ĐỖ TƯ NGHĨA

 

VĨNH BIỆT PHẠM CÔNG THIỆN – MỘT ĐẤNG TÀI HOA!

[ Đôi ḍng tưởng niệm của một người Đà Lạt]

 

I

                                                                                    

Thư ngắn gửi Anh PHẠM CÔNG THIỆN

 

                                                                             

Đà lạt, ngày mồng 6 tháng 3 năm 2010

 

Anh Phạm Công Thiện thân quư,

 

Những ḍng chữ này, là của một người đă đọc sách của Anh suốt mấy chục năm nay, và vẫn luôn yêu mến Anh.

Và cũng là người hiện đang sống tại Đà lạt – nơi mà Anh đă từng sống những năm tháng “ đen tối nhất và đẹp nhất. [1]

 

Thật ḷng, tôi không đủ điều kiện để hiểu thấu đáo những điều Anh muốn nói, và để nhận định về sự nghiệp văn chương, triết học của Anh.

 

Tôi chỉ nhân cơ hội này, để gửi đến Anh một đôi lời tri ân:

 

Đối với riêng tôi, [ và chắc là với không ít người trong thế hệ của tôi ] th́ những tác phẩm của Anh đă mở ra một chân trời bát ngát của văn chương và triết học.

 

Thêm một điều quan trọng nữa, là tôi muốn… nhắc Anh về một lời… “ tự hứa” – chắc Anh vẫn chưa quên?

 

Nơi trang 72, cuốn Henry Miller [2] của Anh, có mấy ḍng này:

 

“ Trước khi chết, tôi sẽ viết một quyển sách dày thơ mộng nhan đề là Đà lạt, Đà lạt… Quyển sách ấy sẽ nói hết t́nh yêu vĩ đại lồng lộng của tôi đối với thành phố này.”

 

Nếu t́nh cờ Anh đọc thấy mấy ḍng này, th́ xin Anh chỉ cần biết một điều: có nhiều người vẫn thường nhắc đến tên Anh với niềm đồng cảm, và họ vẫn chưa quên lời “tự hứa” đó của Anh !

 

Chúc Anh luôn dồi dào sức khỏe, và vẫn măi  … “ stay on the Path”!

 

 

Thân quư

 

Đỗ Tư Nghĩa 

 

_______________________________________________________

                                         

* GHI CHÚ:

 

 

+ Chữ “ đấng tài hoa”,  trong bài viết này, là tôi lấy ư của Nguyễn Du:

 

Kiều rằng, “ Những đấng tài hoa

Thác là thể phách, c̣n là tinh anh.”

 

+ Lá thư ngắn trên đây đă đăng trên văn tập Hương Thiền số 1 –  phát hành vào Phật Đản năm 2010. Nó nằm ngay sau bài “Luận về Ư thức mới trong văn nghệ và triết học sau mười năm lang bạt” của PCT.

+ Thư viết vào ngày 6.3. 2010. PCT ra đi vào 8.3. 2011. Như vậy, nó được viết đúng 1 năm 2 ngày trước lúc PCT qua đời. 8.3 là ngày Quốc Tế Phụ Nữ. PCT ra đi vào đúng vào ngày của… PHỤ NỮ, một t́nh cờ thú vị, phải không?

 

 

 

II

 

TIỂU SỬ PCT TRÊN TỪ ĐIỂN WIKIPEDIA

         

 

Sau khi Hương Thiền phát hành, tôi đă liên lạc qua email với nữ nhạc sỹ Lê Khắc Thanh Hoài – người đă cùng đi một chặng đường 13 năm với PCT  –  nhờ chị chuyển lá thư đó cho Anh đọc.

Nhân dịp đó, tôi cũng gửi cho chị đọc tài liệu về PCT trên Từ Điển Bách Khoa Toàn Thư Mở Wikipedia, để xin ư kiến của chị.

 

Không ngờ, đọc xong, chị cho biết, Wikipedia có khá nhiều sai sót.

 

Xin phép chị được trích dẫn một số đoạn trong các email mà chị đă gửi cho tôi:  

 

+  “ … Tôi không chắc lấy tài liệu từ Wikipedia là đúng và đầy đủ đâu anh ạ! Có lần tôi đọc, th́ thấy có nhiều chi tiết sai đấy!..”                

