Lá Thư Xứ Huế
27 tháng 7, 2014

 

Berlin, ngày hè

 


 

Lettres de la Rivière de Mon Enfance,
Sông Hương, Mồng Hai, Tháng Bảy, Năm Giáp Ngọ .

Anh Chị Bách Nguyễn Tường Vinh thân mến,
Anh Chị Trần Tiễn Tiến thân mến,
Các Anh Các Chị thân mến,

 

Thật là một sự t́nh cờ, ngẫu nhiên, trùng hợp !

Mấy hôm trước một vị cư sĩ đến thăm có tặng tôi một đĩa video mang tên " Những Bước Chân Tâm Linh " h́nh ảnh đẹp, người tham dự cũng rất đẹp, mấy câu hỏi và trả lời thật là nhẹ nhàng duyên dáng ! Sáng hôm nay trời Huế sáng trong, không khí mát lạnh như thể vào cuối Mùa Thu xứ Huế. Thấy trong người khơe khoắn, tôi mở máy ngồi xem và nghe Nguyễn Tường Bách nói chuyện trước một đám đông có nhiều người quen tôi dù cuộc nói chuyện về " Tâm Linh " của Bách diễn ra vào một buổi chiều, một nơi nào đó ở Sài G̣n ! Tôi t́m thấy chị Vinh, bà xà của NT. Bách là người quen nhất trong cử tọa hôm đó !

Chưa hết ! Sau đó hai đứa chúng tôi lại ngồi nói chuyện với Mẹ con một bà chị của Ái Anh về đề tài Bước Chân Tâm Linh của Nguyễn Tường Bách. Tôi nhắc nhở một câu chuyện của Bách đă kể cho tôi và Đỗ Tư Nghĩa tại nhà tôi vào năm 2003. Hôm đó cả hai người say sưa nói chuyện về chuyên đề Tư Tưởng Phật Giáo có phải là một lối thoát cho xă hội con người đang bế tắc trong một xă hội tiêu thụ toàn cầu hóa hậu hiện đại thế kỷ 21 hay không!?

Thời đó Đỗ Tư Nghĩa không được khơe lắm nhưng y nói chuyện th́ nhanh nhẹn, viện dẫn sách vở c̣n sắc bén hơn cả Trần Nhơn của ngày xưa yêu dấu ! Như mọi lần khác tôi ngồi lắng tai nghe ! Hôm đó Bách nhắc dến một kỷ niệm tâm linh của Bách hai mươi năm trước ở bên Đức khi nói rằng một thế giới mới đă xuất hiện cho con người ở khắp nơi. Trước đó hai mươi mấy năm, một thời gian dài khi đang c̣n làm việc căng thẳng suốt năm tháng, cá nhân Bách cảm thấy ngột ngạt và nhiều khi thấy ḿnh đang thấy ḿnh đang ở trong một đường hầm không lối thoát ! Bách cũng cho rằng nhiều người bên đó bạn bè đồng nghiệp người Đức, người Việt của Bách cũng tâm sự với nhau như thế !

Về sau, một hôm Bách chợt suy nghĩ và nhận thức rằng chỉ có từng cá thể và chỉ có chính ḿnh mới t́m được cho ḿnh cách thế để t́m ra ánh sáng cuối đường hầm và thoát thân trong khi c̣n hiện thế! Bách và Nghĩa c̣n nhớ hay là đă quên !

Đỗ Tư Nghĩa th́ ngẫm nghĩ rồi góp ư :" Đúng thôi, chính tôi cũng bắt đầu t́m ra ánh sáng đó, và có lẽ ánh sánh cuối đường hầm chỉ dành cho ai tự nguyện kiếm t́m cho ḿnh mà thôi " !

Bách kể, Từ đó, Bách thường xuyên dành thời gian để đi t́m " Những Bước Chân Tâm Linh " măi cho đến hôm nay khi Bách viết bài phóng sự về chuyến trở về Berlin mà Anh TT Tiến vừa gửi cho bạn bè trong đó có tôi !

Hôm nay là ngày Mon 28 July 2014 .

Bây giờ là Mười Hai Giờ Ba Mươi Hai ở Xứ Huế !

