Lê Khắc Thanh Hoài

GÁNH NẶNG CỦA NGHIỆP

 

 

 

Hoặc trên trời dưới biển
Hay trốn vào động núi
Không chỗ nào trên đời
Trốn được quả ác nghiệp.
(1)

Bốn câu thi kệ trên nói rơ về ác nghiệp đă làm, không thể nào trốn tránh hậu quả của nó, nhưng về thiện nghiệp th́ sao ?

Chắc chắn quả báo cũng không khác, bất kỳ ở đâu, ở thời nào, cảnh nào, lúc nào mà đủ nhân đủ duyên th́ người gieo thiện nghiệp cũng sẽ hưởng được phước báo từ thiện nghiệp đó.

Chóng chày thiện ngiệp đều mang trái
Không nghiệp ǵ không có quả mang
Chẳng có việc lành nào uổng phí.
(2)

Thiện nghiệp hay ác nghiệp cũng đều là Nghiệp và từ Nghiệp mà có quả báo tương ưng với nghiệp thiện hay ác đó. Vậy ta hăy t́m hiểu Nghiệp là ǵ ? Quả báo của Nghiệp như thế nào ? Làm thế nào để thoát khỏi gánh nặng của nghiệp đè lên trên cuộc sống mà hầu như chỉ toàn là vay trả, trả vay cũng như làm sao thoát được sức lôi cuốn của Nghiệp lực đẩy con người trôi lăn trong ṿng luân hồi sinh tử ?

Như vậy bài viết này rơ ràng chú trọng đến hai điểm, một là hiểu rơ Nghiệp là ǵ và hai là làm sao thoát được, trút bỏ gánh nặng của Nghiệp.

Nghiệp là ǵ ? Chữ nghiệp quá quen thuộc với ai là phật tử và cũng lần lần lan tỏa ra khắp mọi nơi, mọi người, dù không là phật tử cũng có khi buột miệng thốt lên « Cái nghiệp của tôi đấy !" khi cái thân hay tâm bắt buộc phải chịu đựng một điều, một việc, một t́nh huống, một hoàn cảnh, một liên hệ, giữa người với người, hay đối với cả súc vật, với sự vật, với cả thiên nhiên mà điều ấy, việc ấy, t́nh huống ấy, hoàn cảnh ấy … chỉ đem lại thống khổ, bức bách, ràng buộc, đau đớn, khó chịu. Không ai nói chữ nghiệp, là nghiệp, khi thân và tâm đang được hưởng điều lành, điều hạnh phúc, điều dễ chịu, điều khoan khoái.

Thực ra, nghĩ như vậy về Nghiệp là một sai lầm. Dù là tốt hay xấu, hạnh phúc hay đau khổ, tất cả đều được xem là Nghiệp.

Thêm một điều sai lầm khác nữa mà thế gian, phàm phu chúng ta hay vấp phải là đổ thừa mọi lỗi lầm, mọi nỗi khổ lên đầu Nghiệp và xem Nghiệp không khác một « định mệnh » là tiền định, là bất di bất dịch, là điều ḿnh phải gánh chịu, không thể nào thay đổi, làm khác hơn.

 

Gốc của chữ Nghiệp từ tiếng Pali là Kamma và Sanskrit là Karma. Nghĩa đơn giản, ngắn gọn, thông thường là hành động, việc làm. Chữ Karma này trở nên thông dụng từ Á sang Âu, từ Đông sang Tây, từ khi đạo Phật được truyền đi khắp nơi trên thế giới. Trên đầu môi chóp lưỡi, không ai không biết, không nói đến Karma. Cho thấy giáo lư về Nghiệp thật dễ dàng được tiếp thu vào ḷng người. Bởi lư do đó mà Nghiệp cần được hiểu cho thấu đáo.

Nói đến chữ Nghiệp như là hành động, hành vi, việc làm, th́ quả là đơn giản nhưng lại quá phức tạp trong giáo lư nhà Phật về chữ Nghiệp này.

V́ sao ? V́ không phải cứ hành động là có Nghiệp. Một cánh tay giơ lên hay duỗi ra cũng là một hành động nhưng không là Nghiệp. Một hít thở vào ra cũng là một hành động nhưng chẳng phải là Nghiệp. Khi cánh tay giơ ra với cái ư muốn đánh ai, muốn giết ai th́ đó mới gọi là Nghiệp. Một hơi thở vào thở ra được chú ư, được để tâm, điều ḥa thân, quán sát thân, quán sát tâm với mục đích đưa thân và tâm vào cảnh giới thiền định th́ đó mới được gọi là Nghiệp.

