Trần Ngọc Bảo

Có lần tôi nhận được điện thoại từ Allen Ginsberg. Lúc ấy anh đang viếng thăm William Burroughs. Anh chàng này lo ngại rằng việc nghiện ma túy sẽ gây rắc rối cho mình vào lúc chết. Tôi trả lời rằng đó là một tình trạng nghiện ngập thuộc về vật chất chứ không phải thuộc về tinh thần như là sự giận dữ. Cơn giận của bạn sẽ gây rắc rối cho bạn trong đời sau và vào lúc chết nhiều hơn bất cứ vấn đề nào mang tính vật chất. Tâm trí đồng hành với bạn còn thể xác thì ở lại.

Khi nhìn vào tâm trí, bạn thấy gì? Có lẽ không thấy gì cả. Tâm trí bản thân nó không nhìn thấy được. Nó không có hình dáng, màu sắc. Nó giống như một cái chụp đèn bằng pha lê trong suốt, và về bản chất nó là trong sạch. Khi chúng ta bắt gặp tâm trí tự nhiên ấy, nó là một cảm giác tốt lành, tĩnh lặng.

Nhưng các khả năng tinh thần – như cái giận, luyến ái, lòng chung thủy, tình yêu, vân vân – làm thay đổi mọi chuyện. Chúng thình lình nổi lên trong tâm trí vì lý do nào đó hoặc không có lý do. Nếu bạn nổi cáu, cơn giận hình thành, và vào giây phút đó, như bóng đèn trong suốt ở dưới cái chụp đèn đã đổi sang màu đỏ. Chiếc chụp đèn giờ đây trông như một cái chụp đèn màu đỏ. Nếu bạn thay bóng đèn đỏ và gắn bóng màu xanh, chụp đèn sẽ hóa thành xanh. Nhưng nếu bạn nhìn gần bạn sẽ thấy màu sắc là do bóng đèn. Đó chính là tình trạng xảy ra cho tâm trí của bạn dưới ảnh hưởng của tình cảm. Khi một khả năng tinh thần như cơn giận nổi lên, thì tâm trí trong veo biến thành đỏ hoặc xanh. Sự trong sáng biến mất, và tâm trí sáng sủa của chúng ta biến thành một tâm trí loạn động.

Các khả năng tinh thần thiện lành cũng có thể xuất hiện. Tác dụng của chúng đối với tâm trí là làm cho nó tinh khiết hơn, trong sạch hơn, thành thật hơn, và chúng có thể trở thành một thói quen. Thay các bóng đèn bằng những bóng tốt đòi hỏi nỗ lực. Chúng ta cần ý chí và quyết tâm. Nó cũng giống như bơi ngược dòng nước. Đó là một cuộc đấu tranh. Nhưng hãy hành động; hãy đi ngược dòng bởi vì nỗ lực này sẽ được đền đáp.

 

Lòng nhân từ 

Trong mọi người đều có lòng nhân. Ngay cả khi thỉnh thoảng chúng ta cư xử không tốt thì tự bản chất chúng ta là những con người đẹp đẽ.  Điều quan trọng là phải thừa nhận rằng tất cả chúng ta đều có bản tính đó. Và nếu như bản tính tốt đẹp đó có thể biểu hiện trong xã hội, thì xã hội sẽ tốt đẹp biết bao - đầy lòng nhân, tình thương, ân cần. Nhưng hiện giờ thì chúng ta không sống theo cách ấy: Mọi người đều háo thắng. Tôi muốn hơn bạn. Bạn muốn hơn tôi. Trong mỗi và mọi kiếp sống, ngoài đường phố và ở trong nhà, trong tất cả các nước, chủng tộc, thậm chí là tôn giáo, khắp nơi chúng ta đều có vấn đề này.

Nếu chúng ta thể hiện bản chất tốt đẹp của con người thì sẽ không có chỗ cho xung đột. Vậy thì tại sao lại có? Bởi vì hiện nay bản chất ấy chỉ là hạt giống. Nó đang bị che khuất bởi các tình cảm bất thiện, đặc biệt là sợ hãi. Vì thế, thay vì thể hiện tình thương và lòng nhân ái thì chúng ta lại biểu hiện giận dữ, sân hận hay đố kỵ. Hoặc nếu có một loại tình yêu nào đó thì phần bám víu, dính mắc biểu hiện nhiều hơn là tình yêu trong trắng. Bản chất tốt đẹp của con người chúng ta bị các chướng ngại tạm thời ngăn che.

May mắn thay, các vấn đề của chúng ta đều vô thường. Nếu chúng là thường thì chúng ta dính mắc mãi. Chúng ta sẽ không làm gì được. Nhưng các vấn đề của chúng ta, các cảm xúc bất thiện giống như những đám mây. Đám mây trôi trên bầu trời; chúng không phải là một phần của bầu trời. Đám mây có thể bị gió xua tan đi, và mặt trời có thể tỏa sáng trở lại. Những cảm xúc bất thiện cũng như những đám mây đen trong cơn bão tố, nhưng lòng nhân ái và từ bi của mỗi cá nhân cũng như mặt trời, mặt trăng và các vì sao, đều có thể chiếu sáng trở lại trong một không gian rộng mở, sáng trong. Cảm xúc có thể thay đổi; chúng thay đổi trong ta trong từng giây phút. Chúng ta có thể nhìn thấy trong lòng cơn giận trong một chốc rồi vài phút sau nó trở nên lắng dịu. Nhưng chúng ta không phải ngồi chờ để gió cuốn đi những đám mây. Chúng ta có thể huýt sáo gọi gió để thổi bay các chướng ngại.

Những vấn đề chúng ta đối mặt hôm nay – các vấn đề tình cảm, lo âu, sợ cô đơn - đều là kết quả của ảo tưởng chứ chẳng có gì hơn. Thế nên chúng ta phải giải quyết các ảo tưởng. Chúng ta phải nhận diện để xóa bỏ chúng. Điều quan trọng là phải nhớ chúng ta không thể thỏa hiệp với ảo tưởng. Nếu làm như thế cũng sẽ như thỏa hiệp với quỷ sứ - bạn sẽ là người thua cuộc.

 

Giá của cơn giận

 

Không có sai lầm nào lớn hơn sân hận,

Và không có gì mạnh hơn lòng kham nhẫn.

Vì thế tôi luôn tinh cần thực hành kham nhẫn

Đức Phật

Tâm sân hận là tâm muốn gây tổn hại và hủy diệt. Kham nhẫn là tâm kiềm chế không gây tổn hại và hủy diệt. Rất khó đối trị lòng sân hận; rất khó phát triển lòng kham nhẫn. Kham nhẫn là đức tính duy nhất thắng được sân hận.

Có người nói giận dữ không phải là quá xấu xa, đôi khi cũng nên nổi giận để xả bớt cơn đau trong lồng ngực. Một số bác sĩ trị liệu đôi khi còn khuyên nên nổi giận. Tôi không tranh cãi về vấn đề này vì tôi không phải là chuyên gia trị liệu. Sân hận, đố kỵ, và tự hào có thể đưa con người đến chỗ thành đạt các mục tiêu của mình ở trường học, chỗ làm, và trong mọi lĩnh vực khác của đời sống. Mặc dầu nó đem đến sự thỏa mãn một dục vọng nào đó, bất kỳ thành công nào đạt được bằng các phương tiện như thế sẽ phải trả giá đắt. Mục tiêu không thể nào biện minh cho phương tiện, đó là điều cần nhớ. Sự bùng nổ cơn giận sẽ không đem lại lợi ích nào dài lâu, có chăng chỉ là một chút thỏa mãn ngắn ngủi.