Trời hen nắng, nh́n ra cửa sổ, nh́n lên căn gác nhà Bửu Ư, trên một khoăng trời xanh nhỏ bé tôi nh́n thấy những cánh chim én liệng ṿng tṛn. Trời vẫn chưa trở nóng như những ngày trước ! Bên ni bên nớ, chúc mọi người vui khơe yên b́nh !

Ca Khúc Khi Mùa Đổi Thay, Cao Hữu Điền, Tiếng Hát Thu Vàng :
www.art2all.net/nhac/chd/khimuadoithay.html


Chúc Mọi người yên b́nh hạnh phúc !

Ái Anh và Cao Hữu Điền

 

~~o))((o~~

 

BERLIN, NGÀY HÈ …
Nguyễn Tường Bách



Tôi đến Berlin đúng ngày 13.7.2014. Lần này đi Berlin không phải du lịch, chẳng phải công việc mà tôi phải đi v́ chữa mắt, chứng đục thủy tinh thể. Trong ngành nhăn khoa th́ phẫu thuật thay thủy tinh thể thuộc loại giản đơn, nhưng tôi chấp nhận lái xe gần 650km v́ muốn được một người bạn tư vấn và chữa trị. Anh là giáo sư tiến sĩ, giám đốc của một bệnh viện nhăn khoa tiếng tăm tại Berlin, một trong những người Việt thành đạt nhất trong bọn chúng tôi, sinh viên du học từ 45 năm trước.

Khi định ngày đến Berlin tôi không ngờ nhằm ngày chung kết của giải vô địch bóng đá thế giới. Đến Berlin, thủ đô của Đức, mà đúng dịp Đức vào chung kết th́ lại càng nằm ngoài mọi tiên liệu. Không ai tính trước được kết quả bóng đá, tôi nghĩ thế v́ cho rằng trong bóng đá yếu tố may rủi đóng vai tṛ quá lớn. Trong bóng rổ, bóng ném hay bóng chuyền ta có thể loại bỏ tính chất may rủi v́ số lượng bàn thắng quá lớn. C̣n trong bóng đá bàn thắng quá hiếm hoi.

Khách sạn nằm gần sông Spree, thuộc địa phận Đông Berlin ngày xưa. Berlin đă thay đổi nhanh chóng, không c̣n phân biệt đông tây. Ngày nay Berlin đúng là thủ đô của một nước lớn với những ṭa kiến trúc tráng lệ và hiện đại. Nhưng Berlin cũng là một không gian sống đúng nghĩa cho tất cả mọi giai tầng xă hội. Đi giữa Berlin ta vẫn t́m thấy những góc nhỏ b́nh yên xanh mướt, những khu vườn hoang phế, những góc rừng âm u, những con đường lát đá cổ xưa như từ thời trung cổ c̣n sót lại.

Berlin đón tôi bằng một chiều trời nhiều mây sắp mưa. Tối nay 9 giờ trọng tài sẽ thổi c̣i mở màn trận đấu. Tôi mong đến trung tâm Berlin tại Brandenburger Tor để xem bóng đá cùng hàng trăm ngàn người. Nhưng từ trên xe đài phát thanh đă báo cảnh sát không cho ai vào nữa, Fanmeile đă ngập người. Cũng phải thôi, nếu vào đó, nhỏ người như vợ tôi chắc sẽ không thấy nổi màn h́nh. Và dù có lọt vào, liệu nàng có chịu nổi đứng suốt trận, có thể 120 phút, có thể đá phạt luân lưu?

Tàu điện ngầm ngập người. Hai cô gái châu Á mang trên đầu ṿng hoa đen đỏ vàng đợi xe, nói cười tíu tít. Trên xe nhiều người đă mặc sẵn áo mưa, xem ra họ sẵn sàng đội mưa đêm nay. Những ḍng người đi ngược chiều nhau, mỗi nhóm hẳn có một chỗ xem. Xung quanh tôi là tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Hà Lan và vô số ngôn ngữ không thể xác định. Berlin bây giờ đă international thế ư, khác hẳn 45 năm trước?

