HOÀNG THI THƠ NỬA THẾ KỶ DÀNH CHO T̀NH YÊU VÀ QUÊ HƯƠNG





THÁI TÚ HẠP


Theo nhận định của tôi, mỗi đời nghệ sĩ chỉ cần một vài tác phẩm giá trị được quần chúng ái mộ, lưu truyền cũng đủ tạo nên danh tiếng để đời và yêu thương trong ḷng mọi người miên viễn. Vinh quang cho chính tác giả và hạnh phúc cho tha nhân, v́ tự tác phẩm đă hiển nhiên vượt ra ngoài thử thách của thời gian, trở thành vốn liếng quư của dân tộc và nhân loại. Có những tác phẩm mà giá trị nghệ thuật không những được trang trọng đón nhận huy hoàng trong một lănh thổ quốc gia, mà c̣n vượt thoát ra ngoài biên giới, ḥa nhập vào sự rung động chung của loài người. Tôi muốn nói tới những tên tuổi lừng lẫy của thế giới âm nhạc như Schubert, Beethoven, Mozart, Strauss, Toselli, Giuber, Chopin...Cũng như thế giới màu sắc không ai mà không biết tới những bậc thầy hội họa như Gauguin, Matisse, Van Gogh, Picasso, Dufy, Kandinsky, Braque, Chagall Miro...Về văn chương đại khái những thiên tài như Chateaubriand, André Maurois, Apollinaire, Hemingway..., Lư Bạch, Đỗ Phủ, Thôi Hạo...

Đó là chuyện những thiên tài thế giới, mà những người yêu văn học nghệ thuật Việt Nam chúng ta luôn luôn ngưỡng phục và ít nhất đă hơn một lần trong đời được thưởng thức, xem qua cho dù trong sách vở hoặc đă từng đọc đến những tuyệt tác thơ văn của các tài danh xuất chúng đó.

 

Hoàng Thi Thơ và các nghệ sĩ của Đoàn tại Đài TiVi NHK Tokyo
trong chuyến tŕnh diễn Nhật Bản 1975


Đất nước thân yêu của chúng ta, triền miên trong chiến tranh hơn nửa thế kỷ, hàng triệu thanh niên đă hy sinh tính mạng để bảo vệ lư tưởng Tự Do. Người nghệ sĩ cũng đă bị cuốn hút vào cơn băo lửa hăi hùng đó, chưa bao giờ có được cái không khí thanh b́nh thực sự, sống với thế giới đam mê sáng tạo riêng tư của ḿnh. Hơn thế nữa, nền tân nhạc Việt Nam chưa có một độ dày nhạc sử thâm niên, nếu tính từ những bước đầu tiên cho đến nay chưa đầy 60 năm. Tuy nhiên, gịng nhạc Việt Nam đă đánh dấu những khúc bi hùng nổi trôi theo vận mệnh lịch sử của dân tộc. Những đau thương nghiệt ngă tận cùng, đă biến người nghệ sĩ Việt Nam chẳng khác nào như hạt lúa gieo vào ḷng đất Mẹ, quằn quại vỡ nát từng cơn đau xót, nẩy mầm vươn lên trong mưa nắng cuộc đời, để đem tới nhân gian những chùm lúa vàng thắm, làm đẹp cho quê hương và cung ứng món ăn tinh thần cho nhân thế. Trong cuộc hành tŕnh gian nguy đầy máu, nước mắt cùng những tiếng cười hân hoan đó, chúng ta đă nh́n thấy những khuôn mặt rạng rỡ, tài hoa đem tiếng ca và những âm điệu tuyệt vời đến với mọi người: THẨM OÁNH, NGUYỄN XUÂN KHOÁT, VĂN CAO, PHẠM DUY, DƯƠNG THIỆU TƯỚC, ĐẶNG THẾ PHONG, DOĂN MẪN, HOÀNG QUƯ, PHẠM Đ̀NH CHƯƠNG, LÊ THƯƠNG, HOÀNG THI THƠ...Và liên tục lên đường như HOÀNG GIÁC, TÔ VŨ, LAM PHƯƠNG, NHẬT NGÂN, NGÔ THỤY MIÊN, TỪ CÔNG PHỤNG, TRẦM TỬ THIÊNG...như những lượn sóng đuổi nhau dạt dào vào tâm hồn thưởng ngoạn của quần chúng trên khắp cùng đất nước.