Giá của cơn giận rất đắt, cực kỳ đắt. Nó không chỉ là phí mà bạn trả cho bác sĩ trị liệu. Về tâm linh nó rất tổn đức. Trong đời sống hằng ngày, nó làm mất đi cái tâm trong sáng, yên bình. Tâm bình yên giống như một ly nước tinh khiết, ngon ngọt. Một phút giận dữ giống như bỏ đất vào ly. Giận dữ làm cho bạn khốn khổ và làm cho người xung quanh cũng trở nên khốn khổ - gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và cả xã hội cũng trở thành khốn khổ bởi cơn giận của bạn.

Hãy tưởng tượng đêm qua bạn có một giấc ngủ ngon. Bạn thức dậy, khoẻ khoắn, thoải mái, phấn chấn. Bạn hy vọng một ngày tốt lành. Rồi bạn đi ra khỏi nhà và gặp phải một chuyện bực mình. Người nào đó đã đậu xe chắn ngang làm bạn không lấy xe mình ra được và bạn không tìm ra chủ xe để yêu cầu chuyển chỗ. Bạn tức tối. Bạn nghĩ, “Minh sẽ bị trễ việc mất. Mình sẽ thế này, thế nọ. Thật là bực cả mình.” hoặc nghĩ quẩn thế nào đó. Khi bực bội, hãy nhìn lại tâm trí mình. Tâm trạng phấn chấn không còn. Khuôn mặt bạn dài ra. Trong một lát, cơn giận có thể qua đi nhưng tâm trạng vui vẻ không còn. Bạn đâu có thường xuyên có được cảm giác tươi vui như thế. Lâu lâu nó mới đến một lần vậy mà bây giờ nó đã ra đi.

Cơn giận cướp đi của bạn sự thoải mái của cả thân và tâm. Và chừng nào mà bạn còn nuôi niềm sân hận, cơn giận sẽ bùng lên thiêu đốt và hành hạ bạn. Không có niềm vui mới nào sẽ sinh khởi và cả niềm vui đã có cũng tiêu tan. Bạn không thể nào cảm thấy được nghỉ ngơi bất cứ lúc nào trong ngày; thậm chí bạn không thể nào tập trung tư tưởng hay suy nghĩ. Bạn cảm thấy như có người đã bắn một mũi tên xuyên qua tim mình. Nếu trí óc bị xáo trộn thì bạn còn trả giá bằng sức khỏe của mình.

Cơn giận ảnh hưởng như thế nào đến cuộc sống tương lai? Theo giáo pháp truyền thống, cơn giận được ví như lửa đốt cháy nhiều nhiên liệu. Nhiên liệu được tạo ra từ đức hạnh. Hãy tưởng tượng chỉ trong một phút giận dữ rất nhiều công đức tích lũy từ bao lâu nay bị đốt cháy. Tạo ra nghiệp thiện thật là khó. Phải nỗ lực rất nhiều, suy nghĩ nhiều và hy sinh nhiều. Ấy thế mà một phút giận dữ có thể làm tiêu tan tất cả.

 

Giận dữ dễ trở thành thói quen 

Cơn giận nổi lên thật dễ dàng giống như nướng bánh mì bằng lò nướng. Đó là một thói quen. Chúng ta có thể nghĩ rằng mình không muốn nổi giận, nhưng từ sâu trong lòng chúng ta ắt phải có một chút khoái trá nào đó khi làm như vậy. Cơn giận cho chúng ta một chút thỏa mãn: “ Mình đã trút hết nỗi bực bội. Mình đã cho người ta biết tay.” Mặc dầu sau đó chúng ta có thể hối tiếc là đã la hét om sòm, sự hối tiếc này không đủ mạnh để kiềm giữ chúng ta. Chính sự thỏa mãn đang giữ chặt chúng ta. Điều này rất khó thấy. Hầu hết chúng ta đều phủ nhận nó. Nếu không có sự thỏa mãn đó thì chúng ta đâu có để mình mắc kẹt vào cơn giận và trở nên bất an. Chúng ta bị thúc đẩy phải lặp đi lặp lại hành vi đó. Nó trở thành một thứ mê hoặc.

Và khi bạn để mặc cơn giận tuôn trào nó sẽ trở lại thường xuyên hơn. Bạn trở nên cáu kỉnh, dễ nổi nóng và sự nóng giận trở thành một thói quen trước khi bạn ý thức về chuyện ấy. La hét, nổi trận lôi đình trở thành một thói quen. Bạn có thể có cảm giác mình chiếm thế thượng phong, đặc biệt là khi những người xung quanh không chống trả lại. Họ giữ im lặng có thể vì họ nghĩ chuyện không đáng phải đôi co, hay vì không thích lớn tiếng cãi vả, hoặc vì phép lịch sự hay ý thức về phẩm giá. Dù lý do nào đi nữa thì cũng không phải vì họ yếu và bạn mạnh. Nếu cơn giận cho bạn cảm giác về sức mạnh thì bạn đã bị cơn giận làm mê mờ tâm trí đi rồi.

 

Tôi không giận, nhưng mà . . .  

Một người đàn ông đang lái xe trên đường cao tốc vừa mở radio. Thình lình có thông báo: “ Trên đường cao tốc như thế như thế, có một người đang lái xe ngược chiều. Hãy cảnh giác tối đa. “ Ông ta nhìn quanh rồi nói: “Chỉ một người lái xe ngược chiều thôi sao? Có đến hằng trăm người đang đi ngược chiều đấy chứ!”

Làm sao chúng ta có thể tìm được tự do? Chúng ta phải nhận thức được các tình cảm bất thiện đang cầm tù chúng ta. Chúng ta có nhận diện cơn giận, có nhận ra lòng đố kỵ, chúng ta nhận ra chúng, nhưng chúng ta không thừa nhận  – hãy chỉ tay vào mình - rằng đó là cơn giận của mình. Chúng ta thường không thừa nhận mình đang nổi giận, không thừa nhận sự ngu dốt của mình. Chúng ta muốn phủ nhận chúng. Chúng ta muốn phủ nhận rằng mình đang giận, mình có lòng ganh ghét, phủ nhận rằng mình ngu dốt. Nếu mình tiếp tục phủ nhận như thế thì làm sao mình nhận thức được nó?

Có người nghĩ, “ Vâng, giận dữ là điều xấu; Tôi không nên tỏ ra giận dữ.” Và thay vì để cho cơn giận bùng ra thì họ dồn nén nó.” Thay vì loại bỏ nó thì người ta cất giữ nó. Bạn phải thừa nhận rằng nó vẫn còn đó. Một vài người, những người chân thật, sẽ nói cho bạn biết rằng, “Tôi đang giận.” Còn hầu hết mọi người thì nói, “Tôi không giận, nhưng . . .” Phải không? Và nhiều người sẽ sẽ nói, “ Tôi không có vấn đề, nhưng . . . người khác thì có vấn đề.”

