:::Nguyễn Mạnh Trinh:::

Vũ Hữu Định, Một Cht G Để Nhớ

 


C những bi thơ, ti đọc của Vũ Hữu ịnh m mường tượng ra những cảm gic của chnh mnh. C những cảnh ngộ, đ trải qua trong đời sống, by giờ, đọc trong thơ Vũ Hữu ịnh, như sống lại trong k ức.

Như, bi thơ Những ngy long đong:


trưa ngủ đậu - chiều đi - đm đợi
mai lang thang, mốt biết về đu
ngy với thng cứ đn như mối
thng với ngy qua như một bi m

đi ra khỏi nơi anh tạm tr
đứng một nơi đu khng định trong lng
ng bảy xe người chia bảy ng
c ng no đi ring của anh đu

đi ra khỏi nh sơ quen tạm ngụ
một đm đau lưng mắt mở trừng trừng
đi ra khỏi l ra đi với nhớ
để chiều về đu? Ngơ ngc bng khung...

Phải, ti đọc thơ Vũ hữu ịnh để nhớ lại những ngy xa xưa thuở ấy. Lc lang thang vơ vẩn ở Si Gn năm 1980 sau khi được thả về. Sau đ, tham gia tổ chức một chuyến vượt biển khng thnh ở Bến Tre v bị cng an tỉnh ln tận Si Gn hỏi thăm. Tng cng, khi chiều về đm xuống đạp xe đi m khng biết mnh đi đu. C lc, như một nhn vật của kiếm hiệp Kim Dung m than thở một mnh. Than ơi, trời th cao, đất th rộng m ta th khng chốn nương thn. Cu hỏi tối nay biết ngủ đỗ nơi đu cứ hoi trong tm tr. Mnh c nh c cửa m sao phải lạc loi như người vất vưởng khng nh. C bữa, mướn chiếu ngủ tạm ở bến xe, để nghe những người chung quanh chửi rủa thời thế, hay những c gi giang hồ đm khuya kể lể tm sự bọt bo mnh. Ti khm ph ra một điều ngủ đm ở bến xe lại an ton hơn bất cứ một nơi chốn no khc. Nếu tạm tr tại nh mấy người thn, th chỉ một lần, bởi cả gia đnh người thn ấy cũng sẽ hồi hộp chờ tiếng g cửa xt nh kiểm tra hộ khẩu v cả đm thức trắng trong lo sợ. Thi th đnh tối tối, tới bến xe, ngủ lẫn lộn với những hnh khch chờ xe đ hoặc những anh ti xế xe vận tải hay những chị bun hng chuyến, để chờ một chuyến đi sắp tới cho qua những ngy bị truy n, săn đuổi...

ọc những cu thơ, tự nhin sao bồi hồi. Nhớ lại, một thời gian qua, đ tới hai mươi mấy năm m sao như trước mắt. Ti thấy mnh đạp xe lang thang giữa con phố đng người với my đen n ln pha chn trời của thnh phố Si Gn đang ln đn. Ti nghe lại những cu vọng cổ, than thở buồn hiu trong đm mưa dầm rả rch khi mnh cuộn trn trong manh chiếu ở hin nh cạnh những người v gia cư từ kinh tế mới trở về, lăn lc, tang thương.

ọc những cu thơ sao thấm tha:

trong đm đng anh lại cng c độc
bởi một nơi đu cũng ăn tạm ở nhờ
sợ cả lời chia vui thnh thật
bạn b th đng sao anh vẫn bơ vơ
buổi tối xe lam muộn mng ế khch
lại tới một nơi khng hẹn khng tm

anh đi ngược lại con đường xe chạy
mỗi bước chn rời mỗi nhịp đau tim
thnh phố lặng l khi nghn tiếng động
khng x tan được khối lng sầu
chn anh bước, mắt chỉ nhn pha trước
tai nghe hoi một cu hỏi về đu.

Thời gian ấy, sao cố qun m vẫn cn hằn nhớ. Ci tm cảm của một người c đơn trong ci x bồ no nhiệt của chỗ đng người lại cng lm tăng thm cường độ nỗi buồn. Thời thế ấy, sao buốt xt. Kỷ niệm ấy sao ngậm ngi. Cầm tập thơ Vũ Hữu ịnh trn tay, mặc d chưa bao giờ gặp mặt v cũng khng hề quen biết m sao ti c cảm gic v cng thn thuộc. Khng biết c phải v c lc, mnh cũng đồng cảm với ci tm sự của một người lỡ vận Ta đ ht khc ht đời lỡ vận. Ht m u trong đm tối một mnh. Hnh như, với thi sĩ tc giả Cn một cht g để nhớ, đm tối lc no cũng l ci phng thẳm su của kiếp người, của những bước chn đi khng bao giờ đến đch.