Thế hệ của chúng tôi 50-60, sinh nhằm giai đoạn lịch sử nghiệt ngă nhất, chiến tranh bùng nổ khắp nơi. Vừa mới trưởng thành đă cuốn hút vào cuộc chiến khốc liệt. Có nhiều đồng bạn nhận xét tế nhị: chiến tranh đă đưa đẩy chúng ta có cơ hội đi đến nhiều nơi chốn trên khắp miền quê hương xa lạ. Một cuộc du ngoạn không mất tiền. Trong lư tưởng khôi hài ngộ nghĩnh đó có một phần đúng. Chúng tôi được cơ may biết đến những địa danh vang lừng trong sách sử: Khe Sanh, Ái Tử, A Sao, A Lưới, Phá Tam Giang, Hiên-Gằng, Thượng Đức, Lao Bảo, Lộc Ninh, biên giới Miên Việt, U Minh Hạ, Vàm Cỏ Đông...Và chính trong những chuyến hành quân qua thôn xóm điêu tàn, chúng tôi đă sống gần gũi với thiên nhiên và đă cảm mến những cô thôn nữ xinh đẹp giă gạo trong đêm trăng. Đă nh́n thấy đôi trai gái tát nước bên gịng sông Thạch Hăn. Đă ngây ngất h́nh ảnh vừng trăng nửa mảnh lung linh dưới cầu tre, bắc qua con suối Trà Mi. Tiếng ḥ t́nh tứ mùa gặt lúa ở đồng bằng sông Cửu...Từ đó bỗng dưng tôi cảm thấy những bóng dáng hiện thực từ đời sống thôn dă đă được nhạc sĩ HOÀNG THI THƠ đưa vào thế giới âm nhạc của ông. Thời kỳ của những CÁC ANH VỀ, ĐÀNH QUÊN SAO, MÚC ÁNH TRĂNG VÀNG, DUYÊN QUÊ, GẠO TRẮNG TRĂNG THANH, TÀ ÁO CƯỚI, T̀M ANH, TÔI NHỚ TÊN ANH, MÁI TRANH CHIỀU, T̀NH ĐÊM LIÊN HOAN, T̀NH SẦU BIÊN GIỚI...đă được mọi tầng lớp dân chúng miền Nam yêu thích, biết đến nhiều nhất qua nhiều thập niên ở quê nhà.

 

Hoàng Thi Thơ và các bông hoa trong vũ MÚA DÙ



Cho đến nay đă 20 năm qua, những biến cố đau thương như những dấu chàm in sâu trong tâm hồn chúng ta nơi đất khách. Những biển dâu tang điền măi như căn bệnh trầm kha không thể nào thuyên giảm đối với những ai c̣n vọng hoài cố quốc. Chính hoàn cảnh không gian đổi mới này, chúng ta mới cảm thấy nỗi niềm bi thiết, đi đâu rồi cũng chỉ một ḷng với nước non. Một thoáng mây bay qua. Một sợi khói hắt hiu trên sông buổi chiều, cũng đủ giao động ḷng trắc ẩn nhớ nhung của lữ khách.

...Nhật mộ hương quan hà xứ thị
Yên ba giang thượng sử nhân sầu

(Thôi Hạo)

Quê hương khuất bóng hoàng hôn
Trên sông khói sóng cho buồn ḷng ai?

(Tản Đà)

Cả trăm năm trước, ông Thôi Hạo có lư thật. Mang tâm trạng lưu vong ở nơi xứ người, chúng ta mới khám phá, yêu mến những h́nh ảnh tầm thường ở chung quanh trong đời sống, nhưng nó đă cưu mang từng ư niệm tuyệt vời cao quư trong tâm hồn mỗi chúng ta. Từ những giọt nước đọng trên tàu lá chuối. Tiếng chim trong đêm thanh vắng. Tiếng mưa nhỏ giọt ở đầu hiên. Tiếng chim cu gù trên hàng cây bạc hà trong nắng chiều hiu hắt...đă đánh thức những kỷ niệm từ tiềm thức hoang vu...Và chính những khoảnh khắc đó, gịng nhạc Hoàng Thi Thơ lại hiện về trong tâm tưởng, như một đồng điệu mang nỗi sầu viễn phương, dắt díu nhau về quê hương bằng trí tưởng êm đềm thơ mộng nhất. Những ĐƯỜNG XƯA LỐI CŨ, ANH BIẾT EM ĐI CHẲNG TRỞ VỀ, MẤY NHỊP CẦU TRE, ĐÁM CƯỚI TRÊN ĐƯỜNG QUÊ, T̀NH CA TRÊN LÚA, ĐƯA EM QUA CÁNH ĐỒNG VÀNG, RƯỚC T̀NH VỀ VỚI QUÊ HƯƠNG...