Bạn có vấn đề lớn bằng con voi ở bên trong, dù bạn có phủ nhận bao nhiêu đi nữa. Bằng cách phủ nhận bạn lại làm cơn giận tăng thêm một chút. Bạn có thể lôi kéo vài người nữa vào cuộc, tạo ra thêm một chút rắc rối, và thêm một chút nghiệp bất thiện. Đó là những gì chúng ta làm thay vì thừa nhận. Hãy thừa nhận. Nếu bạn có thể thừa nhận rằng mình đang giận và dành hai ba phút để nhìn vào tâm trí mình thì bạn sẽ cảm thấy hơi xấu hổ, hơi mềm yếu, hơi ngượng ngùng. Và khi trải qua cảm giác ấy cơn giận dịu đi rất nhiều.

Có thể sẽ mất một tuần hay một tháng để thừa nhận, thậm chí là một năm. Một số trong chúng ta giận mẹ của mình, và nuôi mối hờn đó mãi. Chúng ta ôm chặt nỗi giận suốt nhiều năm. Nhưng dù có giận bao lâu đi nữa, hãy thừa nhận. Rồi lần kế tiếp cơn giận sẽ không kéo dài lâu như thế. Cơn giận càng lúc càng yếu, và sẽ có lúc bạn có thể nhận ra nó vào lúc nó nổi lên.  Rồi bạn có thể nhận ra nó đang manh nha trước cả khi bạn thật sự nổi giận, và về sau hoàn toàn tránh được nó.

 

Nổi cơn thịnh nộ

Vào thập niên 1960 khi tôi là trưởng ban ngôn ngữ Tây Tạng ở Đài Phát Thanh Toàn Ấn Độ, có một ông giám đốc mà tôi rất kính trọng. Một hôm ông ta lên cơn giận khi tôi đang ở trong văn phòng của ông. Ông ta bắt đều la hét và đấm bàn. Tôi bật cười khúc khích. Tôi không nín được vì tôi chợt nẩy ra ý nghĩ rằng cái mặt ông ta trông giống như đít khỉ, với một bộ râu mép nữa chứ. Ông ta đuổi tôi ra khỏi văn phòng. Từ đó tôi mất đi lòng kính trọng đối với ông ấy.

Khi bạn nổi cơn và đập bàn ghế, hãy nghĩ, “Mặt mình trông như thế nào đây nhỉ?” Bạn cần phải nghĩ như thế. Bạn cần nhớ rằng, khi mất bình tĩnh, hay khi bạn nổi cơn tam bành, khi bạn bị cơn giận kiểm soát, thì mặt mày của bạn trông như đít khỉ. Bạn không còn có vẻ dịu dàng, tử tế, lịch thiệp, đẹp đẽ nữa. Bạn trông giống như đít khỉ và người khác mất đi sự tôn trọng đối với bạn.

Đối với tôi sự bực bội là một dạng nhẹ hơn của sự giận dữ hay sân hận. Đó cũng là một loại giận tuy rằng không phải là loại muốn gây tổn hại. Sự bực bội chỉ là luồng gió nóng thổi qua. Chúng ta cảm nhận nó nhưng một sự nóng lên trong cơ thể. Nó làm chúng ta  mất đi một chút sáng suốt, vì thế cho nên cũng không tốt. Một sự bực bội có thể sinh ra từ lòng nhân từ: tình thương của bạn đối với con cái, với học trò, hoặc là đối với cha mẹ già và bạn có thể la lối những người ấy. Nhưng nếu bạn tỏ ra bực bội thường xuyên , nó có thể dễ dàng bùng lên thành cơn giận khủng khiếp. Vì thế đừng làm cho nó trở thành một thói quen. Bạn đang chơi đùa với lửa đấy.

 

Nhiều bộ mặt của cơn giận

Cơn giận có nhiều hình thức. Nó len lén nổi lên trong ta. Trước hết là sự mất kiên nhẫn, rồi thì nóng nảy, bực bội, giận dữ và cuối cùng là thù hận. Có cơn giận sôi sục, có cơn giận lạnh giá, có cơn giận làm bạn run lẩy bẩy, có cơn giận bùng lên như lửa cháy. Và có cơn giận chính mình – chúng ta gọi là tự căm ghét mình.

Tự căm ghét phải mất nhiều thời gian mới hình thành. Nó không phải nổi lên trong phút chốc. Trước hết đó là sự không hài lòng. Thuờng thường nó khởi đầu khi có ai đó gieo ý tưởng ấy vào trong đầu óc ta từ lúc tuổi còn nhỏ hoặc từ một ao ước không được thỏa nguyện – dù cho đó là loại ao ước nào, liên quan đến thú vui hay tiền bạc hay một mục tiêu  thiếu thực tế nào đó. Chúng ta cố gắng hết sức để đạt được mục tiêu hoặc thực hiện ước mơ. Có người nhận làm hai việc, ba việc, làm tất cả mọi chuyện. Họ làm việc nhiều hơn, ngủ ít hơn, không để cho thể xác hay tâm trí nghỉ ngơi, tất cả chỉ vì một ước muốn tự áp đặt cho mình. Chúng ta thường không chắc là nó đến từ đâu hay tại sao chúng ta theo đuổi nó.

Khi chúng ta làm việc hết sức mà không đạt được ước mơ thì chúng ta bắt đầu tự ghét mình. Chúng ta không thấy gì ngoài khuyết điểm. Chúng ta xem việc không đạt được mong muốn là một thất bại. Rồi tự bảo, “Đó là tôi, sự thất bại.” Sự bất mãn ngày càng mạnh, rồi cảm giác thất bại cũng ngày càng mạnh, và chúng ta thấy mình là bất tài vô tướng. Chúng ta không thích xem mình là một sự thất bại cho nên lòng căm ghét mình ngày càng mạnh cho đến khi trở thành một cơn giận dữ. Cơn giận mạnh lên thành sự căm hận. Chúng ta bắt đầu tự làm hại mình.

Nếu bạn tự giận mình thì cơn giận có thể nôi lên thành một sự bất mãn cuộc đời nói chung. Rồi có người vin vào lĩnh vực tâm linh để biện hộ cho cảm giác thất bại. Bạn tự nhủ mình rằng bạn không quan tâm đến sự thành đạt vật chất. Nhưng từ sâu trong lòng, cơn giận và sự tự căm ghét làm cho bạn tưởng mình giàu có về tâm lnh mặc dầu bạn không phải là như vậy. Bạn nói rằng vật chất không quan trọng trong khi thực tế là bạn thất bại trong đời sống vật chất và không muốn thừa nhận. Thế nên bạn hành xử như thử mình không cần gì cả, bạn giả vờ hạnh phúc về mọi sự, và giả vờ đóng vai là một vị thánh. Đó cũng là một bộ mặt của sự giận dữ mà người ta không nhận thức được. Nó chỉ đưa mình vào bẫy của sự tiêu cực. Nó sẽ cho bạn một lời biện hộ để rút ra khỏi cuộc đời, cung cấp cho bạn một tổ kén để ẩn mình vào trong thay vì đối mặt với vấn đề.

“Không sao” cũng là một kiểu lừa dối tương tự. Khi bạn nói chuyện với người nào đó và đề cập đến một đề tài nhạy cảm, họ cố lẩn tránh nếu bạn đi quá sâu đến tim đen của họ. Họ đâm ra bối rối, họ không muốn cho thấy họ đang giận, hay họ không nhận thức được rằng họ đang giận, thế nên họ nói “không sao”, nhưng cố tránh nói chuyện về đề tài đó. Dù họ có nhận ra hay là không, đó là một triệu chứng của sự giận dữ.