Khi một cử chỉ, việc làm, hành động mà hướng đến một mục đích rơ ràng, có một đối tượng rơ ràng và có cái tâm cố ư, thật t́nh muốn thực hiện theo ư nghĩ, có thể tốt, thiện mà cũng có thể xấu, ác đối với đối tượng đó th́ cử chỉ, việc làm, hành động ấy mới được gọi là Nghiệp.

Ăn uống, ngủ nghỉ cũng là những hành động nhưng không phải là Nghiệp. Tuy nhiên cũng nên coi chừng, những thói quen lâu ngày, lập đi lập lại cũng có thể trở thành Nghiệp lúc nào không hay. Thí dụ, ăn uống, ngủ nghỉ cũng vừa phải, đúng lúc, đúng thời nhưng một khi không biết điều ḥa, quân b́nh, trở nên tham ăn, t́m kiếm món ngon vât lạ cho sướng miệng, phải giết phải hại súc vật, và ngủ nghỉ th́ quá độ trở nên lười biếng, sẽ không biết cố gắng, làm việc, học hành không kết quả tốt, đưa đến thất bại, thua thiệt th́ sinh sân hận. Sân hận rồi th́ không tránh khỏi mắng nhiếc, chửi bới hay sẽ có những hành động mạnh hơn, cố ư làm hại người, hại vật do đó mà thành Nghiệp. Thói quen cũng được huân tập từ thuở bé bỏng, được cha mẹ nuông chiều, ăn ngon, mặc đẹp, đi chơi, đủ tṛ để tiêu khiển, có người làm phục dịch, quen cái đà như thế, lớn lên mà không sống được như thế th́ trở thành người bất măn, tánh tính hay cau có, giận dữ, khó thương, mọi người xa lánh, ghét bỏ.

Từ một thói quen nhỏ mà có thể trở thành Nghiệp lớn lúc nào không hay. Thí dụ, mỗi sáng phải có một tách cà phê, mùi cà phê lâu ngày thấm vào mũi, sinh ghiền, không có cà phê mỗi sáng là không chịu được, sự thèm thuồng thúc đẩy phải hành động, phải đi kiếm cà phê cho được, nhưng xui xẻo, chẳng c̣n đồng xu nào dính túi, chạy đi xin, đi mượn, không ai cho, nổi nóng, nổi tức, sinh gây gổ, mới đầu chỉ là từ miệng tạo nghiệp, từ từ tới thân tạo nghiệp, lấy tay, lấy chân đấm đá, hành hung người…Đó là chưa nói đến những cái ghiền, nghiện các thứ độc hại hơn nữa mà sự thèm thuồng, thiếu thốn làm mất thăng bằng, rất khó chịu đựng và khó làm chủ được thân, tâm, có thể dẫn đến việc giết người.

Chữ Nghiệp này, cái hành động này, hành vi này, việc làm này không chỉ được tạo tác, tạo thành là xong mà c̣n kéo theo cái kết quả, hậu quả liên quan đến sự tạo tác, tạo thành đó. Gọi đó là Nghiệp Quả hay Nghiệp Báo. Giơ tay lên để đánh đập, giết người th́ sẽ bị quả báo của sự giết hại là tù tội hay bị giết lại. Hành thiền, chú tâm vào hơi thở th́ thân, tâm được điều phục đưa đến kết quả là chứng sơ thiền, nhị thiền…Giết hại súc vật cũng chịu quả báo bị giết hại lại, sân hận, chửi bới mắng nhiếc cũng chịu quả báo bị chửi bới mắng nhiếc lại.

Có những cái Nghiệp không thiện, không ác mà lại…vô duyên ! Chỉ v́ đam mê, thích t́m « cảm giác mạnh », chơi những tṛ nguy hiểm đến tính mạng như đua xe tốc độ cao, trèo đỉnh núi, trược tuyết, trược băng…hay chỉ v́ không chịu t́m hiểu, không chịu nghe lời khuyên bảo, sống không điều độ, không quân b́nh, ăn uống cẩu thả, không hợp vệ sinh, không biết tiết chế, thả lỏng ḿnh, sa vào t́nh dục vô độ, tà dâm, nghiện ngập, hút sách, hậu quả là sinh bệnh sinh tật, rút ngắn thọ mạng. Thật đáng tiếc thay !