Chúng tôi vội t́m đường đến Potsdamer Platz, nơi tôi hy vọng sẽ t́m ra một tiệm ăn với màn h́nh lớn. Ra khỏi ga tàu điện ngầm quả nhiên trời mưa. C̣n hơn một tiếng nữa, kịp thôi. Nhác thấy bên kia đường một tiệm ăn Ấn Độ đông người, tôi băng qua quảng trường rộng mênh mông. “Đi đâu, đi đâu”, cô hầu bàn tay bưng cà-ri, miệng hỏi dồn dập. “Fussball”, tôi trả lời. “Hết chỗ, hết chỗ”. Tôi đưa mắt nh́n bàn đang trống, có tiếng “đă đặt từ lâu”. Tôi thầm rủa người Đức cái ǵ cũng đặt chỗ, lên xe xuống tàu, ăn sáng ăn tối ǵ cũng đặt chỗ trước. Thế th́ những ḍng người ngoài kia mang cờ quạt kéo nhau đi đâu? Mưa rơi, những người ngồi ngoài hiên đă ướt. Gần đến giờ, tôi không thể hụt một phút. Tôi chợt nhớ tới sảnh trong khách sạn của ḿnh, màn h́nh cũng khá lớn.

Ngoài âm thanh trong máy dội ra, cả Berlin dường như nín thở lặng yên. Sau một trận thắng ḍn dă, đội cầu Đức thường gặp khó khăn. Thực vậy, họ sắp thua. May quá, Higuain việt vị. Phút thứ 113, một tiếng reo như vỡ tổ, một tiếng reo duy nhất của cả Berlin, một tiếng reo kéo dài cả phút. Không phải chỉ tiếng reo, tôi cảm nhận có một làn sóng vận động trong không gian. Phải chăng niềm vui của hàng triệu dân Berlin đă trở thành năng lực vật chất để ta “nghe” một sự bùng nổ?

Trong phút kỳ diệu đó Götze dùng ngực chặn banh, chân trái làm bàn. Bàn thắng đó không phải chỉ là bàn thắng mà là một tác phẩm nghệ thuật. Bóng vào khung thành qua một góc rất nhỏ. Götze được mệnh danh sẽ đi vào lịch sử bóng đá Đức nhờ thắng trái này, bàn thắng duy nhất của trận đấu. Tôi yêu mến Götze và Özil, hai cầu thủ khiêm tốn và ít nói trong đội cầu và mừng cho anh gặp may. Nếu thủ môn đẩy ra được hay bóng không vào, người ta sẽ trách Götze sao không b́nh tĩnh chận banh lại và chỉ lách nhẹ là khung thành trống rỗng chờ trước mặt.

Anh tốt nghiệp ngành nhăn khoa năm 1977. Anh kể tôi nghe tiến bộ kỳ diệu của môn phẫu thuật nhăn khoa. Chỉ hai ba mươi năm trước có khi người ta phải chụp thuốc mê để bệnh nhân nằm yên, không được nhúc nhích. Ngày nay việc mổ xẻ cho tôi chỉ là một thao tác kéo dài chưa đầy 15 phút, với thuốc tê nhẹ quanh mắt. Tôi tin anh và thành tựu ngành y khoa, nhưng đối với người ngoại đạo như tôi, “mổ mắt” trước sau là một động tác vô cùng hiểm nghèo.

Trong thời gian gần nửa thế kỷ đă qua của chúng tôi, thành tựu khoa học kỹ thuật trong mọi lĩnh vực là cuộc cách mạng vĩ đại nhất trên thế giới. Người Việt xa quê như chúng tôi cũng từ xa chứng kiến cuộc đổi dời của đất nước, trải nghiệm tận mắt sự sụp đổ bức tường Berlin và công cuộc thống nhất nước Đức. Chúng tôi ai cũng mỗi năm mỗi về viếng thăm quê nhà và tuy không nói ra, vẫn quặn ḷng về t́nh trạng ngổn ngang của xă hội Việt Nam.

