THĂM LẠI LĂNG THIÊN THỌ

 

Phần 3

 

          Rời Bi Đình chúng tôi đi qua khu lăng mộ và rồi sang điện Minh Thành để lấy xe, đi thăm những nơi khác trong quần thể lăng.



Nhờ anh bảo vệ chụp cho một tấm hình trước khi đi qua lăng Thiên Thọ Hữu.



Từ điện Minh Thành nhìn qua tay phải sẽ thấy trụ biểu của lăng rất gần, chỉ cách chừng 100m



Con đường bên phải điện Minh Thành uốn lượn qua thảm cỏ để tới lăng nằm bên tay trái



Lăng Thiên Thọ Hữu là lăng bà Thuận Thiên Cao Hoàng Hậu (1769-1846). Tên húy của bà là Trần Thị Đang, người làng Văn Xá, huyện Hương Trà, Thừa Thiên. Bà là mẹ sinh ra Hoàng tử Đảm, tức là vua Minh Mạng. Bà được tiến cung thành Tả Cung Phi, hay thường gọi là Nhị Phi khi mới 14 tuổi. Khi Tây Sơn thế còn mạnh, bà theo Nguyễn Vương phiêu dạt nhiều nơi. Sau khi Vương lấy được thành Gia Định năm 1788, bà mới sinh hoàng tử Đảm năm 1791. Bà sống thọ tới 79 tuổi, trải qua ba đời vua. Năm 1843, bà ăn mừng "ngũ đại đồng đường" khi Hồng Bảo (con vua Thiệu Trị) sinh Ưng Đạo.

Bà là người cần kiệm, hiền từ, thông thuộc kinh sử, tính khiêm cung và thường lo cho dân. Bà luôn khuyên nhủ các vua Minh Mạng, Thiệu Trị gần người hiền, tránh kẻ gian, tránh xa xỉ, lo lắng cho dân, nhất là những khi có thiên tai, dịch bệnh.



Bậc cấp lên lăng bà xộc xệch, rồng đá bị sụp đổ nhiều mảng



Phần la thành bên trái cũng sụp. Xa xa bên trái là điện Gia Thành



Điện Gia Thành là điện thờ Thuận Thiên Cao Hoàng Hậu lại càng điêu tàn hơn.



Điện chỉ còn một phần bức thành phía sau



Những phần bị sụp đổ bị vùi trong đất một phần.

Ở những nước khác người ta không để tình trạng nhếch nhác, thiếu tôn trọng di tích lịch sử như vậy xảy ra. Những phần bị gãy đổ có khi người ta vẫn giữ nguyên, như các tượng Phật ở Ayuthaya, Thái Lan, chẳng hạn, vẫn giữ nguyên hàng chục pho tượng không đầu, nhưng không có cảnh gạch đá đổ nằm ngổn ngang như thế này.



Hồ sen trước điện Gia Thành không có sen.

Ra khỏi khu lăng Thiên Thọ Hữu, nhóm du khảo trở về đường cũ, nơi có hàng cột điện kiểu cổ và cây thông xanh nằm hai bên đường.

Đến ngã ba có biển báo lăng "Thánh Thoại", đoàn rẽ sang trái và đi theo một con đường quanh co, hai bên có nhà ở và vườn, nhưng khá vắng vẻ. Đi ngang điện Thoại Thánh, nơi thờ mẹ của vua Gia Long, chúng tôi thấy điện bị cây cối phủ lấp hoàn toàn, chỉ thấy bên trong là một khối nền gạch cao. Thật ra di tích chỉ còn nền móng cũng có thể giữ sạch sẽ, quang đãng, và có biển báo để tỏ lòng tôn trọng tiền nhân.



Lăng Thoại Thánh cũng bị cỏ phủ trùm, không có người săn sóc. Mẹ của vua Gia Long tên húy là Nguyễn Thị Hoàn, người làng Minh Linh, Thừa Thiên. Khi quân Trịnh tiến công Phú Xuân bà lánh về quê ngoại tại làng An Du (Quảng Trị), sau đó tản cư vào Gia Định, và rồi cũng long đong phiêu dạt ra Phú Quốc, Xiêm La. Năm 1806 khi Nguyễn Vương lên ngôi Hoàng Đế bà được phong Hoàng Thái Hậu. Bà mất năm 1811, thọ 74 tuổi.



Mộ bà vẫn còn nguyên, nhưng bệ thờ thiếu trang nghiêm do một đầu cột bị rơi vẫn bị để vương vãi ở đây.



Hồ sen trước lăng gần như cạn khô, trở thành vài vũng nước cho "trâu dầm". Đằng xa trụ biểu báo nơi tôn nghiêm vẫn còn.




Trên đường về, du khách lại dừng chân trên cầu, tuy vui là có chiếc cầu, giúp dân bớt khổ, nhưng không rõ cầu phao có chịu nỗi nước lũ hay không.



Trở lại đường cũ, ven bờ sông, đoàn du khảo đi ngang qua lăng Cơ Thánh. Trưa nắng, bãi cỏ thì chói chang, nhưng lăng thì lại âm u. Các thầy địa khi tìm ra "vạn niên cát địa" đã đúng khi mồ mả chôn ở đây tốt cho đời con cháu, nhưng không rõ có đoán được là sẽ không tốt cho chính ngôi mộ ấy, vì hài cốt bị "phạm" (chữ mà sách sử xưa dùng cho tình cảnh bị đào mả), rồi về sau cửa lăng lại còn bị khóa, con cháu không được vào thăm?

Đến gần đàn Nam Giao, Bích Vân cùng bạn bè đi rẽ về phía trái để thăm mộ một người cậu. Câu hỏi cuối cùng "vui vui" được đặt ra cho BV là sẽ nghĩ sao nếu mồ mả tổ tiên mình" được người khác "quan tâm" bằng cách khóa cửa, không cho vào thăm? - Khỏe, vì nghĩa vụ chăm sóc được chuyển giao cho người giữ chìa khóa. Và nghĩ sao nếu như lăng mộ tổ tiên được người khác bán vé vào cổng, mình cũng phải mua vé? - "Oai" vì lăng được nhiều người tới "coai"!

Nhóm du khảo chia tay nhau, lòng có phần nhẹ nhõm, vì dù sao mình cũng dành được thời gian đi thăm lăng mộ và tưởng nhớ tới tiền nhân. Nhưng cũng còn có chút băn khoăn là vì sao vị vua khai sáng một triều đại, đặt ra quốc hiệu vẫn còn được dùng, xây dựng một kinh đô với bao nhiêu công trình được xem là di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của thế giới, xây dựng bộ luật qui mô, tổ chức một nền hành chính chặt chẽ, ổn định được đất nước sau một thời kỳ chiến tranh loạn lạc khá dài lại không được đặt tên đường, không có tượng đài hay lễ lạc tôn vinh? (Trước đây, ngày Hưng Quốc Khánh Niệm, mồng 2 tháng 5 âm lịch là ngày kỷ niệm vua Gia Long thống nhất sơn hà). Hay "tượng đài" trong lòng người là đủ lắm rồi?


Trần Ngọc Bảo