Nơi kinh Thủy Sám, chúng ta đọc được câu : « Kẻ phàm phu, mỗi khi động chân cất bước là đă có tội » Tội ở đây cũng là Nghiệp. Phàm phu chúng ta rất dễ, quá dễ tạo nghiệp. Một cử chỉ, một việc làm, một hành động mà chỉ biết qui về cho chính ḿnh, cho cái Tôi được điều này, hưởng điều kia, bị những nhu cầu ràng buộc, đ̣i hỏi cũng như chịu những áp lực bên ngoài, những mối lo âu, từ việc làm, từ gia đ́nh, bị những t́nh cảm riêng tư chi phối, hoặc chỉ v́ bịnh tật, thể xác không c̣n sức lực, trí minh mẫn để làm theo như ư ḿnh th́ rất dễ vướng vào tham lam, sân hận và si mê. Ai khác mà động đến cái thân, cái Ngă của ḿnh hay những ǵ liên quan trực tiếp, gián tiếp tới ḿnh, tới thân bằng quyến thuộc, hay chỉ là súc vật, đồ vật thuộc sở hữu th́ tức khắc hành động để tự vệ, bảo vệ, binh vực, che chở nên thường vấp phải sự nóng giận, mất khôn dẫn đến hành động sai trái, dẫn đến tạo Nghiệp.

Ngôn ngữ Việt chúng ta có hai chữ Tội Nghiệp để chỉ ḷng thương xót, thực ra hai chữ này có nguồn gốc và ảnh hưởng của Phật giáo, ư nói đến cái nghiệp đă tạo nên phải mang cái tội và cái khổ đang phải chịu đựng chính là đang trả quả cho cái nghiệp, cái tội đă làm.

Nghiệp Quả hay Nghiệp Báo đều liên hệ mật thiết đến luật Nhân Quả và thuyết Luân Hồi, Tái Sinh. Các thuyết này đă có và được lưu truyền ở Ấn Độ từ trước khi Phật ra đời và cũng được đức Phật nhắc đến trong giáo pháp của ngài :

« Tất cả chúng sanh đều mang theo cái Nghiệp của chính ḿnh như « một di sản, như vật di truyền, như người chí thân, như chỗ nương « tựa. Chính v́ cái nghiệp riêng của mỗi người mỗi khác nên mới « có cảnh dị đồng giữa chúng sanh »(3)

Chúng ta hiểu do sự chênh lệch, khác biệt giữa các Nghiệp, hành động, hành vi tạo tác mà có sự khác biệt, chênh lệch trong sự tái sinh. Có người tái sanh nơi chỗ giàu sang, phú quí, có người chỗ nghèo khó thấp hèn, có người được tướng mạo xinh đẹp, đoan trang, có người h́nh thù xấu xí, thô kệch, tàn tật, có người thông minh, kẻ ngu độn, có người tài giỏi, kẻ vô tích sự, có người được tiếng tốt danh thơm, kẻ vô danh lại bị dèm pha, khinh bỉ, có người đuợc quyền uy, chức vị, kẻ tôi tớ, nô lệ…Tất cả đều do hành động sai trái hay tốt lành đă tạo trong đời trước và ngay cả hiện đời. Những hành động của hiện đời sẽ quyết định cho quả báo của đời tương lai. Như vậy nên hiểu rằng, quả báo từ các hành động có thể đến từ quá khứ mà cũng có thể đến từ những hành động trong hiện tại. Cũng như những hành động từ quá khứ lâu xa vẫn có thể chưa trổ quả ở đời hiện tại và sẽ trổ quả ở đời tương lai. Lư do đều là chưa đủ điều kiện, chưa thuận duyên mà thôi. Do đó khi nói đến nhân quả, nghiệp báo th́ luôn nghĩ đến ba đời quá khứ, hiện tại và tương lai mà không ngạc nhiên khi thấy người làm ác đời hiện tại mà vẫn không chịu một hậu quả ǵ, vẫn «phây phây » thụ hưởng giàu sang phú quí hay không bị tù tội, cũng như người làm lành lại gặp bao cảnh éo le, oan ức, khổ sở.

