Đỗ Tư Nghĩa

NHÀ THƠ NỮ EMILY DICKINSON

(1830 – 1886)

Đỗ Tư Nghĩa giới thiệu và trích dịch

 

 

 

Sinh năm 1830 tại Amherst, tiểu bang Massachusettes, nước Mỹ. Mất năm 56 tuổi (1886) trong ngôi nhà nàng đă chào đời.

Thời thơ ấu, Emily là một cô gái nhí nhảnh, hồn nhiên, yêu đời. Nhưng từ năm 26 tuổi trở về sau, bỗng nhiên nàng xa lánh cuộc đời và trở thành một người ẩn dật. Và đặc biệt, chỉ luôn mặc y phục màu trắng. Nàng chỉ tiếp xúc trực tiếp với những người thân và dăm ba bạn hữu. Nhưng nàng giao lưu với nhiều người, bằng thư tín. [Theo di chúc, sau khi nàng qua đời, những thư từ này phải được đốt hết – nhưng người chị gái của nàng vẫn c̣n giữ lại một số lượng thư đáng kể]. Thuở sinh thời, nàng được biết đến như là một người làm vườn, hơn là một nhà thơ. Cũng theo di chúc, quan tài của nàng không chở bằng xe, mà được khiêng đi qua những cánh đồng hoa mao lương vàng [buttercup].

 

Để giải thích cho việc lui về ẩn dật của Emily, người ta bảo rằng, có lần nàng yêu một người đàn ông đă có gia đ́nh, nhưng rồi nàng tự ư rời bỏ t́nh yêu để quay về với chính ḿnh. Cũng c̣n lư do khác, là nàng bị suy nhược thần kinh, mắc bệnh sợ khoảng trống, và chứng động kinh.

Emily không ưa những đám đông ồn ào, không thích ai biết đến thơ nàng. Thuở sinh thời, chỉ khoảng hơn chục bài thơ của Emily xuất hiện trên các tạp chí – nhưng đều do bạn bè “lén” gửi đi, giấu không cho nàng biết. Tập thơ đầu tiên của nàng chỉ được in ra 4 năm sau khi nàng đă chết.

Thơ Emily Dickinson tập trung chủ yếu vào bốn chủ đề: T́nh yêu, Thiên nhiên, Cuộc đời và Sự chết.

Emily để lại khoảng trên 1800 bài thơ. Đa số thơ của nàng đều tối tăm, khó hiểu v́ quá hàm súc, quá kín đáo, sâu xa. Nàng dùng nhiều h́nh ảnh táo bạo, độc đáo, ngôn ngữ bao giờ cũng chính xác.

Harold Bloom, nhà phê b́nh văn học của thế kỷ 20, đă xếp Emily Dickinson bên cạnh Walt Whitman, Wallace Stevens, Robert Frost, T. S. Eliot [1]… – những nhà thơ lớn của nước Mỹ.

Untermeyer, một nhà phê b́nh văn học Mỹ, đă viết : “Măi cho đến 40 năm sau khi nàng mất, Emily Dickinson mới được công nhận như là một trong những nhà thơ Mỹ độc đáo nhất, và xét về một vài phương diện, như là nhà thơ nữ đáng chú ư nhất kể từ sau Sappho” – nhà thơ nữ lừng lẫy của Hy Lạp cổ đại.

 

ĐTN                              

 

 

 

 

 

1. TRÁI TIM CHỌN THẾ GIỚI CỦA NÀNG

 

Trái tim chọn thế giới của nàng [2]

rồi đóng cửa

Xin đừng ai đến nữa

trong thế giới của nàng.

 

Ḱa, cỗ xe ai đỗ lại ngoài sân ?

Ḱa, một đấng quân vương quỳ trên chiếu

Hỡi trái tim

sao mi cứ măi lạnh lùng ?

 

Tôi đă biết

giữa vương quốc bao la

nàng đă chọn một người

rồi đóng chặt trái tim ḿnh

như đá.

 

EMILY DICKINSON

 

 

1. THE SOUL SELECTS HER OWN SOCIETY

 

The soul selects her own society

Then shuts the door;

On her divine majority

Obtrude no more.

 

Unmoved, she notes the chariot’s passing

At her low gate;

Unmoved, an emperor is kneeling

Upon het mat.

 

I’ ve known her from ample nation

Choose one;

Then close the valves of her attention

Like stone.

 

EMILY DICKINSON

 

 

 

 

 

 

 

2. ĐỜI TÔI ĐĂ KHÉP HAI LẦN

 

Đời tôi đă khép hai lần

Trước khi tôi khép mắt;

Thiên thu ơi

Ta vẫn chờ xem

C̣n biến cố thứ ba nào đến nữa

nơi vương quốc của ngươi.