                                                             [ Thư 22/2/2011].

 

+ “ Anh DTN, tôi đă gửi mail cho con trai để nó gặp cha th́ đưa lại, gồm những câu hỏi về những chi tiết chưa được chính xác về phần tiểu sử của ông PCT, nhờ ông chỉnh sửa hay bổ sung. Có điều là không dám chắc khi nào PCT sẽ trả lời! ! Đôi với ông ấy bây giờ th́ ḿnh chỉ c̣n biết kiên nhẫn và… chờ! Điện thoại cũng khó ḷng lắm…”      [ Thư 25/2/2011]

 

 

[ Rồi, chị nêu ra những điểm sai sót của Wikipedia, mà sai sót “ ấn tượng” nhất, là chi tiết:  “… Tại đây ( Pháp), ông trút áo cà sa để lấy một cô vợ Pháp theo đạo Cơ Đốc…” – bởi v́, “ cô vợ Pháp”  đó, không ai khác hơn là chị Lê Khắc Thanh Hoài!].

 

* Sau đó, tôi và Chị LKTH đă trao đổi với nhau qua dăm bảy email.  Tôi đề nghị Chị chủ động đảm trách việc viết lại một bản tiểu sử chính xác về PCT, và Chị đă đồng ư. Tôi cũng đề nghị Chị nên cho tập hợp những bài viết về PCT – trên sách báo, trên mạng … – để in thành một tập. Như vậy, sẽ giúp người đọc dễ tiếp cận với PCT nhiều hơn.   

* Cuộc trao đổi tiếp tục cho đến ngày 3/3/2011, th́ đột ngột dừng lại. Chỉ 5 ngày trước khi PCT qua đời!

 

[ May mắn thay, trước lúc PCT ra đi 2 ngày, chị LKTH đă kịp gọi điện cho PCT, nói chuyện khá lâu với Anh, và Anh đă đích thân chỉnh sửa những chỗ sai sót trong tiểu sử của ḿnh. Phần chỉnh sửa ấy, tôi dự định đưa vào ngay trong bài viết này, nhưng, một phần, do chị LKTH đang quá bận, chưa gửi kịp; phần khác, Chị góp ư rằng, vào thời điểm này, th́ chưa nên đưa vào, v́ nó sẽ khiến cho bài viết nặng nề. Do vậy, xin hẹn một dịp khác].

 

 

III

 

TIN BUỒN: PCT QUA ĐỜI

 

                                          

* Sáng 9/3/2011, ĐTN nhận một cuộc gọi từ Kiên Giang của Tâm Nhiên (nhà thơ), báo tin PCT đă qua đời. ĐTN gọi điện cho Thận Nhiên (nhà thơ), nhờ kiểm chứng lại nguồn tin đó.  Thận Nhiên vào mạng, rồi gửi cho ĐTN một bản cáo bạch của Sa Môn Thích Trí Chơn về lễ tưởng niệm và cầu siêu cho PCT tại chùa Viên Thông, California.  Thế là đă rơ: PCT đă qua đời!

 

* Sáng 11/3/2011, ĐTN nhận được email của chị Lê Khắc Thanh Hoài, báo tin buồn về PCT.

Xin phép Chị được ghi lại nguyên văn như sau:

 

 

[ EMAIL CỦA CHỊ LÊ KHẮC THANH HOÀI ]  

 

                               

Anh ĐTN, xin báo tin buồn cho anh là PCT đă qua đời ngày 08 tháng 03 năm 2011.

Qua đời v́ bịnh, v́ già yếu… ( v́ lư do này mà con trai tôi đă qua thăm ông, như một thư trước tôi cho anh hay).

Ông ra đi v́ cũng đă làm xong phận sự phải làm trên cơi đời này. Và những điều đă làm này sẽ tồn tại măi măi, thân xác chỉ là cát bụi vô thường… Sinh lăo bệnh tử, có ai lấy làm lạ với điều này, không phải như tin đồn vô căn cứ mà có lần anh nhờ tôi đính chánh.