 

Cho dù hiểu rằng Quả Báo đều do Nghiệp mà ra nhưng đức Phật cũng dạy không nên đổ thừa hết cho Nghiệp và khoanh tay chịu trận hay hưởng thụ. Được phước báo th́ sung sướng vui mừng, sẽ dễ ỷ lại, tự kiêu, tự măn, ham lo thụ hưởng mà quên bồi đắp, vun trồng thiện pháp, phước lành cho tương lai. Phước hưởng hết rồi th́ cũng trắng tay, sẽ trở lại nghèo cùng, rơi vào khốn khổ, đọa lạc. Ngược lại, người phải chịu khổ đau th́ dễ chán nản, thối chí, làm trở ngại cho tín tâm, sinh ganh ghét, oán hận và như thế cũng không biết thực hành thiện pháp, dành dụm tư lương cho đời sau, cũng như không biết rằng thực hành thiện pháp trong hiện đời cũng có thể đem lại quả báo tức khắc trong hiện đời. Gọi đó là quả báo nhăn tiền.

Vậy hiểu Nghiệp th́ nên hiểu với tinh thần tích cực v́ mục đích của con người nói chung và của phật tử nói riêng chính là thoát khổ, mà thoát khổ cũng là thoát khỏi gánh nặng của Nghiệp đè lên trên đôi vai của ḿnh.

Không là phật tử nhưng biết hành động đúng với đạo đức, lẽ phải th́ tất nhiên là vẫn được quả báo tương ưng với hành động thiện đó, dù ḿnh không tin, không muốn, quả báo nó cũng tự nhiên mà đến. Định luật nhân quả tất yếu là như vậy. Trường hợp ngược lại cũng thế, nếu hành động xấu ác, sai trái th́ quả báo cũng xấu ác, sai trái, phải chịu đền tội, trả nợ dù muốn dù không.

Là người phật tử th́ lại càng chú trọng đến hành động của ḿnh v́ có ḷng tin vững chắc nơi Nghiệp báo, luân hồi, tái sinh và tin nơi giáo pháp của Phật để tự giải thoát.

Thế th́ chú trọng đến hành động là như thế nào ? Chính là luôn luôn quán sát và làm chủ Tâm ḿnh. Mọi hành động đểu chỉ tuân thủ theo cái Tâm.

Tâm dẫn đầu mọi pháp
Tâm chủ, tâm tạo tác
(4)

Cái Tâm nhận ra cảnh, đối tượng được thấy, được nghe, được ngữi, được nếm, được đụng chạm, được biết qua sáu giác quan là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ư. Như thế rồi là có ngay : Tôi thích cái này, ghét cái kia, Tôi muốn cái này, thèm khát cái kia, Tôi phải có cái này, sở hữu cái kia, Tôi phải là như thế này, không thể là thế khác…

Và cái Tâm này thúc giục Ư hành động, Thân hành động, Khẩu hành động. Nghiệp thành h́nh. Nghiệp có mặt rồi th́ kéo theo Quả :

Đă gieo giống nào
Th́ sẽ gặt quả nấy
Hành thiện sẽ thâu gặt quả lành
Hành ác sẽ thâu gặt quả dữ
.
(5)

Vậy, Nghiệp có thể lành, thiện mà cũng có thể ác, dữ cũng như chẳng lành chẳng dữ, chẳng thiện chẳng ác, gọi là vô kư. Tùy theo bản chất lành dữ, thiện ác của Nghiệp mà có Quả tương ưng. Và cũng tùy theo mức độ mạnh, nhẹ của cái ư muốn, của cái Tâm lúc hành động, là cố ư hay vô t́nh mà Quả báo cũng có nặng, nhẹ, khinh hay trọng. Chính động lực thúc đẩy hành động và trạng thái tinh thần, hay Tâm, lúc hành động là yếu tố quan trọng quyết định tánh chất của Nghiệp và quả báo kéo theo đó.