 

Ôi, đă hai lần

Cơi hồn tôi chết ngất

Hai vết thương

Khôn xiết ngậm ngùi.

 

Ly biệt là tất cả những ǵ ta biết

về thiên đường

Và tất cả những ǵ ta cần

Về hỏa ngục. [3]

 

EMILY DICKINSON

 

 

 

2. MY LIFE CLOSED TWICE BEFORE ITS CLOSE

 

My life closed twice before its close,

       It yet remains to see

If immortality unveil

      A third event to me,

 

So huge, so hopeless to conceive,

     As these that twice befell.

Parting is all we know of heaven,

     And all we need of hell.

 

EMILY DICKINSON

 

 

 

 

 

 

 

3. HY VỌNG LÀ LOÀI CHIM

 

Hy vọng là loài chim [4]

đậu xuống linh hồn

hát giai điệu không lời

chẳng bao giờ tắt nghỉ

vẫn ngọt ngào trong gió thênh thang.

 

Ác nghiệt thay

cơn băo nào đang tay vùi dập

con chim nhỏ xinh

đă sưởi ấm bao người.

 

Tôi đă nghe tiếng chim

nơi cơi miền băng giá nhất

nơi đại dương xa lạ nhất

Nhưng chẳng bao giờ – dù khi túng quẫn

chim hỏi xin tôi

một mẩu vụn bánh ḿ.

 

EMILY DICKINSON

 

 

 

3. HOPE IS THE THING WITH FEATHERS

 

Hope is the thing with feathers

That perches in the soul,

And sings the tune without the words,

And never stops at all,

 

And sweetest in the gale is heard;

And sore must be the storm

That could abash the little bird

That kept so many warm.

 

I’ ve heard it in the chillest land,

And on the strangest sea;

Yet, never, in extremity,

It asked a crumb of me.

 

EMILY DICKINSON

 

 

 

 

 

 

4. TÔI LÀ KẺ VÔ DANH TIỂU TỐT!

                 BẠN LÀ AI?

 

Tôi là kẻ vô danh tiểu tốt !

Bạn là ai?

Cũng là kẻ vô danh tiểu tốt?

Ồ, ta sẽ thành đôi bạn tri âm

nhưng nhớ đừng cho ai biết

v́ người ta sẽ trục xuất chúng ḿnh!

 

Chán biết bao

phải là ông nọ bà kia [5]

được mọi người biết tiếng

Như con ễnh ương [6]

suốt ngày

phải nói tên ḿnh

cho một băi lầy ái mộ.

 

EMILY DICKINSON

 

 

 

4. I’ M NOBODY! WHO ARE YOU?

 

I’ m nobody! Who are you?

     Are you nobody, too?

Then there’s a pair of us – don’ t tell !

     They’d banish us, you know.

 

How dreary to be somebody !

     How public, like a frog,

To tell your name the livelong day

     To an admiring bog!

 

EMILY DICKINSON

 

 

Đỗ Tư Nghĩa dịch

Mùa quỳ vàng 1983. [ xem lại, 8. 12. 2011].

 


 

 

 

 

 

____________________

 

[1] T.S. Eliot: ( 1888- 1965): Nhà thơ và nhà phê b́nh văn học kiệt xuất. Đoạt giải Nobel văn học năm 1948. Sinh tại St Lous, Mỹ, nhưng sống thường trú tại London từ 1914; năm 1927 nhập quốc tịch Anh. Mất tại Anh quốc. Hiện nay, cả Mỹ và Anh quốc đều nhận là T. E. Eliot là người của nước ḿnh. ( ĐTN).

 

[2] Xin bạn đọc lưu ư: Trong cả 4 bài thơ của Emily Dickinson mà tôi chọn dịch ở đây, tôi đều dịch thoát ư  ( ĐTN).

 

[3] Khổ thơ cuối này quá kín đáo, hàm súc. Tôi chỉ dịch sát nguyên văn, nhưng thú thực, chưa thực sự hiểu Emily muốn nói ǵ!  ( ĐTN)

 

[4] Nguyên tác tiếng Anh: Hope is the thing with feathers. Dịch sát th́ sẽ như sau: “ Hy vọng là sự vật có lông vũ.” Cách dịch của tôi đă đánh mất một cái ǵ đó của nguyên tác, nhưng v́ một số lư do, tôi đành phải chọn cách dịch như trên. ( ĐTN).

 

[5] Ư nói: những người có địa vị cao, có danh vọng trong xă hội. (ĐTN).

 

[6] H́nh ảnh con ễnh ươngbăi lầy thật là biểu cảm và độc đáo! ( ĐTN).

 

 

 

 

 

trang đỗ tư nghĩa

chân trần

art2all.net