Trong hầu hết số lượng tác phẩm của Hoàng Thi Thơ, chúng ta có thể phân chia nhiều đề tài cảm tác: T́nh Yêu, Chiến Tranh và Quê Hương. Theo cách nh́n chủ quan của tôi, nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ đă dành hơn 70% ca ngợi t́nh yêu thăng hoa và những cuộc t́nh chia biệt. Qua lời nhạc, chúng ta đoán biết là mỗi rung động hiện thực cho mỗi sáng tác không phải là t́nh yêu ảo giác, hư cấu như đă ẩn dụ bàng bạc trong thơ Hàn Mặc Tử hay Nguyễn Bính. C̣n lại 30% cho t́nh Quê Hương, tha nhân và chiến tranh. T́nh yêu trong nhạc Hoàng Thi Thơ đan kết bằng những sợi chỉ màu có thật, không bằng triết lư cao xa hay nhuốm vào tôn gíao, hư vô nào, ông hoàn toàn thực thà với chính ông, ông không thích thần thoại, huyễn hoặc. Chính trong TỪ THỨC LẠC LỐI BÍCH ĐÀO, ông cũng đă chấp nhận một nhân sinh quan hiện thực, sống với đời, yêu người không viễn mơ tiên cảnh, ĺa xa nhân thế. Sự cấu trúc một tác phẩm nghệ thuật không phải do huyền lực xuất thần, không chỉ do vận dụng trí tuệ, những tư duy tận cùng mà c̣n chính sự kết hợp tuyệt vời của t́nh cảm bén nhạy, chân thành cùng những kinh nghiệm đă rút tỉa từ cuộc sống. Hoàng Thi Thơ, ông đă bước vào cuộc đời, khai mở thế giới âm nhạc bằng những cung bậc nhẹ nhàng trong sáng, bằng bản chất hồn nhiên, bằng t́nh cảm mộc mạc như hương đồng phấn nội. Và ông như nhà nhiếp ảnh tài ba đă ghi nhận toàn vẹn khung cảnh sinh hoạt đầy màu sắc, âm thanh và hồn tính của truyền thống dân tộc hiền ḥa nhân ái. Cho đến nay thực sự ông đă để lại cho đời, cho người, cho nền âm nhạc Việt Nam một vốn liếng đáng kể, măi măi lưu truyền trong nhân gian từ trong nước và hải ngoại.

 

Hoàng Thi Thơ và các cô Thái trắng trong vũ MÚA X̉E



Hai mươi hai năm qua, thời gian đủ trưởng thành cho một đứa trẻ vừa sinh ra đời, từ lúc chúng ta rời bỏ quê hương yêu dấu, tự nó đă hủy diệt những thiên kiến thủ đoạn, độc tài phản trắc của chính trị.
Hai mươi hai năm, hy vọng thời gian sẽ phai tàn thù hận trong ḷng nhau, Và hai mươi hai năm chuẩn bị cho một tương lai rạng rỡ của những thế hệ vươn tới Tự Do Dân Chủ trong ḥa b́nh, tiến bộ, sáng tạo chung của nhân loại.

Hoàng Thi Thơ, ông đă bước qua nhiều năm ở cửa tri thiên mệnh và chính ông đă hiểu, đến lúc trở về cơi tâm thức an b́nh, như viên sỏi đă ch́m sâu dưới đáy hồ tĩnh mịch, là lúc ông đă ngộ với lẽ sống vô thường. Đời đi qua như bóng huyễn.

Có nhiều khi tưởng chừng như ông đă quên lăng? Nhưng đời và “lũ chúng ta lạc loài nơi đất khách” vẫn không bao giờ quên ông. Vẫn giữ trong ḷng nguyên vẹn những t́nh cảm ưu ái về ông như một niềm chia xẻ đồng điệu, tri âm nơi viễn xứ.

Tôi vẫn nghĩ, cho dù cuộc đời đang thúc bách, biến hóa chúng ta thành những con ốc trong guồng máy thực dụng, và những trái tim băng giá, nhưng chúng ta đang cần có nhau trong đời sống tinh thần.
Cám ơn Hoàng Thi Thơ, chính ông đă mang lửa ấm sưởi ḷng chúng ta bằng những gịng nhạc chan chứa yêu thương và đậm đà t́nh nghĩa quê hương muôn đời.

THÁI TÚ HẠP
(Trích từ Hoàng Thi Thơ - 50 Năm Văn Nghệ)

art2all.net