May mắn là trước đó hai ngày, tôi đă nói chuyện lâu qua điện thoại, và ông đă chỉnh sửa những điểm sai của phần tiểu sử!!!

Và phận sự c̣n lại của tôi là phải viết lại tiểu sử của ông cho được chính xác như thế. Bắt buộc!

 

Chủ Nhật này ở chùa Già Lam sẽ làm buổi tưởng niệm cho ông, nếu anh ở SG [ Saigon]  có thể tham dự… Hoặc tin cho bạn bè, người quen biết…

Như vậy nhé, hẹn anh một thư sau.    

 

Lê Khắc Thanh Hoài

 

[ Thư 11/3/2011]

 

__________________________________________________

 

[  EMAIL CỦA ĐTN HỒI ÂM CHỊ LKTH: ]

 

 

Đà lạt , ngày 11 tháng 3, năm 2011

  

CHỊ LK THANH HOÀI THÂN MẾN,

 

Cám ơn Chị đă báo tin buồn.

Tin này, tôi cũng đă được bạn bè cho biết ngay từ hôm 9/3 - một ngày sau khi PCT qua đời.

Trước đó không lâu, [ hẳn Chị c̣n nhớ] tôi có đề nghị, Chị nên đảm trách việc “lưu lại cho... hậu thế” một tiểu sử chính xác về PCT. Chỉ dự tính thế thôi, ai ngờ PCT ra đi sớm thế!

Sự ra đi của PCT không chỉ là một mất mát to lớn cho gia đ́nh, cho những ai vẫn hằng yêu mến PCT, mà c̣n là một mất mát chung cho Việt Nam, cho Phật giáo VN. Tôi đă thông báo ngay cho các bạn về lễ truy điệu PCT tại chùa Già Lam [SG] vào sáng Chủ Nhật 13/3/2011. Tôi đă nói với các bạn: "Cố sắp xếp để đi dự, v́ đây là sẽ là một kỷ niệm rất đáng nhớ. Một thế kỷ nữa, VN chưa dễ có một người như PCT..."

Riêng tôi, v́ lư do sức khỏe, nên tôi hiếm khi đi xa khỏi Đà lạt  20km! Nhưng tôi sẽ làm những ǵ có thể được, theo sức của ḿnh.

+ Tôi đă đề nghị thầy Nhựt Chiếu, sẽ tưởng niệm PCT trong Hương Thiền số 3 – sẽ phát hành vào lễ Phật Đản [ năm 2011].

+ Dù có muộn màng, nhưng cũng phải làm, gọi là thắp một nén nhang để tưởng niệm một đấng tài hoa!

 

Cuối thư, xin thành thật chia buồn với Chị và tang quyến.

 

Đúng như Chị nói: "  Ông ra đi v́ cũng đă làm xong phận sự phải làm trên cơi đời này. Và những điều đă làm này sẽ tồn tại măi, thân xác chỉ là cát bụi vô thường.”

 

Tôi tin rằng, Việt Nam sẽ măi măi nhớ đến PCT như một loài chim quư hiếm, chỉ đôi khi ghé thăm trần gian – một thế kỷ, may ra mới có một  đôi lần!

                                                                                 

Thân mến,                                       

Đỗ Tư Nghĩa

_____________________________________________________________

  

IV

 

ĐÔI LỜI VĨNH BIỆT

[ Thư  gửi PCT]

                  

Đà lạt , ngày 12 tháng 3, năm 2011

 

Anh Phạm Công Thiện thân quư,

 

Đây là lần thứ hai tôi viết thư cho Anh. Lá thư (ngắn) thứ nhất, chắc là chưa đến tay Anh được. Trong thư đó, tôi chỉ muốn nói hai điều: một là, bày tỏ niềm tri ân đối với Anh, hai là, “ nhắc” Anh về một lời… “ tự hứa”.

Chị LKTH cho biết, đă nhờ con trai chuyển đến Anh, nhưng chắc rằng, cháu cũng chưa dám làm việc đó. Tuy nhiên, chị LKTH nói, chị đă chuyển lời “ yêu cầu” của tôi – “ nhắc” Anh viết một cuốn sách về Đà lạt .