Một số người cố tỏ ra họ không giận: Họ giữ bộ mặt tỉnh bơ, có thể còn tỏ ra ân cần, tử tế, dấu diếm cảm giác thật sự của họ chừng nào có thể để cho người kia nghĩ rằng họ không muốn gây tổn thương cho người kia. Nhưng thật ra đó cũng là một dạng bạo động. Chẳng hạn khi bạn tự nhủ, “Mình không nổi nóng. Mình đã giữ bình tĩnh, còn anh ta thì nổi cáu. Minh càng giữ bình tĩnh, anh ta càng tức tối.“ Rồi họ lấy làm khoái trá ở chỗ người kia càng lúc càng tức.Đó là  một trường hợp giận dữ, có điều là mang một bộ mặt khác.

Sự kìm nén có thể không giống gì với sự nổi giận, bởi vì bạn không thấy rõ ý muốn làm hại người khác, nhưng nó lại có hại cho người ta hơn vì họ đang dồn nén cơn giận. Khi bạn kìm chế cơn giận, bạn dồn nén và không bùng nổ, nhưng bạn đưa cơn giận vào trong. Bạn nuốt nó xuống hay là không. Bạn bắt đầu trút nỗi bực bội lên người khác - một người bán hàng trong cửa hiệu., người thu ngân ở tạm xăng – thay vì người mà bạn giận dữ. Đôi khi sự dồn nén có thể mang hình thức một sự tự khẳng định mình. Bạn có thể nghĩ , “Được rồi, mình sẽ làm việc thật chăm chỉ, dạy anh ta một bài học, và trở thành người nổi tiếng nhất thế giới.” Đó cũng là giận. Nó là một dạng bề ngoài thì tích cực, nhưng từ góc độ nghiệp, thì không phải như thế.

Rất nhiều truyền thống khuyến khích sự kiềm chế, nhưng nó có thể tạo ra rắc rối. Nó chỉ có thể kéo dài thời gian, hoãn lại hành động xấu. Nhưng thật ra nó làm tăng thêm sự sân hận và tạo ra hậu quả lại còn xấu hơn. Nổi loạn thường là kết quả của sự dồn nén.

 

Sai lầm không phải là vĩnh viễn 

Một phần của lý do chúng ta bị mắc kẹt vào việc tự ghét mình là do ta nghĩ rằng ta đã làm một việc sai lầm, rằng chúng ta đã làm hỏng mọi chuyện vĩnh viễn. Nhưng không có gì là vĩnh viễn và không ai tệ đến nỗi không sửa chữa được. Không có người nào như vậy.

Có một câu chuyện về việc này. Lúc Phật còn tại thế, một vị pháp sư nói với Angulilama rằng,” Nếu con có thể giết một ngàn người trong một tuần, con sẽ được giải thoát và  lừng danh.” Thế là Angulilama bắt đầu dùng dao đâm chết mọi người mà anh ta gặp. Khi giết xong anh ta cắt ngón tay của họ và xâu thành một chuỗi đeo vào người. Từ đó Angulilama được gọi là “chuỗi ngón tay”. Anh ta đã giết chín trăm chín mươi chín nguời, và đang tìm kiếm một người nữa. Anh ta tìm quanh không còn ai ngoài mẹ anh ta, người mà anh ta không muốn giết nếu có thể được. Rồi tình cờ anh ta thấy một người xuất hiện, đó là đức Phật. Ngài đang đi ngang qua, thế nên Angulilama gọi to, “Lại đây, ta cần ngươi. “ Đức Phật đáp, “Được, ta đến đây.” Nhưng khi Angulilama đến gần thì ngài dường như lại ở  khá xa. Cuối cùng thì Angulilama đã phải nói với đức Phật là anh ta cần giết một người nữa để được giải thoát. Đức Phật giải thích rằng đó không phải là cách đúng đắn để được giải thoát, và ngài dạy anh ta cách tịnh hóa các hành vi của mình. Angulima sau đó đã trở thành một đại đệ tử của đức Phật và đạt được giác ngộ gần như hoàn toàn.

Người ta luôn miệng nói, “Ừ, Mình dở quá, mình quá tệ, mình không ra làm sao, mình trẻ quá, mình quá già, mình cao quá, mình thấp quá, mình đen quá, mình trắng quá, mình như thế này quá, mình như thế nọ quá.”

Chúng ta có nhiều lý do để tự hạ mình hay để cảm thấy mình là nạn nhân. Khi tôi còn là một đứa trẻ, tôi thường bị người giám hộ đánh đòn, rồi người phục vụ, rồi thầy giáo của tôi bởi vì đó là cách mà trẻ con, đặc biệt là các chú tiểu phải chịu để khép mình vào kỷ luật ở Tây Tạng xưa. Điều đó không đúng đắn, nhưng là điều người ta vẫn làm.  Tôi thường bị nhiều loại vết thâm tím, bầm giập.Thỉnh thoảng khi cỡi ngựa tôi phải đứng trên bàn đạp. Nếu tôi về nhà cha mẹ mà than vãn thì bạn có biết họ nói sao không? “Thương cho roi cho vọt.” Lần cuối tôi bị đánh đòn là lúc tôi đã mười bảy tuổi. Nhưng tôi không bao giờ nghĩ rằng những người ấy đối xử tệ đối với tôi, và bây giờ tôi cũng không mang vết sẹo nào của thời ấy. Tôi cũng không nghĩ rằng tôi là một người xấu hay kém cỏi sau khi bị đánh đòn.

Đừng tự hạ thấp mình vì điều tệ hại đã xảy đến cho mình. Điều cần nhớ là cuộc đời đức Phật cũng giống như cuộc đời mà tôi và bạn có hôm nay. Không có gì khác biệt về khả năng về cơ thể hay trí óc. Chỉ có nỗ lực mới làm nên sự khác biệt.

 

Đổ lỗi

Có lần tôi chờ một người bạn chở tôi ra sân bay. Anh ta tới trễ nhưng tôi chẳng làm gì để thay đổi tình hình – như tìm một người khác nhờ chở đi - bởi vì tôi cảm thấy thoải mái khi ở đó. Tất nhiên là tôi trễ máy bay, và cảm thấy khoái trá khi đổ lỗi cho anh chàng, mặc dầu nếu tôi muốn đi thì tôi có rất nhiều cách khác.

Dù mắc phải vấn đề gì chúng ta cũng luôn luôn muốn trách người khác, chẳng bao giờ trách mình. Ta hay nói, “Mình như vậy là đúng, chỉ tại người kia thế này thế nọ.” Ta luôn đổ lỗi cho người khác. Đó là một thói quen vì chúng ta thường có lòng tự hào nên không muốn thừa nhận sai lầm của mình. Lòng tự hào khiến ta không muốn nhìn vào bên trong. Mọi người đều nghĩ, “Mình đúng.” Có thể không phải là mọi người đều nghĩ thế. Nhưng chúng ta hiếm khi nghĩ, “Mình sai.” Khi nào có sai lầm thì ắt là lỗi của người khác. Nếu không phải là tại cô ấy, thì là tại con mèo; nếu không phải là tại con mèo thì tại người hàng xóm; nếu không phải là hàng xóm thì tại người này, người nọ. Nhưng đâu có gì sai khi nhìn vào trong và xem xét mình một tí.

