|
Trương văn Thanh, Lê Đức Thiệp & Trần Ngọc Bảo
Phần 2: Làng xưa, tích cũ
Con đường Hàn Mặc Tử chạy theo bờ đông con sông này ngày nay thuộc phường Vỹ Dạ, nhưng hồi xưa thuộc ấp Hô Lâu, một trong 10 ấp của làng cổ Dương Xuân, và rồi của làng Dương Xuân Hạ. Sau này, ấp ghép với làng Thọ Lộc thành làng Thọ Lâu, nhưng đ́nh làng vẫn ghi đ́nh Hô Lâu. Khuôn viên đ́nh do bị sử dụng vào mục đích khác cho nên c̣n rất hẹp, chỉ có cây cổ thụ bên ngoài là c̣n lớn.
Con sông chảy ngang đoạn này được gọi là sông Thọ Lộc. Nhưng làng Thọ Lộc th́ kéo dài về hướng tây đến gần Bệnh Viện Trung Ương Huế. Như vậy, một phần làng ngày nay thuộc phường Phú Hội, một phần được chia cho phường Vĩnh Ninh và Phú Nhuận.
Chùa Phú Lâu ở góc đường Nguyễn Công Trứ và Vơ Thị Sáu (trước 1975 tên là Nguyễn Thị Giang) (cho nên quán chè đối diện ngôi chùa được gọi là quán chè chùa, một địa điểm thường được học sinh ghé thăm vào những năm 60, 70 của thế kỷ trước. Bên cạnh quán chè (giờ không c̣n) là miếu Bà (thờ Mẫu) và cây thị có tuổi hơn 150 năm.
Cây thị cổ sau lưng miếu Bà
Cổng phủ An Thường Công Chúa
Phủ từ, nơi thờ công chúa Lương Đức (hiệu An Thường)
Cổng phủ Hàm Thuận
Nhà thờ có lẽ được trùng tu nhiều lần, không c̣n hai chái như xưa
Chợ Cống
Nhà thờ họ Tống Phước C̣n nhớ chúa Nguyễn Phúc Khoát (1714-1765) vị chúa Nguyễn thứ tám có người cậu là Trương Phúc Loan, một gian thần tham lam quỷ quyệt, khuynh loát chính trị, đưa đến sự sụp đổ của chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong. Các anh em Tây Sơn nổi dậy với danh nghĩa trừ gian thần Trương Phúc Loan, pḥ Hoàng Tôn Nguyễn Phúc Dương (cháu nội chúa Nguyễn Phúc Khoát, con của Thế tử Nguyễn Phúc Hiệu) lên ngôi chúa thay cho Định Vương Nguyễn Phúc Thuần (do Trương Phúc Loan đưa lên khi mới 12 tuổi, sau khi bắt bỏ ngục Nguyễn Phúc Luân, là Thế Tử, được chỉ định nối ngôi chúa). Chúa Trịnh Sâm ở Đàng Ngoài cũng đem binh đánh chiếm Quảng B́nh, và rồi Phú Xuân (1774), cũng với danh nghĩa trừ quyền thần họ Trương. Quân Tây Sơn sau khi đánh được thành Quy Nhơn năm 1773 đă nhanh chóng tiến ra bắc chiếm Quảng Ngăi, và về nam chiếm Phú Yên, Diên Khánh, B́nh Thuận. Tống Phước Hiệp lúc ấy là lưu trấn ở Dinh Long Hồ (Vĩnh Long ngày nay) đem quân ra đánh lấy lại được phủ B́nh Thuận, Diên Khánh rồi tiến ra Phú Yên. Nguyễn Nhạc, bị kẹt giữa quân Trịnh và Nguyễn bèn cho người đem thư với vàng, lụa ra dâng cho quân Trịnh xin nộp đất Quảng Ngăi, Qui Nhơn, Phú Yên, và xin làm tiên phong đi đánh quân Nguyễn. Chúa Trịnh phong Nguyễn Nhạc làm Tây Sơn Hiệu Trưởng, trao ấn kiếm đi đánh Nguyễn. Mặt khác Nguyễn Nhạc xin dâng con gái ḿnh là Thọ Hương cho Hoàng Tôn Nguyễn Phúc Dương, viết thư xin hàng Tống Phước HIệp, và bàn việc khôi phục lại Phú Xuân. Tống Phúc Hiệp cho sứ đến gặp để