Sau chúng tôi một thế hệ mới của người Việt ra đời. Đó là những Neue Deutsche (người Đức mới), như tựa đề của một cuốn sách mà con gái anh là đồng tác giả. Những người Đức gốc Việt đó hiện nay đang ở tuổi trên dưới 30, phần lớn đều thành đạt và có cá tính. Họ được đào tạo trong đại học, nói nhiều thứ tiếng và biết ḿnh muốn ǵ trong đời. Đặc biệt họ rất coi trọng quê hương Việt Nam của cha mẹ, biết rằng Việt Nam là một yếu tố h́nh thành tính cách của ḿnh.

Potsdamer Platz là một quảng trường đặc biệt tại Berlin. Ngày xưa trước khi nước Đức bị chia cắt, đây đă là một trung tâm giao lưu quan trọng của thành phố. Bức tường Berlin, như một vết dao tàn bạo, cắt quảng trường này làm hai, phố xá phía trên cũng như các tuyến xe điện ngầm phía dưới. Ngày nay quảng trường này là nơi du khách không thể không đến. Tôi đi thơ thẩn tại đây, đợi ngày mai vào pḥng mổ và khám phá Berlin ngày nay toàn là những “người Đức mới”. Họ là ai cả vậy? Tại sao ai cũng trẻ đẹp và đầy sức sống? Họ từ đâu đến mà sao đủ màu da, đủ khuôn mặt và nói muôn thứ tiếng? Hay họ là du khách đêm qua đến Đức coi bóng đá và góp vui vào chiến thắng của đội cầu? Hay họ mới đến hôm nay để ngày mai được tận mắt đón chào đội cầu vô địch về đến Berlin?
 

Dấu cũ bức tường Berlin (chỗ người thiếu nữ đang đi)
 

Quảng trường Potsdamer Platz mênh mông có một đường lằn bằng đá chạy xuyên suốt. Đó chính là dấu tích của bức tường Berlin. Thực ra khắp nơi tại Berlin, dấu tích đó vẫn c̣n được ghi lại bằng đá chạy xéo trên các con đường tấp nập. Dấu tích này được đắp bằng đá thẫm màu, khách đi qua có thể không ai để ư. Đó là cách ghi nhớ quá khứ của người Đức. Họ không rùm beng ồn ào nhưng họ không quên. Những vết đen lịch sử do các chế độ độc tài của họ gây ra trong thế kỷ 20 không bao giờ phai mờ trong tâm trí họ. Không giống người Pháp, họ sợ nói đến ḷng tự hào dân tộc v́ tính chất này đă hơn một lần gây thảm họa thế chiến. Hôm nay người dân phất cờ đen đỏ vàng chỉ v́ Đức thắng trận bóng đá. Ngoài ra người dân Đức không bao giờ phất cờ.

“Ông là người Việt Nam?”. Chị vừa hỏi vừa đắp lên người tôi tấm vải xanh lục truyền thống trong các pḥng mổ. “Vâng, c̣n các chị?”. “Tôi từ Hàn Quốc”. “C̣n tôi từ Ba Lan, chúng ta rất international”. Chị người Ba Lan kể tiếp: “Nhờ sếp chúng tôi mà bây giờ bệnh viện mắt này nổi tiếng thế giới, có cả bệnh nhân Saudi nữa cơ đấy”. Th́ ra chiếc giường mổ này đă biết đến các vị công hầu người Saudi Arabia, nổi tiếng giàu có và khó tính.

Lúc anh đang mổ cho tôi cũng là lúc đoàn cầu thắng trận trở về Berlin. Chiều nay sẽ có gần nửa triệu người tụ tập trên quảng trường lịch sử Brandenburger Tor để ca khúc khải hoàn. Tôi sẽ không tham gia dự được, anh cũng không, các chị ấy cũng không nốt mặc dù họ rất hâm mộ bóng đá. Ngày trong tuần, ai cũng tất tả làm việc. Thế nhưng trong pḥng đợi, một ṿng hoa đen đỏ vàng treo trên tường, dáng h́nh trái tim.

Tôi không được lái xe trong những ngày tới, con mắt cần được hồi phục. Thực ra cũng không mấy ai thích lái xe trong thành phố lớn như Berlin. Thế nên đây cũng là cơ hội để đi lại những con đường lịch sử. Chúng tôi đứng trước một ṭa nhà uy nghiêm, đây là nơi xảy ra cuộc khởi nghĩa đầu tiên ngày 17.6.1953 chống chính quyền Đông Đức. Ngày 17.6 đi vào lịch sử, trở thành ngày lễ của Tây Đức mà 45 năm trước sinh viên chúng tôi vui mừng được nghỉ học và không mấy ai biết tại sao.