Do cái Tâm chấp Ngă, muốn làm thỏa măn cái Tôi mà dẫn tới hành động thiện cũng như ác. Và cái ḷng muốn này chẳng ǵ khác là Ái hay Tham ái, Tham dục. Mà một khi có Tham là sẽ kéo theo Sân hận, si mê. Tham lam, khao khát thoả măn cái Tôi mà không được như ư th́ sẽ nỗi bực tức giận dữ, từ Tham cũng sinh ganh ghét do đó sẽ đưa đến những hành động ác, năo hại người. Lại nữa, v́ Ái có gốc rễ từ Vô Minh, sự không hiểu biết cái không thật, giả dối của cái Tôi này nên sẽ dẫn dắt đến hành động sai trái, mê lầm, không sáng suốt. Cung phụng, tôn thờ cái Tôi này chỉ là tai họa. Ngược lại, nương nhờ nó để t́m đến con đưởng thoát khổ mới là điều nên làm. Nương nhờ nó để tạo điều lành, đem an vui hạnh phúc, lợi ích cho ḿnh cho người mới là điều nên làm. Cũng từ hành động mà ra, nhưng được tạo tác theo chiều hướng tốt, đúng, hợp với đạo đức, lẽ phải th́ hành động ấy đem lại kết quả tốt lành, nhưng nếu tạo tác theo chiều hướng xấu, ác th́ sẽ gặt hái kết quả xấu, ác mà thôi. Giản dị như thế.

 

Chúng ta nhận ra hành động được tạo tác qua ba « công cụ » là Thân, Khẩu và Ư. Hành động ác th́ nhiều vô số kể nhưng được xếp loại thành một số chính yếu : nơi Thân th́ có sát hại, trộm cướp và tà dâm, nơi Khẩu th́ có nói dối, nói hai lưỡi, nói thêu dệt, nói hung ác, nơi Ư th́ có tham, sân, si. Hành động lành th́ cũng từ Thân, Khẩu, Ư và cũng từ các hành động chính yếu của ác mà làm ngược lại, nơi Thân th́ không giết hại mà bảo vệ mạng sống, không trộm cướp mà bố thí, cung cấp vật dụng, bảo đảm đời sống vật chất, không tà dâm mà chung thủy, trọn t́nh trọn nghĩa. Nơi Khẩu th́ nói lời chân thật, lời ḥa ái, lời hiền hậu, lời đứng đắn, gây tin tưởng, bằng ḷng, không tranh căi. Nơi Ư th́ biết dứt trừ hay hạn chế ḷng tham, biết thiểu dục tri túc, không gây hấn, tỵ hiềm, kiếm chuyện hơn thua, tranh giành, hiểu biết phân minh điều phải, lẽ trái, hiểu đạo lư, đạo đức thông thường áp dụng trong đời sống của thế gian, của gia đ́nh, của cộng đồng, của xă hội, và Phật tử th́ thông hiểu giáo pháp Phật.

 

Từ hành động mà tạo ra Nghiệp là do nơi Tâm. Tâm cũng chỉ có ba hướng đi rơ rệt, một là thiện, hai là ác, ba là chẳng thiện chẳng ác. Tâm có chủ đích hành động để năo hại người cũng như năo hại chính ḿnh đều là ác, Tâm hành động để đem lợi ích, an lạc cho người, cũng như cho ḿnh đều là thiện. Nếu chỉ thiện cho người mà thiếu sót với chính ḿnh th́ cũng chưa hẳn là thiện. Ngược lại, chỉ thiện cho ḿnh mà không thiện với kẻ khác th́ cũng không phải là thiện đúng nghĩa. Chú trọng đến bản thân là đúng, nhưng không đi quá trớn đến mức ích kỷ, tự tôn, tự măn, tự ái. Tâm ác th́ tạo nghiệp ác đưa đến quả ác, tâm lành th́ tạo nghiệp lành đưa đến quả lành.

Như đă đề cập bên trên, nói đến Nghiệp ác th́ nhiều vô số kể. Không phải chỉ thấy tay người chém giết, gây thương tích đổ máu mới cho là ác. Hành động đối với người khác, cũng như đối với chính ḿnh, làm cho đau khổ, tuyệt vọng, thối chí, xuống tinh thần, rơi vào đường cùng, rơi vào chỗ bê tha, trụy lạc, nghiện ngập, cờ bạc, mất phẩm giá, mất lương tri, mất cả trí khôn, trí tuệ, không giáo dục, không chỉ bày, làm cho rơi vào tà kiến, cho đến chỉ là chửi mắng, khinh khi cũng là ác.