Bi thơ về phố ni Pleiku của Vũ Hữu ịnh với nhạc Phạm Duy đ tạo một thnh phố nhỏ nơi x rừng thnh một nơi chốn đầy huyền thoại, vừa lng mạn vừa bi trng. Ở đy, c những chuyện về B Cha Rừng linh thing, c những mối tnh y như tiểu thuyết của những người lnh trận v những c gi giang hồ. Thời chiến tranh cực độ, phố ni l nơi dưỡng qun của những chng G.I. từ mặt trận bin giới trở về v cũng l nơi m cc nng kiều nữ từ khắp nơi đổ về kiếm tiền.V, cũng chnh nơi đy, l nơi nghỉ php của những chng lnh chiến từ bin trấn. Rượu, ăn chơi, nhảy nht, cho qun sầu để rồi trở lại chiến trường, ở đ c những mối tnh giang hồ nhưng cũng c những mối tnh lng mạn trong trắng.

Ở đ, cũng c con đường Trịnh Minh Thế rợp bng cy dầu, cy sao, những giờ đi học hay tan học tung tăng những t o trắng nữ sinh trong ci m sương buổi sng hay nhạt nắng buổi chiều. Pleiku, phố x khng xa nn phố tnh thn. i dăm pht đ về chốn cũ... Con đường Hong Diệu từ rạp Diệp Knh đến Bưu iện, chỉ vi pht đi ln đi xuống để cho đời cn mơ cn mộng, cn thấy hạt nắng dễ thương, hạt mưa tuy buốt lạnh nhưng lại ấm lng v đi mắt em. D nơi đy suốt năm l ma đng thng gi nhưng m đỏ mi hồng em lm ấm ma xun. V:


xin cảm ơn thnh phố c em
xin cảm ơn một mi tc mềm
mai xa lắc trn đồn bin giới
cn một cht g để nhớ để thương.

Rời phố ni, để ht bi Bin trấn ca. Thơ, l tiếng h vọng ln thinh khng về đến qu nh. Thơ, l tia nhn tha thiết xuyn qua rừng qua ni, về một nơi chốn no sắt se kỷ niệm. Thơ, những vần thơ lm xao xuyến khng gian.


...Chiều c ta đứng mi
ịnh hướng phương trời qu
Chim bay về biển Bắc
Gi bạc hồn sơn kh
Ba năm đồn bin trấn
Hai mươi năm giang hồ
Chuyện kể hoi bữa rượu
Thuốc chẳng tn cơn m
ồn cheo leo đn gi
Bốn ma phn my che
ất trời đy một ci
Nhốt đời chưa cho về...

C người ni thơ Vũ hữu ịnh t c bng dng chiến tranh. Nếu c, chỉ l những nt thoảng mờ khng r nt. Nhưng, trong suy nghĩ ring mnh, ti lại thấy bất cứ bi thơ no của ng cũng đều thấp thong hnh ảnh của một thời đại chinh chiến. Ci tm tư bất an, ci nỗi niềm thời bom đạn, những huyễn mộng v đau xt ha chung, bng bạc trong ngn từ, của một thời đại m bất hạnh thnh quen thuộc v hạnh phc lại hiếm hoi.

Bi Trn đoạn đường qu em, như một lời phẫn nộ:

Lửa rực đỏ treo trăm đường sinh tử
Trong đm cay, đm địa ngục hi hng
Mẹ tht tm con tc di đin dại
Xiu vẹo giữa đường chết đuổi sau lưng

Lửa đ chy đường ra qu em
Lửa đ chy một đoạn lng của mẹ
i ci chết c cn chăng l lẽ
C l lẽ no đ giết anh em

ường ra qu em trăm ngn cay đắng
Lửa hạ đạn go trăm tiếng ku la
Những dng mu v tnh v tội
chảy ln nhau thnh suối chan ha

Lửa Quảng Trị lửa rượt về Mỹ Chnh
Rải những thy người gục giữa đồng kh
Những dng mu đ thấm trn mạch đất
C lm tương lai con chu huy hong?


Ght chm giết, nhưng vẫn phải tham dự chiến tranh, i tấm lng tuổi trẻ sao sắt se buồn:

trn non may c tnh bằng hữu
tuổi trẻ đau chung một khc ca
m nhau thức với vầng trăng lạnh
vượt l tm sao định hướng nh

c những ngy đi trong ni thẳm
tuổi trẻ nhn nhau nhớ xm thương lng
thở chung một tiếng nghe sầu chy
tm sự chuyền nhau điếu thuốc quan san

Cm ơn điu đứng rừng sinh tử
Cạm bẫy người giăng để giết người
Tuổi trẻ gần nhau trong gi lửa
Giữ gim nhau những tiếng chim cười.