Vậy thì do vô minh, do không nhìn vào trong, do không thấy, các thứ này tạo ra bao nỗi khó khăn cho chúng ta. Không ai không có lỗi lầm. Mọi người đều có phần lỗi, và điều đó cũng bình thường thôi. Nếu như chúng ta không có sai lầm thì tất cả đều đã giác ngộ rồi. Nhưng thật ra thì chưa. Thế thì vấn đề giận dữ cũng là tự nhiên thôi. Chẳng có gì đáng xấu hổ.

Nếu như tôi nhấn mạnh việc cần phải thừa nhận thì không phải tôi muốn làm nhục các bạn. Không phải tôi nói rằng các bạn có giận chỉ để các bạn ý thức một chút, để buộc các bạn phải nhận lỗi về mình một chút. Cũng đâu có sao nếu thỉnh thoảng hãy chỉ ngón tay khiển trách về phía mình. Thay vì nhìn thấy lỗi người khác ở khắp mọi nơi, cũng nên hướng mắt nhìn vào trong và nhìn mình một chút.

 

Kham nhẫn là  liều thuốc

Đức Phật nói rằng kham nhẫn là liều thuốc đối trị lòng sân hận. Kham nhẫn theo cách  hiểu của tôi và của mọi người có thể khác nhau một ít. Theo cách hiểu thông thường thì nhẫn có nghĩa là bạn không mất bình tĩnh, bạn có thể chờ đợi mọi việc kết thúc. Khi người ta phạm lỗi, hay sỉ nhục bạn, bạn không bận tâm. Bạn có thể làm việc liên tục, cần mẫn, không than phiền. Sự chịu đựng này là một phẩm chất tốt trong mỗi người, nhưng không phải là nó luôn luôn tạo ra nghiệp tốt hay cắt đứt cơn giận.

Khi đức Phật nói nhẫn là liều thuốc đối trị lòng sân hận, thì người muốn nói đến thứ nhẫn tạo ra nghiệp lành. Lòng kham nhẫn đó liên quan đến việc không làm tổn hại hay gây thương tích cho người khác, và làm cho ta biết săn sóc cho mình và cho người. Đó là tâm trí không bị xáo động khi có người muốn hại mình hay khi mình đang chịu đau đớn. Kham nhẫn không phải là yếu đuối. Nó tràn đầy lòng nhiệt thành. Nó là hoàn toàn cống hiến, tập trung, và chú ý, chứ không phải là một chú lừa đang kiệt sức kéo một lô hàng nặng lên dốc.

Sự kham nhẫn có thể giúp bạn đương đầu với những khó khăn trong cuộc sống và trong công việc. Những lời mà chúng ta thường nghe, chẳng hạn “ Tôi chán ngán quá rồi,” “Tôi không thể nào chịu đựng thêm nữa.”, “Tôi không còn hơi sức nào nữa” – là dấu hiệu cho thấy sự thiếu lòng kham nhẫn. “Ngán quá” rõ ràng là do thiếu kiên nhẫn. Nếu bạn làm việc trong một thời gian dài dưới điều kiện căng thẳng nên bạn bị mệt mỏi và muốn nghỉ ngơi, thì đó là chuyện bình thường. Nhưng nếu bạn chán ngán trong điều kiện bình thường, hay không thể rán sức thêm một chút hơn mức bình thường thì đó là ngán do thiếu kiên nhẫn.

Khi bạn mất hứng thú mà bị buộc phải tiếp tục làm việc thì bạn trở nên ngán ngẫm. Bạn có ý nghĩ như, “Tôi không thể nào chịu đựng thêm chút nào nữa; Đây không phải là chỗ của tôi; ngày mai tôi sẽ chuồn thôi; tôi  muốn ly dị.” Bạn sẵn sàng từ bỏ con cái, lìa bỏ cha mẹ già, công việc, bạn bè, và các thứ khác. Lòng kham nhẫn cọng thêm lòng nhiệt thành sẽ tạo ra hứng thú trong cuộc sống và trong công việc. Bạn sẽ mệt mỏi nhưng bạn không cảm thầy chán chường. Niềm vui mà bạn nhận được từ sự kham nhẫn và nhiệt tình thường cho ta cảm giác dễ chịu hơn là sự mệt mỏi do chán chường: niềm vui thường mạnh mẽ hơn, tích cực hơn và có hiệu quả cao hơn. Khi bạn có niềm vui đó thì bạn ít nổi giận, cơn giận không kéo dài và nó sớm ngưng quấy rầy bạn.

Chúng ta không thể nào khắc phục những tình cảm bất thiện bằng cách không đầu hàng chúng. Cần có nhiều phương pháp áp dụng cùng một lúc. Lòng nhiệt tình là một trong những cách đó. Để cắt vật gì cứng bạn cần một con dao sắc. Lòng nhiệt tình làm cho con dao của bạn trở thành sắc bén.

Loại kham nhẫn này không liên quan đến việc trở thành tấm thảm chùi chân của mọi người. Có người suy nghĩ, “Tôi sẵn sàng chấp nhận mọi lời đổ lỗi và mọi người ai cũng đúng ngoại trừ một mình tôi – Tôi sai. Hoặc ngay cả khi tôi đúng, tôi cũng không cãi lại.” Nếu làm như thế, người ta sẽ đổ mọi thứ lên đầu bạn. Bạn có thể thừa nhận lỗi lầm, nhưng không đổ lỗi cho mình. Ngay khi bạn bắt đầu đổ lỗi cho mình thì bạn sẽ thành một chiếc thảm chùi chân. Mọi người sẽ cán lên bạn - bằng xe hơi, xe đạp, xe tải, xe ủi. Đây không phải là kham nhẫn, mà là đánh mất lòng tự trọng.

Tự hủy hoại mình không phải là cách rèn luyện tâm linh. Sự thực tập tâm linh là để giúp mình, cải thiện mình chứ không phải hủy hoại mình. Mục đích của đức Phật là cho thấy chúng ta có thể cải thiện mình đến mức giác ngộ hoàn toàn. Hủy hoại hay tự làm mình suy yếu không phải là cách rèn luyện tâm linh. Khi có gì xấu xảy ra và bạn sai lầm, thì hãy qui lỗi cho những tình cảm bất thiện và các nguồn gốc của chúng, chứ đừng nổi giận với chính mình.

 

Lòng kham nhẫn giúp tự phòng hộ 

Một tu sĩ Tây Tạng, một kinh sư ở tu viện của đức Đạt Lai Lạ Ma, khi ra khỏi một nhà tù của Trung Hoa cọng sản vào cuối thập niên 1980 đã nói với đức Đạt Lai Lạt Ma rằng,” Có một mối nguy hiểm.” Sư không định nói đến mối đe dọa sự sống của mình mà nói đến nguy cơ dính mắc vào sự giận dữ hay sân hận. Tôi nghĩ đây là một thông điệp hết sức có ý nghĩa.

Khi có người “cố làm hại bạn”, bạn có thể làm gì? Đương nhiên là các bạn phải tự vệ. Nhưng bạn không tự vệ bằng cách giận dữ hay căm ghét người ấy. Có một thí dụ mà Ram Dass có lần kể cho tôi nghe. Ông ấy dạy tâm lý học tại Đại học Harvard đầu thập niên 1960, khi ấy nhiều người kể cả anh ta, đang thử chơi LSD (một chất ma túy gây ảo giác, n.d.). Sau khi đã phi một lần, anh ta tính toán sai và thấy mình vẫn lên đường vào ngày anh phải về thăm gia đình để dự lễ Rosh Hashanah, tết của người Do Thái. Ram Dass, lúc ấy vẫn có tên là Richard Alpert, thuộc một gia đình Do Thái danh giá ở Boston. Anh ta cạo râu, mặc áo quần nghiêm chỉnh và lái xe về nhà cha mẹ. Anh nói anh thấy vô lăng trông giống như một con rắn nằm cuộn tròn, thế nhưng vẫn cứ lái được về nhà.

