DU LÃM NGỰ HÀ

 

Phần 4

 

 

          Đi tiếp trên đoạn sông chạy theo hướng đông-tây, khách du thấy trước mặt là cống và cầu Vĩnh Lợi, là cầu nằm trên đường Nguyễn Trãi, con đường chạy từ cửa Chánh Nam (cửa Nhà Đồ) đến cửa Tây Bắc (cửa An Hòa).



Cầu được xây dựng vào năm 1825, dưới thời vua Minh Mạng, có chiều dài 44, 62m, rộng 5, 11m, bên dưới có một cửa vòm thông thủy. Trên cầu xưa kia có xây một trường lang, mái lợp ngói (gọi là thượng gia, hạ kiều) để người dân có thể trú mưa, tránh nắng. Nhưng mái ngói nay không còn.



Ca nô đang chạy qua dưới dạ cầu Vĩnh Lợi.



Đằng trước là Tây Thành Thủy Quan ở trên đường Tôn Thất Thiệp. Công trình này, giống như Đông Thành Thủy Quan (cống Lương Y), cũng có cầu bên trên dài 25, 75m, rộng 4, 85m, thành cầu cao 1, 05m, và cống thông thủy bên dưới rộng 6, 35m, có cửa (quan) đóng mở được. Cửa cống nay không còn nhưng vẫn còn cấu trúc đá thanh làm trụ đỡ đòn quay để đóng mở thủy quan. Cầu này không làm gián đoạn thân thành như cầu Lương Y. Đường dẫn lên cầu được xây cao dần, gọi là đường sống trâu, chạy sát vào thân thành để làm đường vận binh.

Bên trên thân thành vẫn còn lô cốt xây dựng trong thời chiến tranh chưa tháo dỡ được.



Bên trên vòm cống có ghi chữ "Thủy Quan"



Nước sông ở đây màu xanh bạc, chứng tỏ tảo lam phát triển nhiều, do sông bị ô nhiễm nặng. Dưới lòng sông có những tảng đá, có lẽ đó là những mảng tường thành do bom đạn làm vỡ rơi xuống chưa nạo vét hết. Ở đoạn này, ca nô chạy rất chậm, phải dùng sào chống để rong tảo khỏi cuốn vào máy tàu và tránh va vào đá ngầm.



Ra khỏi cống thủy quan một đoạn ngắn, ca nô chui bên dưới gầm một cây cầu nằm trên quốc lộ 1, gọi là cầu Thủy Quan. Cầu này nằm hơi lệch về phía nam so với Tây Thành Thủy Quan. Ngày xưa đây là cầu Hoằng Tế, xây bằng gạch và đá, nay đã bị sập và xây lại bằng bê tông.
Trước mặt, cách cầu đường bộ khoảng 15m có cầu đường sắt xây vào khoảng năm 1908.



Do không nằm trên một đường thẳng với Tây Thành Thủy Quan nên khi nhìn lại sau lưng du khách thấy một đoạn tường thành.



Đi qua dưới gầm cầu xe lửa, ca nô gặp Tây Hộ Thành Hà , tức là sông Kẻ Vạn và rẽ trái theo hướng bắc-nam.



Du khách ngoái đầu nhìn lui để thấy rõ cầu xe lửa.



Sông Kẻ Vạn đục ngầu. Hai bên bờ cây cối um tùm, tàn cây đổ ra gần chạm mặt sông trông rất hoang dã. Nhà dân trên bờ trông cũng khá lụp xụp.

Rõ ràng là đoạn sông này chưa được nạo vét và bờ sông chưa được chỉnh trang.



Đằng xa là chiếc cầu nhỏ chạy từ đường sắt xe lửa (bên kia đường sắt và quốc lộ 1 là cửa Hữu) sang chợ, gặp đường Vạn Xuân, rồi đi tiếp tới đường Phạm Thị Liên.



Trên sông này có nhiều đò chở cát sạn neo đậu.



Một chiếc tàu hút cát rất lớn đang nằm "nghỉ" ở đây.



Đầu sông Kẻ Vạn giáp với sông Hương là cầu Kim Long và xa xa là cầu và cồn Dã Viên. Qua khỏi gầm cầu, ca nô tăng tốc chạy trên sông Hương lộng gió.

Do rong chơi chưa chán nên nhóm "ta bà" cho ca nô chạy lên thăm chùa Thiên Mụ để ngắm trời nước trong xanh và thưởng thức vẻ đẹp của một công trình kiến trúc 400 năm (xây năm 1601) độc đáo của nền văn hóa Thuận Hóa-Phú Xuân trước khi trở về bến đò số 5 Lê Lợi.
Tóm lại có thể thấy ở Ngự Hà một con sông được con người uốn nắn, chỉnh trị, phục vụ cho nhiều mục đích, vừa là đường giao thông thủy, bộ, vừa là nguồn cấp và thoát nước, vừa tạo cảnh quan để dạo chơi, nhàn lãm. Chỉ trên một con sông dài chưa đến 3,5 km triều đình đã cho xây tới 10 cây cầu và cống cho nên ngay trong thời hiện đại, với lượng xe cộ đông hơn xưa gấp nhiều lần, giao thông giữa hai bờ bắc nam sông Ngự Hà chưa bao giờ bị ùn tắc. Ngày nay còn lại 8 cầu, với kiến trúc hài hòa với cung điện trong hoàng thành, vừa có dáng thanh thoát, tạo vẻ mỹ quan cho kinh thành, mà lại khá bền vững vì qua gần 200 năm vẫn còn giá trị sử dụng.

Ngoài ra, Ngự Hà lại còn có nhiều cống ngầm thông với các hồ ở trong thành và các sông đào (Hộ Thành Hà) ở ngoài thành, tạo thành một hệ thống cấp thoát nước rất tinh vi, hiệu quả. Trước năm 1945 chưa có tài liệu nào mô tả việc ngập úng và ô nhiễm trong hoàng thành như ngày nay.

Có lẽ, thế hệ chủ nhân của thành phố ngày nay cần suy nghĩ và làm việc nhiều hơn để xứng đáng thừa hưởng di sản của người xưa - những vị vua và quan đã xây dựng và quản lý kinh thành Huế một cách thông minh, sáng tạo, và tao nhã.



Nhóm du lãm Ngự Hà (thiếu mặt phó nhòm Dũng Silk).

Mùa hạ 2013.

Trần Ngọc Bảo