 

[ Cách đây khá lâu, trong email gửi cho tôi, chị LKTH đă viết: “Tôi vừa nhận được cú điện thoại của PCT cho hay là ông ok về việc trích đăng bài viết của ông…. Tôi có nói ông PCT viết một bài về Đà lạt  theo lời yêu cầu của anh lúc trước, ông “ hứa” sẽ viết nhưng cũng … chờ hứng!...” ( Thư ngày 15/11/ 2009) ].

 

Tôi nhớ, có lần đă nói với một người bạn của tôi là Nguyễn Đạt – khi ngồi ở café 31, gần Palace:  Nếu PCT viết về Đà lạt , th́ sẽ rất hay. Khó ai viết hay hơn được.Tôi không nhớ nguyên văn, nhưng đại loại là thế.

Tôi tin rằng, Anh là người “lư tưởng” nhất để viết về Đà lạt  – v́ đó là nơi mà Anh đă từng sống “ những năm tháng đen tối nhất và đẹp nhất. , như lời Anh đă nói năm xưa.

Tôi đang sống tại Đà lạt , và tôi cũng yêu thành phố này. Càng yêu hơn, khi nhớ rằng, đă có một quăng đời Anh sống tại đây. Một ngày nào đó, tôi sẽ men theo những ḍng chữ của Anh, để “hành hương” về những nơi đă từng in dấu gót chân Anh : những con đường Phạm Phú Thứ, Yagut, Hoàng Diệu, dốc Hải Thượng…;  nhà thờ Con Gà; địa điểm xưa kia là trường Việt Anh – nơi Anh đă từng dạy học… Và nhiều nơi khác nữa …

 

[ Xin nhắc để Anh nhớ lại một đôi ḍng Anh đă viết về Đà lạt, và hồi tưởng lại một quăng đời xưa ]:

 

* Đà lạt  sáng tinh mơ lạnh lắm… Đường Yagut c̣n ngủ trong tĩnh mịch thần tiên của buổi sáng tinh mơ, sương mai c̣n loáng thoáng đâu đây, gió thổi mạnh mơ hồ… Chim bay la đà khắp nơi, chim từ đâu bay nhiều quá; những con chim lí nhí như những cô gái hồn nhiên bước ra trường luc tan học…  ( Ư Thức Mới trong văn nghệ và triết học, Phạm Công Thiện. NXB Lá Bối, Saigon, 1964). Trang 210).

 

* Tôi ca khẽ những bài hát ngày xưa và ngước nh́n những con chim bay đi, rồi bay về dưới mấy mái nhà rêu bám ở đường Hoàng Diệu… ( SĐD, trang 211).

 

* Tôi dừng lại bên cầu Hải Thượng. Hơi sáng bay thoảng vào người tôi. Tôi hít nồng nàn vào phổi… ( SĐD, trang 213).

 

* Đường này là đường Phạm Phú Thứ? Nhiều cây lá lắm. Lá thông khô đưa ra một hương vị ngày xưa… Chim én tung bay đầy trời. Mây trắng, chim én, lá rơi, ôi cuộc đời! Đà lạt đẹp. Trần gian đẹp, ôi cuộc đời! (  SĐD, trang 228)

 

* Bước đến nhà thờ Đà lạt tôi đứng lại nh́n mấy cây thông rồi bước vào nhà thờ, qú xuống, làm dấu thánh giá rồi thầm th́: Xin Chúa đức Mẹ làm thế nào cho con tin rằng có Chúa và đức Mẹ, không hiểu tại sao con không bao giờ chịu tin có Chúa và đức Mẹ”. … Rồi bỗng nhiên đôi mắt tôi hướng nh́n về những luồng nắng từ ngoài đưa vào mấy khung cửa sổ nhà thờ. Tôi sung sướng nh́n nắng vàng và quên cả Chúa…” ( SĐD, trang 238- 239).