xem xét thật hư th́ Nguyễn Nhạc đưa Nguyễn Phúc Dương ra tiếp. Tống Phước HIệp tin là thật nên không pḥng bị nữa. Nguyễn Nhạc sai Nguyễn Huệ đến đánh úp, quân Nguyễn thua to, phải rút về vịnh Vân Phong. Sau đó rút về Gia Định. Nguyễn Nhạc lại sai Nguyễn Lữ đánh thành Gia Định năm 1776. Nguyễn Phúc Hiệp chống cự được 1 tháng th́ lâm bệnh mất. Ông được phong tước Hữu Phủ Quốc Công, miếu thờ tại xă Long Châu. Dân ở đó hết sức thương tiếc, chợ búa nghỉ bán ba ngày, nông dân ngưng cày, ghe thuyền về bến để chịu tang. Thời Minh Mạng, nhà vua sắc phong làm Trung Đẳng Thần. Sau năm 1975 ngôi trường và con đường ở Vĩnh Long mang tên ông bị đổi tên. Năm 1982 cán bộ địa phương truy tội ông chống lại khởi nghĩa Tây Sơn nên phá miếu. Đến năm 2009, chính quyền mới cho dân làm lễ tế ông ở đ́nh làng Tân Giai, phường 1, thành phố Vĩnh Long. Tống Phước Ḥa là em con chú của Tống Phước Hiệp, cùng ở trong quân dưới trướng tướng Hiệp. Năm 1777, đại quân Tây Sơn từ Qui Nhơn kép vào tăng viện. Tống Phước Ḥa cùng Tống Phước Thiêm ra sức chống cự nhưng thấy không chịu nỗi, Tống Phước Ḥa cho người đưa Nguyễn Phúc Dương về Ba Vát (huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre), một ḿnh ông ở lại chiến đấu. Tây Sơn chia quân đuổi theo bắt được Hoàng Tôn. Tống Phước Hiệp quay về Bến Tre đánh một trận cuối cùng sau đó trở gươm tự sát. Sau này khi quân Tây Sơn bắt được cả chúa Nguyễn Phúc Thuần ở Ba Thắc, Cà Mau, họ đưa cả Định Vương và Tân Chính Vương về Gia Định và mặc dầu dựng ngọn cờ tôn pḥ Nguyễn Phúc Dương họ vẫn giết cả hai ông chúa này. Khi c̣n sống Tống Phước Ḥa được giao giữ đạo Đông Khẩu (Sa Đéc) nên khi ông mất, dân chúng lập miếu thờ ở đó. Ông cũng được sắc phong là Trung Đẳng Thần. Năm 1948 miếu bị hư hỏng, quân Pháp cho triệt hạ để lập đồn. Ngày nay người dân phối thờ ông ở đ́nh làng Vĩnh Phước, Sa Đéc. Tống Phước Thiêm cùng là tướng trong quân cùng với Tống Phước Ḥa. Sau khi hai chúa bị giết ông theo pḥ Nguyễn Phúc Ánh, chinh chiến nhiều trận. Năm 1782 trong một trận thủy chiến ở Cần Giờ với quân Tây Sơn ông bị thua phải lui quân về Ba Giồng, Mỹ Tho, rồi bị đạo quân phản loạn Đông Sơn vây bắt và giết ở đó .
Nhà thờ tổ tiên họ Tống Phước
Án thờ ở giữa Trong gia phả c̣n ghi nhiều vị quan vơ mà vị thủ từ không nhớ hết. Ng̣ai sân c̣n có miếu thờ Bà mà theo vị này trước đây miếu ở sát bờ sông. Sau này bị một trận lụt trôi vào đây cho nên ḍng họ tiếp tục nhận hương khói cho Bà ở đây.
Miếu Bà trong sân từ đường Tống Phước. Nhưng đ́nh làng B́nh Lục th́ sao? Đ́nh làng hiện nằm ở phía trái cách đường Hàn Mặc Tử khoảng 50m, nh́n ra Bệnh Viện Mắt, nhưng bị cây cối che phủ um tùm. Đ́nh đă bị chính ông thủ từ cho phép dân và con ông lấn đất, cất nhà và sau khi ông mất, đ́nh rơi vào t́nh trạng hoang phế.
|
