|
Đỗ Tư Nghĩa
NHÀ THƠ NỮ CHRISTINA ROSSETTI (1830 –1894) Đỗ Tư Nghĩa giới thiệu và trích dịch
Sinh năm 1830, mất năm 1894. Con gái út trong một gia đình mộ đạo, thuộc Anh giáo. Con gái của Gabriele Rossetti, một nhà thơ. Tinh hoa phát tiết rất sớm, từ lúc Christina còn chưa biết viết. Năm 14 tuổi, bị một cơn suy sụp thần kinh nghiêm trọng, và phải rời trường. Sau đó, được mẹ dạy tại nhà. Ngoài chương trình chính quy, nàng được bổ sung kiến thức bằng những tác phẩm tôn giáo, những tác phẩm cổ điển, những chuyện cổ tích. Say mê tác phẩm của John Keats, Walter Scott… Chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của Dante và các nhà văn Ý.
Nàng đã dành hết cuộc đời lặng lẽ của mình để săn sóc những người thân và chăm lo những công việc từ thiện. Đã hai lần nàng khước từ hôn nhân vì những kẻ đến với nàng chưa có đủ tâm hồn tôn giáo sâu xa, để có thể bắt kịp tâm hồn nàng. Cả hai lần, Christina đều đau đớn dữ dội, ấy là hai vết thương sâu giữa trái tim nàng. Điều ấy cắt nghĩa tại sao thơ nàng thường nói đến sự biệt ly, khổ đau, và ít khi nói đến thứ tình yêu hạnh phúc. Thơ Christina là tiếng nói của trái tim nàng khi con mắt nàng nhìn cuộc đời, tình yêu và nỗi chết. Christina Rossetti sống đời mình như một nữ tu, nhưng thơ nàng luôn ẩn chứa một nỗi đau thầm lặng.
ĐTN
|
|
1. HÃY NHỚ ĐẾN EM
Hãy nhớ đến em khi em đã đi xa – vào trong vùng đất lạng thinh[1] khi anh chẳng còn thể nào nắm lấy tay em cũng như em chẳng còn nửa muốn quay đi nhưng rồi nán lại.
Hãy nhớ đến em – khi mỗi ngày anh chẳng còn thủ thỉ cùng em về những ước vọng tương lai. Chỉ nhớ thôi – anh nhé Anh hẳn biết lúc bấy giờ nguyện cầu hay khuyên nhủ thì đã muộn rồi.
Nhưng nếu anh lỡ quên em trong chốc lát và sau đó lại nhớ đến em. thì anh ơi – xin anh đừng sầu muộn.
Bởi vì nếu bóng tối và sự hư nát để lại dấu tích về những ý nghĩ một lần em đã có Thì anh ơi – thà cứ quên em và mỉm miệng cười Hơn là cứ nhớ em – để rồi sầu não.
1. REMEMBER ME
Remember me when I am gone away, Gone far away into the silent land; Nor I half turn to go yet turning stay.
Remember me when no more day by day You tell me of our future that you planned Only remember me; you understand It will be late to counsel then or pray.
Yet if you should forget me for a while And afterwards remember, do not grieve; For if the darkness and corruption leave A vestige of the thoughts that once I had, Better by far you should forget me and smile Than that you should remember and be sad.]
[1] Vùng đất này là cõi chết.
|
|
2. CA KHÚC
Mai này em chết đi Hỡi anh yêu Đừng hát cho cho em những khúc ca buồn Cũng đừng trồng trên mộ bia những khóm hoa hồng hay một cây trắc bá âm u
Cứ để cỏ mọc xanh trên trên nấm mộ với mưa phùn và sương ướt.
Và nếu lòng anh muốn, xin nhớ tới em Và nếu lòng em muốn, hãy cứ lãng quên em.
Em sẽ chẳng còn trông thấy những chiếc bóng sẽ chẳng còn cảm thấy giọt mưa rơi sẽ chẳng còn nghe tiếng chim họa mi hót lên dường như đau đớn.
Và khi ấy Ngồi mơ mộng giữa hoàng hôn muôn đời trong cõi chết Có thể, tình cờ em sẽ nhớ. Có thể, tình cờ em sẽ quên anh.
2. SONG
When I am dead, my dearest, Sing no sad songs for me; Plant no roses at my head, Nor shady cypress tree. Be the green grass above me With showers and dewdrops wet; And if thou wilt, remember, And if thou wilt, forget.
I shall not see the shadows, I shall not feel the rain; I shall not hear the nightingale Sing on as if in pain. And dreaming through the twilight That doth not rise nor set, Haply I may remember, And haply may forget.
|
|
3. SAU CÙNG ĐƯỢC NGỦ YÊN
Thế là sau cùng được ngủ yên. Đã qua đi bao cơn xáo động Đã qua đi bao nỗi bận lòng Bao nỗi hoảng kinh, bao cơn vẫy vùng kiệt sức Nằm trắng lạnh nơi mộ sâu Xa khuất người yêu và bạn hữu Được ngủ yên vĩnh viễn – muôn đời.