C lẽ những bi thơ hay nhất của Vũ Hữu ịnh, theo ti, l những bi thơ viết về thời lang thang giang hồ của ng. C khi ng luận chuyện đời, một cht triết l, một cht cm cảnh thương thn. C khi, ng phc họa lại tnh cảnh mnh, đối chiếu giữa ci c v ci khng, ci chn thực v ci giả ngụy:

... bạn b bảo ta thằng giả tr
thằng lm thơ tẩu hỏa nhập ma
ta chỉ biết cười trong im lặng
c một lời no ta ni chưa ra

hm xưa ta vốn thằng hay ni
chuyện văn chương giống chuyện đn b
chuyện anh em chết ngy đi đứa
ni mi khng cng chẳng tận xt xa
c lc cay mi mềm tiếng rượu.

Thi sĩ tự họa chn dung, của một lời th thiết bỏ nhau, của những lc hất bỏ đi những g thơm hương những g mơ mộng nhất:

bỏ người ta vẽ chn dung
bỏ người ta thấy trng trng ci xa
bỏ ta
ta vẽ đời ta
bỏ nhau ta vẽ ngựa gi ngủ im

bỏ ngy xưa
bỏ tri tim
ta lang bạt tự kiếm tm xt đau

bỏ đời rồi bỏ đời nhau
bỏ trăng chết lạnh bỏ sầu khi sương
bỏ rừng tuổi l thơm hương
bỏ sng để gi lm buồn sng chao
bỏ người ti bỏ đời nhau.



iệp khc bỏ người, bỏ đời, bỏ ta, bỏ rừng, bỏ trăng, bỏ sng, như những lời than on, như những tiếng gọi về. Buồn, một nỗi đau tận cng, nhưng, sao trong ngn ngữ, c phảng phất một cht g chịu đựng, như số phận đời đ phải cam chịu, đ phải bung xui...

Tnh yu, c lc l những cơn mộng, của giy pht kiếm tm nhưng chẳng bao giờ gặp gỡ trong đời. Vũ Hữu ịnh lm thơ tnh, giữa thin nhin hiền ha nhưng sao trong lng như đ chớm một niềm đau, bng bạc:


vẫn nằm mộng thấy bn tay em vẫy
nn chi anh đi ngơ ngẩn kiếm tm
c buổi chiều ngồi ng mi ra sng
c buổi tối qua những đường quen cũ
c đm thức ng l dừa bung rủ
những l dừa kia đ c linh hồn...


Lm thơ về Huế, để nhớ lại những đứa bạn thời xưa. Ni với bạn, m sao như nghe ni với qu cha đất tổ nỗi niềm của mnh, của những người con lng phải xa rồi lại trở về, chịu những cảnh kh khăn của một thời đại đầy đổi thay bất trắc. Thơ gửi Trần Dzạ Lữ, gửi theo một cảm xc buồn về đất nước qu hương:

...ti c nhiều người bạn Huế
thường ni với nhau về Huế của mnh
xa th thương ở gần dễ giận
đi xa Huế dẫu đời lận đận

nhưng cn Thnh Nội trong tim
nhưng cn hnh ảnh ni Ngự sng Hương
ci huyền thoại nghe buồn dễ sợ

Duận ơi! Cuộc sống c bao giờ dễ thở
ai c bạc chi mnh cứ nu xm lng
tau vẫn nhớ hoi năm thng lang thang
my cứ nhắc lng qu Nam Phổ Hạ...
em ơi!...

Chết lc bốn mươi, c lẽ cuộc đời người lm thơ ngắn ngủi. Phần rượu tặng của đời chng c lẽ l những giọt đắng tn toan. Chng ra đi khi đất nước trong những ngy cực kỳ kh khăn, khi chế độ với chnh sch kinh tế chỉ huy, ngăn sng cấm chợ, triệt hạ tư sản li x hội xuống cấp tột cng. Vũ Hữu ịnh qua đời vo đầu năm 1981 tại An Hải, Nẵng. ng từ trần v say rượu t từ trn lầu xuống, một ci chết m theo nhiều người kể lại th cn nhiều nghi vấn.

ọc thơ Vũ hữu ịnh, thấy nỗi ngậm ngi. V lại cng thấy cng việc in lại tập di cảo Thơ Vũ Hữu ịnh của cc anh Trần Hoi Thư, Phạm Văn Nhn l một việc nn lm.

N chẳng những l một nn hương tưởng niệm m cn lm sống lại một thời kỳ văn học thật nhiều trăn trở thật nhiều thời đại tnh m những người lnh đạo trong chế độ đương thời muốn xa bỏ v triệt hủy.