Cách chỗ tôi đứng vài trăm mét hàng trăm ngàn người đang reo ḥ đón đoàn cầu, c̣n nơi đây vài du khách đang ngẩn ngơ đọc thông tin về một ngày lịch sử mà nếu không có nó th́ hẳn cũng chẳng có ngày hôm nay. Đoàn cầu Đức thắng lợi chủ yếu nhờ tinh thần đồng đội, đó là điều mà ai cũng công nhận. Ngày nay Đức trở thành cường quốc số một tại châu Âu cũng nhờ ḷng đoàn kết. Kể từ ngày thống nhất, họ không nói về ḥa giải, họ làm chuyện ḥa giải. Ta không quên, vị Thủ Tướng cũng như Tổng Thống hiện nay của họ đều là người đến từ phía đông.

Tôi lại đến xem những mảnh tường Berlin c̣n sót lại. Những khối bê-tông này được dựng lên năm 1961. Kể từ đó bức tường Berlin trở thành biểu tượng của chia ly và tang tóc. Bức tường này là tiền đồn của hai phe Đông-Tây, là chứng tích của một cuộc đối đầu vô nghĩa của lịch sử loài người. Năm 1989, 28 năm sau, “chủ nghĩa xă hội” đă bị châu Âu loại bỏ. Năm nay, khi Đức giành chức vô địch bóng đá, bức tường đă biến mất cũng khoảng ngần đấy năm, Berlin đă chuyển ḿnh ngoạn mục. Đức trở thành một nước phồn vinh, trở thành một nước nhập cư, đón mời nhà khoa học, chuyên gia và thợ thuyền đến làm việc. Berlin trở thành nơi hội tụ, là chốn gặp gỡ náo nhiệt nhất của hai phía đông tây.

Tôi đến để anh tái khám. Xe chạy trên trục đường lớn mang tên Karl Marx. Berlin cũng như nhiều thành phố khác vẫn vinh danh triết gia xuất sắc này qua những con đường. Ông là một trong những người Đức được tung hô và thóa mạ nhiều nhất. Từ cả hai phía, những người to tiếng nhất thường là những người không đọc ông, không hiểu ǵ về ông cả.

“Punktlandung” (Đúng ngay điểm rơi), đó là cách nói của anh chỉ một ca phẫu thuật chính xác. Chúng tôi bật cười khi nhớ đến từ “sáng mắt sáng ḷng” của ngày tháng xa xưa. Sau 45 năm, phần lớn du học sinh ngày nọ đă đi sâu vào chuyên môn riêng của ḿnh, đă trải nghiệm mọi chuyện đời hay dở. Tất cả không khỏi chạnh ḷng khi sống tại một nước như xứ Đức mà nhớ về quê hương. Lịch sử hai nước giống nhau biết bao và cũng khác nhau biết bao.

Cúp vô địch bóng đá vừa qua được mấy ngày mà dường như không c̣n ai nhắc nhở. Đúng thôi, mới qua mấy ngày mà Kroos đă tuyên bố đầu quân cho Real Madrid, Philipp Lahm giă từ đội cầu quốc gia, Van Gaal đă đi huấn luyện cho Manchester United. Những người hùng của ngày 13.7 đă đi đâu mất cả, chắc họ đi nghỉ hè chuẩn bị cho mùa giải mới. Tuần trước đây họ là đồng đội thân thiết, chỉ vài tuần nữa họ sẽ sống mái với nhau trên các sân bóng châu Âu. Báo chí sẽ không thương tiếc phê b́nh khi họ đá hụt quả phạt đền, dù trước đây vài tuần họ là cứu tinh của màu cờ sắc áo. Không có ǵ chóng tàn bằng hào quang bóng đá.