 

* Anh sao khó tính quá, anh hăy cho tôi nh́n Đà lạt chứ, sao Đà lạt đẹp quá vậy anh? Anh trông tôi đứng lại, nh́n đằng trước cũng đẹp, nh́n bên trái cũng đẹp,đằng sau hay đằng trước ǵ cũng đẹp, nh́n lên trời cũng đẹp mà nh́n dưới đất cũng đẹp, anh hăy nh́n xem: mấy con bướm trắng bay thơ mộng quá, tôi thương mấy càn kiến kia quá, anh ơi…( SĐD, trang 214).

 

    Và c̣n biết bao ḍng chữ khác mà Anh đă nói về Đà lạt, thật chẳng thể nào kể hết! 

 

[ À, tôi cũng cũng yêu hoa quỳ vàng, và mỗi mùa hoa quỳ Đà lạt, là cả một mùa “ lên đồng”, phải thế không Anh?]

 

Về lời “ tự hứa, th́ chắc Anh đă … quên rồi, đúng không? Đă hơn 40 năm rồi c̣n chi!

Nhưng, buồn và tiếc thay, lời tôi nhắc, tuy Anh đă nghe, song chị LKTH cho biết, Anh vẫn c̣n chờ… hứng!

 

Thế rồi, nửa chừng, Anh đă bỏ ra đi!

Như vậy, cuốn sách về Đà lạt  mà Anh hứa sẽ viết, vĩnh viễn vẫn chỉ là một lời “tự hứa” !

 

 Anh Phạm Công Thiện thân quư!

 

Tuy đă đọc sách của Anh từ thuở c̣n cắp sách ở trường Trung học, cho đến nay, cũng đă hơn 45 năm – nhưng chưa bao giờ tôi dám nghĩ là đă hiểu Anh. Tôi đọc Anh bằng bằng trái tim nhiều hơn khối óc. Và tin rằng, tôi có thể cảm nhận nhiều điều mà  ḿnh chưa kịp hiểu!

Việc thẩm định cuộc đời và tác phẩm của Anh, xin dành cho lịch sử.

Riêng phần ḿnh, tôi chỉ muốn bày tỏ đôi điều với Anh – với tư cách một người đọc vẫn luôn yêu mến Anh từ những ngày thơ dại.

 

Anh đă ra đi, nhưng tôi biết rằng Anh không chết. Hay nói như Nietzsche – người mà Anh đă từng yêu quư :

 

On peut mourir d’ être immortel.

 

Xin vĩnh biệt Anh

Vĩnh biệt Anh                                 

Một đấng tài hoa

Kẻ đă đi  hết triệu triệu đêm hoang vu trên mặt đất!

 

                            Thân quư,           

 

                            Đỗ Tư Nghĩa

____________________________________________________________

 

 

 

ĐÔI D̉NG VIẾT THÊM:

 

 

1. Bài viết này, ĐTN định đưa lên art2all.net, nhưng giời gian đó, Lệ Khánh đi vacation chưa về, nên đành phải gửi cho Tiền Vệ – để kịp thời thắp một nén nhang cho PCT.

2. Xin chân thành cám ơn chị Lê Khắc Thanh Hoài – người đă từng gắn bó với PCT một quăng đời dài – đă đọc và góp nhiều ư kiến bổ ích cho bài viết, cũng như, đă vui ḷng cho phép ĐTN được trích dẫn một số đoạn trong các email mà Chị đă trao đổi với ĐTN.

3. Hôm 20/3/2011, ĐTN đă gọi điện cho Phạm Văn Hạng (nhà điêu khắc), gợi ư PVH nên t́m cách dựng một bức tượng PCT tại Dalat. ĐTN nói với PVH: “ PCT xứng đáng có một bức tượng tại Dalat, bởi v́, đó là thành phố mà PCT đă dành cho “ một t́nh yêu vĩ đại lồng lộng” – như chính lời PCT đă nói trong cuốn Henry Miller của Anh.

 

                                                                     ĐTN


 

[1] Henry Miller: Phạm Công Thiện. NXB Phạm Hoàng. 1969. Saigon, VN. trang 72.

[2]  Sách đă dẫn,.  trang 72.

 

_________________________________

a2a : Link:

Về Một Bài Thơ - Thi Vũ

Poetry in music, Thơ Phạm Công Thiện, nhạc Lê Khắc Thanh Hoài

 

trang đỗ tư nghĩa

chân trần

art2all.net