Ở bàn ăn, anh ngồi đối diện với một thương gia bảo thủ, không thích lối sống của Ram Dass. Người thương gia bắt đầu chỉ trích anh, và đột nhiên Ram Dass thấy nhiều mũi tên xuất phát từ miệng của người thương gia bay thẳng đến anh.

Không để cho các mũi tên trúng vào người. Ram Dass lần lượt chụp bắt từng mũi tên và nhẹ nhàng đặt xuống cạnh đĩa thức ăn. Suốt bữa ăn anh phải chụp bắt các mũi tên và đặt xuống. Nếu anh ta để cho mũi tên đâm vào người, có lẽ anh ta sẽ đáp lại những sự sỉ nhục, nhưng vì anh tránh được cho nên không trả đũa.

Thế đấy, bạn không nên nghĩ rằng, “ Cứ để cho người ta làm những gì họ muốn và mình hãy cứ nhẫn nhịn.” Nếu để cho người khác làm hại bạn thì đó không phải là nhẫn. Đó là tự tước bỏ khả năng tư vệ của mình. Nếu có người đang làm gì đó có hại và không có cuộc tranh luận nào diễn ra thì bạn phải tìm cách tự vệ. Nhưng dù là như vậy, không cần phải ghét bỏ họ. Bạn không cần phải làm gì để chống lại họ, nhưng bạn phải làm gì đó để tự bảo vệ mình, và nếu có thể đừng làm hại ai trong quá trình đó. Thỉnh thoảng bạn cũng cần phải ngăn chặn người khác nếu cần thiết. Điều ấy không có nghĩa là bạn thiếu kham nhẫn.

Nhờ sự giáo dục của các vị thầy của tôi, sự rèn luyện mà các vị ấy hướng dẫn, sự đấu tranh với lòng sân hận của tôi diễn ra dễ dàng hơn rất nhiều. Chẳng hạn khi tôi rời Tây Tạng, dưới tầm đạn của những người cọng sản, tôi đã mất cha mẹ, gia đình, tài sản, đất đai, và sự thoải mái, đời sống ở tu viện, nói chung là mọi thứ.

Tôi không bị lòng sân hận chiếm lĩnh tâm trí. Nhưng về sau tôi để ý thấy một chút xáo động trong lòng. Tôi không có vấn đề gì với người Trung Hoa nói chung, nhưng vào năm 1998 trong chuyến đi Trung Hoa đầu tiên, tôi phát hiện ra mình có vấn đề với Mao. Khi tôi đổi tiền để lấy đồng nhân dân tệ, tôi thấy hình Mao trên mọi tờ giấy bạc. Ý nghĩ bỏ khuôn mặt của Mao vào túi làm tôi sởn gai ốc. Đó là một cảm giác rất lạ. Trong hoàn cảnh này, tôi không có chọn lựa nào khác nên tôi phải bỏ tiền vào túi và quên Mao đi. Để khỏi bị bận tâm về hình ảnh của Mao trong túi tôi an trú trong kham nhẫn. Nhẫn ở đây có nghĩa là không phát khởi lòng sân hận 

 

Từ sân đến nhẫn

Nếu các bạn nhẫn nhịn một cách dễ dàng, thì thật là tuyệt vời. Nếu không thì làm sao để từ giận chuyển thành nhẫn? Khi các tình cảm bất thiện nổi lên mạnh mẽ chúng chiếm lĩnh tâm trí bạn: Bạn không thể nào lắng nghe lời cảnh tỉnh bên trong, bạn không thể áp dụng phương pháp đối trị. Bạn cần thời gian. Trước hết hãy tự xét xem mình có đang nổi giận hay không. Nếu không sẵn sàng làm như thế thì lời khuyên tủa tôi là các bạn nên nghỉ ngơi một chút. Hãy đi ra ngoài. Hãy đi đến nơi nào có phong cảnh đẹp. Hãy hướng sự chú ý của mình đến cái gì trung tính, như là thiên nhiên.  Khi ý nghĩ giận dữ hay bạo động nổi lên mạnh mẽ mà bạn hướng được tâm trí vào một đối tượng trung tính thì sức mạnh thoôi thúc bạn làm điều bất thiện sẽ suy yếu. Mỗi khi nó đã suy yếu thì nó không thể làm được gì cả. Ở Tây Tạng, nhiều vị thầy của tôi thích leo lên núi cao nhìn xuống thung lũng, dòng sông và các rặng núi. Họ để cho những xáo động trong tâm trí bay đi - nếu có- và hít sâu không khí trong lành. Một số truyền thống khuyên bạn ngắm cảnh hoàng hôn từ một vị trí hơi cao, đứng với tư thế mềm mại, nhún người nhè nhẹ trên phần phần mềm gần ngón chân. Bạn hãy thở thật nhẹ ba lần, chín lần hoặc hai chục lần, dùng hơi thở làm phương tiện để đẩy đưa ý nghĩ ra ngoài. Hãy để những ý nghĩ nặng nề ra đi cùng mặt trời và chào giã từ chúng.

Hãy dành cho mình nhiều thì giờ để tận hưởng cảm giác êm đềm trong làn gió nhẹ, và mát trên đỉnh núi, nhìn ra toàn bộ thung lũng, ra hồ hay sông. Hãy ở đó thật lâu để cho sự xáo trộn dịu lại, không những về phương diện thể xác mà còn cả tinh thần; chỉ có điều, đừng để bị cảm lạnh.

 

Ai là kẻ thù ? 

Khi có người làm hại ta, thường là ta sẽ phát khởi lòng sân hận. Nếu họ làm tổn thương ta, phản ứng đầu tiên của ta là muốn làm tổn thương họ hay muốn họ bị tổn thương. Những kẻ thù trở thành to lớn trong đấu óc ta. Chúng làm cho chúng ta mất ăn, mất ngủ, và mất cả sự bình yên trong cuộc sống.

Thế thì họ là ai và tại sao họ lại làm như thế đối với ta? Ta giận ai? Cơn giận của ta  hướng về ai? Nó tập trung về người ấy, bởi vì ngưới ấy gây tổn thương cho ta, và người ấy là cội nguồn của mọi rắc rối. Phải vậy chăng?

Ta cần phải nhìn kỹ để xem phải chăng người ấy gây tổn thương  cho ta để dạy cho ta một bài học và muốn rằng ta phải đau khổ. Phải chăng người ấy hành xử một cách cố ý và với ý chí tự do hay vì lo sợ cho chính mình?

Có thể dự định của người ấy không muốn gây tổn thương cho ta mà chỉ để tự vệ. Người ấy có thể không có lựa chọn nào khác. Và nếu đó là giận dữ, phải chăng người ấy có tự do ý chí? Người ấy có thể có ý nghĩ muốn hại ta, nhưng phải chăng những cảm xúc bất thiện của người ấy mạnh mẽ đến như thế, phải chăng người ấy đã bị dẫn dắt bởi thông tin sai lạc, bởi sự hiểu lầm.  Đã bao nhiều lần trong đời chúng ta bị cơn giận làm mờ tâm trí, gây gỗ ngưòi khác, rồi sau đó mới biết hoàn toàn do hiểu lầm? Cơn giận làm cho chúng ta không lắng nghe một cách chăm chú.