Ôi, sẽ chẳng còn nữa đâu một trái tim mệt lả sầu bi mối tơ lòng se thắt hay niềm hoảng kinh ám ảnh chập chờn.
Thế là được ngủ yên Muôn đời – vĩnh viễn trong giấc ngủ không mơ đóng kín, say sưa
Bầy chim hót ca dưới vòm cây rậm lá chẳng thể đánh thức nàng Cơn cuồng phong thô bạo chẳng thể chuyển lay nàng
Dưới cỏ khâu dưới cây bạc hà tím thẫm được ngủ yên vĩnh viễn muôn đời.
3. SLEEPING AT LAST
Sleeping at last, the trouble and tumult over, Sleeping at last, the struggle and horror past, Cold and white, out of sight of friend and lover Sleeping at last. No more a tired heart downcast or overcast, No more pangs that wring or shifting fears that hover, Sleeping at last in a dreamless sleep locked fast.
Fast asleep. Singing birds in their leafy cover Cannot wake her, nor shake her the gusty blast. Under the purple thyme and the purple clover Sleeping at last.]
|
|
4. BÊN KIA CÕI SỐNG
Những tấm màn kéo lên một nửa. Những cây bấc rải đầy trên sàn nhà sạch bóng. Hoa hương thảo và táo gai phủ đầy giường tôi nằm nơi ấy – bóng cây trường xuân bò vào qua tấm rèm mắt cáo.
Chàng cúi xuống bên tôi, ngỡ rằng tôi đã ngủ và chẳng thể nào nghe Nhưng ngờ đâu, tôi đã nghe chàng nói: “Ôi, đáng thương! Ôi, em tội nghiệp!” Và khi chàng quay mặt có một khoảng im lặng sâu và tôi biết – chàng đã khóc.
Chàng không sờ tay lên vải liệm không lật tấm khăn che mặt tôi không nắm lấy tay tôi cũng không sờ đầu tôi làm nhăn nếp gối.
Chàng chẳng yêu tôi khi tôi còn sống Nhưng khi tôi chết rồi chàng lại xót thương tôi. Và êm ái biết bao khi biết chàng vẫn ấm Mặc dầu tôi – đã lạnh vô cùng!
4. AFTER DEATH
The curtains were half drawn; the floor was swept And strewn with rushes; rosemary and may Lay thick upon the bed on which I lay, Where, through the lattice, ivy-shadows crept. He leaned above me, thinking that I slept And could not hear him; but I heard him say, “ Poor child, poor child”; and as he turned away Came a deep silence, and I knew he wept. He did not touch the shroud, or raise the fold That hid my face, or take my hand in his; Or ruffle the smooth pillows for my head. He did not love me living; but once dead He pitied me; and very sweet it is To know he still is warm though I am cold.
|
|
5. SINH NHẬT
Trái tim tôi như chim hát ca Làm tổ nơi một chồi non đẫm nước[1] Trái tim tôi như cây táo ngọt Bao quả ngon trĩu nặng trên cành.
Trái tim tôi như con thuyền xinh Lướt đi trên bể đời êm ái Vui hơn tất cả mọi điều Vì tình yêu đã đến cùng tôi.
Hãy xây cho tôi Một chiếc đài bằng lụa và lông tơ Hãy treo lên đó bộ lông con sóc [2] cùng vải nhuộm màu đỏ tía.
Hãy khắc ghi lên đó Hình chim bồ câu những quả lựu hồng và những con công có trăm con mắt;
Hãy khắc ghi lên đó những chùm nho Ánh vàng và trắng bạc Lá xanh và hoa fleur-de-lys Vì sinh nhật của đời tôi đã đến [3] Vì tình yêu đã đến cùng tôi.
5. A BIRTHDAY
My heart is like a singing bird Whose nest is in a watered shoot: My heart is like an apple tree Whose boughs are bent with thickset fruit; My heart is like a rainbow shell That paddles in a halcyon sea; My heart is gladder than all these Because my love is come to me.
Raise me a dais of silk and down; Hang it with vair and purple dyes; Carve it in doves and pomegranates, And peacocks with a hundred eyes; Work it in gold and silver fleurs-de-lys; Because the birthday of my life Is come, my love is come to me. ]
Christina Rossetti
[1] In a watered shoot: nơi một chồi non được tưới nước. Chưa rõ ý nhà thơ muốn nói gì. (ĐTN).
[2] Vair : Bộ lông trắng hơi lam của con sóc ( một vật trang trí thời Trung cổ). ( ĐTN).
[3] Ngày sinh nhật, chính là ngày tình yêu đến! Phải chăng, Christina muốn nói, đó là ngày Phục Sinh của đời mình? ( ĐTN).
|
|
Đỗ Tư Nghĩa dịch Mùa quỳ vàng 1983. Xem lại, cuối tháng 7. 2011
|