Cũng thế, nói đến Nghiệp lành th́ chẳng phải chỉ có bố thí, lo cho người cũng như lo cho chính ḿnh, đầy đủ miếng cơm manh áo, thuốc men, chỗ trú ngụ mà chỉ cần một cử chỉ, một lời an ủi, khuyến khích, nhỏ nhẹ, đầy cảm thông, đầy t́nh thương, làm ấm ḷng, gây hoan hỉ, tạo niềm tin, gieo hi vọng, hoặc chỉ bày, giáo dục, giúp mở mang trí khôn, trí tuệ, đó cũng chính là lành.

Tâm như thế nào th́ tạo nghiệp như thế đó.

Tâm tham th́ tạo nghiệp tham, làm mọi việc để thu về cho ḿnh, tích lũy tiền của, tài sản, vật chất…Tham cũng có thể là tham ăn, tham ngủ, tham mặc đẹp, tham ở nhà lầu, xe hơi, tiện nghi, tham t́nh dục, tham hưởng thụ…Tham cũng có thể là tham danh vọng, tiếng tăm, sự nghiệp, địa vị. Tham nhiều vô số kể nhưng tựu trung cũng chỉ là để cung phụng cho các giác quan được thoả măn. Thỏa măn cái tôi vừa vật chất vừa tinh thần. Tâm ái nhiễm th́ lụy v́ t́nh, yêu đương, đắm đuối, thích gắn bó, liên hệ t́nh cảm…Tâm sân hận th́ thích căi cọ, kiện cáo, vạch lỗi, tranh giành, hơn thua, Tâm si mê th́ khư khư cứng đầu, không nghe ai, chỉ cho ḿnh là đúng, vọng tưởng, lệch lạc.

Thật ra một khi mà Tâm đă chấp vào điều ǵ đó th́ chỉ gây vấn đề, tạo rắc rối, phiền năo mà thôi. Thiện cũng như ác. Nói ác th́ dễ hiểu rồi, một hành động ác luôn gây tổn hại, tổn thương, chướng ngại, gây khổ đau. Nhưng đôi lúc làm thiện cũng gây tổn hại, tổn thương, chướng ngại, khổ đau. Thí dụ chỉ v́ muốn che chở cho người ḿnh thương mà có thể vu oan giá họa cho người vô tội, mưốn làm vừa ḷng hay được ḷng người này, đôi khi lại phải giết hại để cung cấp của ngon vật lạ, muốn bảo vệ đất nước, lănh thổ mà phải sát phạt quân thù xâm lăng, muốn tôn giáo của ḿnh được nhiều người hưởng ứng mà sinh ra cuồng tín, dẫn đến tà kiến, bạo lực.

Con người tạo nghiệp tốt hay xấu, lành hay dữ là từ cái Tâm chọn lựa lành dữ, xấu ác. Tâm này bị bao phủ bởi vô minh, tà kiến, không có chánh kiến, chánh tư duy th́ sẽ suy nghĩ sai lầm, hành động sai lầm, sa vào đường ác và cũng là ba ác đạo, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh. Tâm được chỉ bày, uốn nắn, điều phục, có chánh kiến, chánh tư duy th́ sẽ hành động đúng, được sanh vào cơi thiện của trời, người.

Như lời Phật dạy : « Phước báu và tội lỗi mà con người tạo ra là tất cả những ǵ mà con người làm chủ, là những ǵ đưa con người đi từ nơi này…Là những ǵ luôn chạy theo bén gót con người như bóng với h́nh. Vậy từ đây, con người hăy tích trữ cái tốt để đem đi nơi khác, trong tương lai. Hăy tạo một nền tảng vững chắc cho thế giới ngày mai. » (6)

Chúng ta nên hiểu về lời Phật dạy trên, qua câu nói: « con người làm chủ » nghĩa là chính con người, không ai khác ngoài ḿnh ra là chủ nhân ông của các hành động do tự ư ḿnh tạo ra, ḿnh có hoàn toàn tự do để hành động như ư ḿnh muốn, nơi phương diện này, đích thực ḿnh là chủ, điều này rất dễ nhưng có một điều khó cần nên nghĩ tới là khi muốn thoát ra quả báo của những hành động đă làm th́ lại không dễ dàng ! Dễ làm nhưng khó thoát ! Và đây mới chính là cái gánh nặng của con người phải mang từ khi sinh ra đời cho tới khi nhắm mắt.