Chúng ta không bao giờ biết được cái gì thúc đẩy người khác hành động. Khi bạn còn nhỏ và cha bạn la rầy bạn, có thể ông không muốn làm bạn tổn thương. Ông có thể muốn bạn học hành đàng hoàng hơn và chỉ muốn bảo vệ bạn. Có thể mẹ của bạn thúc đẩy ông làm việc ấy. Có thể là em gái của bạn khiến ông ấy làm như thế. Có thể là vì em trai của bạn. Có thể ông ta bị điều kiện hóa thành thói quen đối xử như thế. Có thể ông bà đã đối xử với cha quá khắt khe và ông không biết đến một cách đối xử khác. Điều ấy không có nghĩa rằng việc đối xử với bạn như thế là phải. Nhưng dù hoàn cảnh thế nào đi nữa chúng ta cũng phải xem xét những điều kiện sai sử bàn tay của ông. Nếu không có các điều kiện ấy có lẽ không có cơn giận trong ông, ông sẽ không có hành vi bất công như thế. Đúng là như vậy. Nếu vì các điều kiện như thế thì ắt là cha bạn đã cảm thấy bị buộc phải làm như thế. Trong ông không có tự do mà ông bị các điều kiện sai khiến. Nếu bạn nhìn sâu thì sẽ thấy cha bạn như là một người nô lệ cho các hoang tưởng. Và nếu như ông ta không có tự do ý chí hay tự do chọn lựa, và bị thúc đẩy hành động theo một cách thức nào đó, thì tôi nghĩ cũng không nên giận ông ta.

 

Nhận diện nguồn gốc khổ đau

Nếu một người điên hành xử như một người điên, đánh đập và la hét bạn thì chẳng có lý do nào để giận dỗi người đó. Một người điên thì phải điên thôi. Người nào đi cãi cọ với người điên thì cũng điên luôn. Bạn không thể nổi giận với một người điên, vì người ấy bị các ảo tưởng điều khiển tâm trí và hành động không có lựa chọn.

Nếu tôi đưa tay vào lửa và rồi nổi giận ngọn lửa, thì thật là khùng vì tính chất của lửa là nóng và thiêu đốt. Thế nên việc làm hợp với lẽ tự nhiên là tránh để ngón tay hay bàn tay chạm vào lửa chứ không phải giận dỗi ngọn lửa.

Nếu có một hành vi nào đó xảy ra một cách tạm thời thì cũng không đáng phải nổi giận. Đó chỉ là triệu chứng. Nếu có người nào đó nhóm một đống lửa to và gây ra rất nhiều khói, bạn không thể nổi giận với đám khói đang tràn vào phòng. Không đáng để nổi giận với triệu chứng. Cách dễ hơn là bạn mở rộng các cửa để cho khói bay ra thay vì giận đám khói.

Trước hết cần phải nhận diện nguồn gốc gây ra đau khổ và cản trở niềm vui. Nếu bạn nhìn kỹ, bạn sẽ thấy kẻ thù thật sự, kẻ đánh cắp tự do và niềm vui của bạn, kẻ gây ra đau khổ cho bạn. Chúng ta nên làm gì khi tìm ra kẻ thù thật sự bên trong? Chúng ta có nên giận kẻ thù ấy không? Bạn có thể giận mình và tự tiêu diệt mình, nhưng thay vào đó tại sao không làm gì đó với các ảo tưởng của mình?

 

Tận dụng những khó khăn 

Người Tây Tạng xem con lạc đà là dấu hiệu kinh khủng của một thời đại suy đồi, vì thế họ xua loài lạc đà ra khỏi Tây Tạng. Người Mông Cổ rất sung sướng tiếp nhận vì họ có thể sử dụng chúng trong sa mạc. Tương tự như thế, đôi lúc trong đời chúng ta gặp phải những thứ mà chúng ta xem là khó khăn và trở ngại. Thay vì lo lắng hoặc loại trừ chúng, chúng ta có thể chấp nhận và tận dụng chúng để trung hòa những điều tiêu cực, biến các phản ứng tiêu cực thành phản ứng tích cực.

Milarepa, vị thánh Tây Tạng là một tấm gương điển hình. Do sự thôi thúc trả thù của bà mẹ, ngài đã sử dụng huyền thuật để giết cả người cô và ông chú tham lam ở một tiệc cưới bằng cách làm cho ngôi nhà sụp đổ. Sau đó ngài rất hối hận, cho nên đã tìm đến đại sư Marpa, người đã đối xử với ngài như một người đầy tớ, đã buộc ngài phải trải qua một chương trình đào tạo khắc nghiệt, như bắt ngài phải xây nhiều căn chòi - hình tròn, hình vuông, hình tam giác. Hễ Milarepa xây xong một cái chòi thì đại sư lại sai phá bỏ đi rồi xây căn chòi khác. Milarepa chịu đựng mọi điều cực khổ trong suốt cả chục năm. Người không những chấp nhận khó khăn, mà còn tận dụng nó như là một cơ hội để quán chiếu, tích lũy công đức và tịnh hóa tâm trí. Cuối cùng ngài cũng được đại sư dạy dỗ và tu tập thiền định để cuối cùng trở thành một trong những bậc đạo sư vĩ đại của Tây Tạng.

Cha tôi vẫn thường nói, “Bất cứ khổ đau nào đến với ta, dù nó ghê gớm thế nào chăng nữa thì nó vẫn là nghiệp của chúng ta. Nếu chúng ta không trả nghiệp thì ai trả?” Không ai khác tạo ra nó, cho nên không ai khác có thể gánh chịu hậu quả. Niềm hy vọng duy nhất có thể đưa đến hạnh phúc không những cho cá nhân mà cho cả đất nước và thế giới là làm cho không còn nghiệp bất thiện.

Dù ta có làm gì đi nữa thì khó khăn cũng sẽ xảy ra  Một hành giả tâm linh có thể lợi dụng những khó khăn ấy. Bạn có thể chuyển hóa bất kỳ loại khó khăn nào, dù cho nó là khó khăn về tinh thần, thể xác, tài chính hay tình cảm thành lợi lạc. Niềm vui và sự đau khổ đều là vấn đề thuộc về tâm tưởng. Vậy thì khi khổ đau đến bạn có thể làm gì? Bạn có thể nghĩ : “ Đây là nghiệp bất thiện của ta, ta mong và nguyện rằng sự đau khổ này có thể hóa giải nghiệp ấy.” Nếu nghĩ được như vậy thì nghiệp có thể được hóa giải.

Dù sự đau khổ đến từ đâu hoặc đến vào lúc nào, chúng ta cũng cần phải cố gắng hết sức để tự vệ, nhưng chúng ta không thể cãi lại hay chiến đấu với những gì không tránh được. Các nguyên nhân và điều kiện lúc này đã nằm ngoài tầm kiểm soát của ta rồi thì cứ để nó đến. Nếu cứ chống lại sự khổ đau không thể nào thay đổi được thì chỉ dẫn đến nhiều đau khổ hơn thôi. Thay vì không chấp nhận nó, cứ để nó đến. Điều ấy là tự nhiên. Bạn đừng lo âu hoặc cố chống cự, và đừng để mình u sầu. Điều này sẽ làm giảm bớt khổ đau.