Tôi ra phố Berlin đông người qua lại. Trên các đường đi bộ rộng thênh thang, nghệ nhân đường phố đủ mọi lứa tuổi chơi đàn vẽ tranh làm tṛ kiếm tiền lẻ. Không khác các thủ đô khác, Berlin cũng có kẻ không nhà, họ ngủ dưới gầm cầu, chú chó trung thành là vật sở hữu duy nhất. Tất cả những điều đó không hề làm phiền đến ai, càng không hề hấn đến khách du lịch. Sau lần trời mưa ngay tối chung kết thời tiết chuyển qua những ngày hè oi bức. Khách du lịch tay cầm chai nước, tay cầm bản đồ tuôn đi bốn phía.

Có tiếng ḥ reo trên phố và một đám đông mang đầy cờ quạt tiến về phía tôi. Lần này th́ không phải màu đen đỏ vàng mà cờ Palestina với sọc xanh lá cây. Họ biểu t́nh chống Israel đem quân đánh dải Gaza. Tôi đi nhanh về phía trước th́ gần đó lại một nhóm khác đang mít-tinh đọc tuyên cáo, ủng hộ “quyền tự vệ” của Israel. Cảnh sát Berlin, mặc đồ đen, đầu để trần, xem như vơ sĩ châu Á, cả trăm người đang cách ly hai nhóm để tránh ẩu đả. Như thể tai ương ập đến chưa đủ, một chiếc máy bay Malaysia bị bắn rơi, thêm một lần nữa làm ta nhớ cuộc đối đầu Nga Mỹ trong thế kỷ trước mà Berlin là chứng tích vừa mới lành da.

Buổi tối, tôi kéo ghế của tiệm cà-phê trên vệ đường Kurfürstendamm ngồi nghe một chàng thanh niên chơi nhạc bên kia đường. Tiếng đàn điêu luyện với máy móc hẳn hoi vang hẳn qua bên này. Tôi chợt thấy một chị phụ nữ nép ḿnh dưới gốc cây bên kia đường, xây lưng về phía tôi, đang nh́n anh. Tôi vừa nghe nhạc, vừa nh́n chị. Sau hơn nửa tiếng tôi rảo bước qua đường, gửi cho anh một đồng tiền xu, nhân thể nh́n mặt người đàn bà. Người trẻ tuổi chơi nhạc hào hứng, khẻ gật đầu cám ơn. Chị đăm đăm nh́n anh, khuôn mặt sầu muộn, dễ chừng bằng tuổi mẹ anh. Tôi rảo bước về khách sạn, chị vẫn ngắm nh́n anh.

Ngày qua ngày, đường phố Berlin xuôi ngược hàng vạn con người. Tôi mới đến Berlin chưa đầy một tuần. Cuộc đời tưởng như rất ngắn nhưng thực ra rất dài v́ nó trải nghiệm quá nhiều biến cố. Hành tinh của chúng ta tưởng như rất bé nhưng thực ra rất lớn v́ nó chứa quá nhiều cảnh ngộ và số phận.

Tôi đến Potsdam, đứng trước lâu đài Cecilienhof. Đây là nơi các nhà lănh đạo Churchill, Truman và Stalin họp hội nghị trong tháng 7.1945 sau thế chiến thứ hai. Tại căn pḥng này, các vị đó phân định lănh thổ Tây Đức - Đông Đức. Rồi họ đàm phán chia thủ đô Berlin ra làm hai, để Tây Berlin thành một ốc đảo nhỏ bé nằm trong ḷng Đông Đức. Sau đó Tây Berlin trở thành ngọn hải đăng cho cả ḍng diễn biến lịch sử Đức. Phải chăng đây chính là lỗi lầm “chết người” của Stalin, chấp nhận Tây Berlin tồn tại để rồi nước Đức sụp đổ và kéo theo cả hệ thống chủ nghĩa xă hội Đông Âu ? Một sai lầm duy nhất quyết định cả “trận đấu” chăng?

Không, lịch sử không giống bóng đá, không phải chuyện một hai bàn thắng may rủi. Thành bại của lịch sử dệt nên bằng những biến cố từng ngày, vận hội của một nước có thể thấy trước được.

Hôm nay lại một ngày nắng sáng. Mười ngày sau khi đến Berlin, tôi lên xe trở về Tây Đức.

Nguyễn Tường Bách
23.7.2014

 

 

chân trần

art2all.net