật chất một tấm gương, một h́nh ảnh của những cảm giác thường tồn. Trong cả hai lănh vực, sự tự tri là điều kiện và sự giới hạn của ư thức chúng ta. Có lẽ, đó là lư do tại sao nhiều người biết quá ít những ǵ vượt quá cái phạm vi chật hẹp của kinh nghiệm của họ. Họ nh́n vào bên trong – và không thấy ǵ! Do vậy, họ kết luận rằng, cũng không có ǵ bên ngoài chính họ.

Mặc dù vậy, về sau, tôi t́m kiếm một h́nh ảnh của những cảm xúc và những cảm giác của ḿnh trong những người khác. Tôi phải học những dấu hiệu bên ngoài về những t́nh cảm bên trong. Cái giật ḿnh của sợ hăi, cái căng thẳng hoặc sự đau đớn bị đè nén, tiếng đập của những bắp thịt hạnh phúc trong những người khác, phải được tri giác và so sánh với những kinh nghiệm của tôi trước khi tôi có thể truy nguyên chúng về cái linh hồn không sờ mó được của một người khác. Quờ quạng một cách bấp bênh, sau cùng, tôi t́m thấy “ngă tính” [53] của ḿnh, và sau khi “thấy” những ư tưởng và t́nh cảm của tôi được lặp lại trong những người khác, th́ tôi dần dần xây dựng thế giới của tôi và của Thượng Đế. Khi tôi đọc và học hỏi, tôi phát hiện rằng, đây là những ǵ mà phần c̣n lại của giống loài đă làm. Con người nh́n vào bên trong chính ḿnh, và một lúc nào đó, t́m thấy cái kích thước và cái ư nghĩa của vũ trụ.

____

[46]   A world that was no-world.

[47]  Consciousness.

[48]  Đây là một phát hiện rất quan trọng đối với tác giả.

[49]  Inner speech.

[50]  Inner spelling.

[51]  Sơ nguyên, tinh khôi và thuần khiết biết bao ! Có thể nói, cô bé Helen là một biểu tượng của con người sơ nguyên, chưa bị nhiễm độc bởi xă hội và văn minh. Do vậy, mà cô có thể đồng cảm được với cái vũ trụ rộng lớn bao quanh ḿnh.

[52]  Permanent sensations.

[53]  My identity


 

 

Xem tiếp CHƯƠNG XII

 

art2all.net