Nhẫn không phải là phưong cách để vượt thắng kẻ thù. Bạn có thể chẳng bao giờ vượt thắng được kẻ thù của mình. Điều quan trọng là vượt thắng được các khuyết điểm của tâm trí mình. Nếu bạn nhìn nó từ góc độ tâm linh và cố vượt qua được cơn giận của mình thì nỗi đau khổ lớn mà mình phải trải qua cũng thành nhỏ lại. Đức Phật đã kể rất nhiều câu chuyện về đề tài này. Chẳng hạn, chịu một cơn nhức đầu suốt buổi sáng có thể thay cho cuộc tái sinh vào cõi địa ngục trong một thời gian dài.

Bạn có làm được việc ấy hay không là tùy vào suy nghĩ của bạn. Bạn có thể cho rằng việc đóng thuế là rất khó chịu hoặc là một nghĩa cử. Nếu bạn cho rằng số tiền này sẽ được dùng cho các công tác xã hội, và bạn lấy làm sung sướng được đóng góp vào an sinh  của người khác thì ý nghĩ rằng việc đóng thuế là một nghĩa cử sẽ tạo ra nghiệp thiện. Mọi chuyện tùy thuộc vào sự suy nghĩ của bạn – không tùy thuộc vào cái mà bạn cho, mà tùy thuộc vào cách mà bạn cho. Cái gì làm nên sự khác biệt? Nó không tùy vào loại đau khổ nào mà bạn đang phải chịu đựng mà tùy vào cách bạn  ứng xử với khổ đau.

Một hiền triết Ấn Độ vào thế kỷ thứ bảy đã từng nói, “Ta có thể nhìn sâu vào khổ đau để xem có thể thay đổi được gì không. Nếu có thể thay đổi được thì hãy cố hết sức. Nếu không thì việc gì phải buồn? Sự buồn bã sẽ làm chồng chất thêm khổ đau.”

Hãy chấp nhận khổ đau nếu như không tránh được, nhưng đừng chịu đựng một cách không cần thiết hay một cách ngu ngốc. Có người thích bị đau ốm và săn sàng chịu đau đớn hơn nữa vì họ nghĩ như thế sẽ làm tịnh hóa con người họ. Họ không chịu chữa bệnh. Họ thà chịu đau vì nghĩ rằng đau đớn là một phần của việc tịnh hóa. Một số người cảm thấy tội lỗi khi làm ra được chút ít tiền và nghĩ rằng nên vất bỏ đi. Đây là một sự hiểu lầm. Chúng ta cần biết tự săn sóc mình, không những về mặt tinh thần và tâm linh, mà còn về mặt tài chính và thể chất. Vâng, khi nào khổ đau đến, chúng ta có thể lợi dụng nó. Nhưng đừng nghĩ chúng ta cần có thêm khổ đau. Chúng ta có quá đủ rồi.

Kiếp sống này đây có thể cung ứng cơ hội để giải thoát cho mình, dứt khoát và vĩnh viễn,  khỏi các cảm xúc bất thiện, và sự tái sinh ngoài tầm kiểm soát. Sẽ là một sự lãng phí nếu chúng ta không thấu hiểu, không chú ý và sử dụng nó một cách đúng đắn. Cơ hội không đến một cách dễ dàng và thường xuyên như chúng ta tưởng. Nó rất quí giá. Vì vậy hãy tận dụng cuộc sống làm người, hãy ân cần săn sóc nó, và phát triển nó hết khả năng của ta. Đây là một sự thực hành tâm linh, và nếu bạn không chú tâm, bạn sẽ bỏ qua cơ hội để hoàn thiện về mặt thể chất, tình cảm và cả tâm linh.

Chúng ta có thể cải thiện chất luợng cuộc sống của chúng ta. Chúng ta có thể thành tựu bất cứ chuyện gì, cho dù nó thuộc phạm vi khoa học, vật chất hay tâm linh, nếu chúng ta hạ quyết tâm. Vậy thì tại sao cứ buông xuôi theo con đường cũ?

 

Chấm dứt sân hận

Khi bạn nuôi dưỡng những cảm xúc bất thiện, như giận dữ, thì nếu như bạn không nhận diện được nó bạn sẽ bị nó kiểm soát, và bạn cho nó cơ hội để tăng trưởng. Nhưng khi bạn bắt đầu nhìn thấy rằng hành vi đó đê tiện, đáng ghê sợ, nó không phải là con người bình thường của bạn thì bạn sẽ ngờ rằng không phải bạn cố ý làm điều ấy mà đó là do các cảm xúc bất thiện sai khiến bạn làm việc ấy. Hãy kiểm tra lại. Cách kiểm tra là tự hỏi, “Đây có phải là hành vi bình thường của ta không, hay là bất thường. Nếu bất thường thì tại sao lại làm? Phải chăng mình đang giận, đang bị tổn thương, và muốn gây tổn hại cho người khác.” Như thế, bạn sẽ thấy mình không làm việc ấy mà chính cơn giận làm.

Vậy thì đã đến lúc bạn nhận lãnh vai trò chủ động.  Và khi bạn đã xác định đấy là do cảm xúc bất thiện là sự giận dữ, thì nhiệm vụ của bạn, trách nhiệm của bạn là phải quyết định không để rơi vào sự kiểm soát của bất cứ cảm xúc bất thiện nào nữa. Bạn hãy hạ quyết tâm, “ Tôi phải tự giải thoát mình ra khỏi vòng kiềm tỏa của loại cảm xúc khủng khiếp gọi là giận dữ này. Tôi cầu  nguyện được bảo hộ khỏi sự giận dữ, hãy giúp đỡ tôi buông bỏ nó và chấm  dứt vĩnh viễn mọi nguồn gốc và nguyên nhân của nó.”

Hãy tùy sức mình mà hành xử. Nếu như hôm thứ sáu bạn quyết tâm từ đấy cho tới thứ hai không để cho con quái vật Frankenstein xuất hiện, ấy thế mà mới thứ bảy đã thấy mình đang khao khát mong chờ nó thì bạn phải cầu nguyện. Hãy hình dung rằng ánh sáng và nước từ các bậc giác ngộ tuôn chảy vào cơ thể của bạn, tống đi các cảm xúc bất thiện  và đặc biệt, là sự giận dữ, sân hận và cả sự bực bội. Hãy hình dung mình hoàn toàn được rửa sạch, và cơ thể bạn đã trở về với bản chất ánh sáng tinh khiết và tâm trí bạn an lạc, cởi mở, và tràn đầy tuệ giác. Đây là cách mà các vị đại sư và hành giả đã thực tập trong hàng ngàn năm nay để tự giúp mình và giúp người khác khắc phục sân hận.

 

 Nhận thức những thành tựu của mình

Đừng thất vọng khi bạn không thể thực hành kham nhẫn được ngay. Dù sau nhiều năm thực tập bạn vẫn thấy mình còn mất bình tĩnh. Không sao. Nhưng bạn hãy để ý rằng sức mạnh của sự giận dữ đã bớt đi nhiều, rằng nó không kéo dài, và không dễ dàng tăng trưởng thành cơn tức giận.

Nhìn lại mình và đánh giá cũng rất quan trọng. Những gì bạn thành tựu là nguồn hứng khởi cho mình. Khi bạn nhận thức được bạn đã thành tựu một cái gì đó thì nó là nguồn sức mạnh vững chắc nhất của bạn.