Mang một h́nh hài và có một cuộc đời như thế nào trong hiện tại là do

Nghiệp báo của đời quá khứ, có thể nhiều đời nhiều kiếp, mà ḿnh chẳng có khả năng để nhớ lại và ḿnh cũng không c̣n làm chủ quả báo, nó đến lúc nào ḿnh không thể biết, không thể ngờ, không thể lường trước. Con người than trách, oán ghét, « trách lẫn trời gần trời xa » khi gặp khổ đau, nghịch cảnh, thất bại nhưng khi sung sướng, hạnh phúc, thành đạt th́ nghĩ rằng ḿnh là người may mắn nhất trần gian hay là được Thượng Đế thương và ưu đăi như đứa con cưng.

Một khi hiểu rằng tất cả khổ đau hay hạnh phúc, phước hay tội đều do Nghiệp của chính ḿnh tự tạo ra th́ chẳng than trách chẳng đổ lỗi cho ai cũng như chẳng tự măn xem ḿnh là con cưng của Thượng Đế, hay tự kiêu, ngă mạn xem ḿnh là kẻ thánh thiện bậc nhất. Thêm nữa, tất cả đều không nằm ngoài qui luật của vô thường. Hưởng phước rồi th́ phước cũng tiêu ṃn. Do đó mà đức Phật lại dạy thêm : « Hăy tích trữ cái tốt để đem đi nơi khác ».

Và cũng do vô thường nên chẳng phải quá đau khổ tuyệt vọng, hiểu được rằng chịu khổ, chịu nạn, chịu h́nh phạt ǵ rồi cũng sẽ có ngày chấm dứt. Đọa địa ngục rồi th́ cũng có ngày ra ! Lại tiếp tục tái sinh nhưng một khi có tái sinh là c̣n cơ hội để tạo nghiệp ! Tạo nghiệp rồi lại tiếp tục chịu quả báo. Cứ như thế mà tiếp diễn cái ṿng luân hồi vô cùng tận.

Tiếp tục t́m hiểu về Nghiệp, chúng ta nhận thấy Nghiệp lại liên hệ chặt chẽ với thuyết Nhân Duyên hay lư Duyên Khởi.

Nhân đă có, đă tạo, đă gieo nhưng không hội đủ Duyên th́ Quả cũng chẳng thành tựu được. Áp dụng vào Nghiệp Báo cũng vậy, Nghiệp đă gieo, đă tạo nhưng không đủ duyên th́ quả báo của Nghiệp cũng không thành tựu được. Một nghiệp đă tạo, đôi khi phải chờ một kiếp, nhiều kiếp sau, nhân duyên hội đủ mới có quả báo. Tuy vậy cũng có trường hợp quả báo nhăn tiền như đă nói bên trên.

Vấn đề quan trọng mà chúng ta chưa giải quyết được : Làm thế nào để thoát khỏi những quả báo xấu ác, nặng nề, đau đớn đă tạo ? Lẽ tất nhiên những quả báo tốt lành th́ không ai dại ǵ mà để chúng vụt khỏi ṿng tay ! Nhưng lỡ làm lỗi, phạm tội th́ cái tâm che dấu hay chạy trốn hậu quả th́ khá…b́nh thường !

Có người muốn làm anh hùng trong lănh vực này : « Tôi làm tôi chịu, không than không trách » Cái ngă của con người lớn lắm, ở đâu cũng anh hùng được nhưng máu anh hùng ở đây chẳng cần thiết lắm. V́ sao ? V́ ngă mạn, không chịu xem ḿnh là phàm phu tục tử, chưa phải thánh nhân, khi chịu khổ, chịu nạn mới thấy chịu đựng, nhẫn nhục quả là khó, nơi ḿnh chỉ có cái tâm sân hận và muốn trả thù mà thôi !

Tốt hơn hết là nên học theo giáo pháp của đức Phật để, nếu được, th́ xóa bỏ tội nghiệp đă tạo, làm nhẹ bớt gánh nặng mang theo cho các đời sau cũng như cho hiện đời được an lạc hơn. Bằng không xóa bỏ được cũng không tạo các ác nghiệp mới nữa.

Vậy làm thế nào để xóa bỏ ác nghiệp ? Những nghiệp quá ác, quá nặng chắc cũng khó ḷng tránh khỏi quả báo, cũng như các nghiệp đă chín mùi, thuần thục rồi, đủ nhân đủ duyên rồi e cũng khó ḷng chận lại ! Thôi th́ hăy can đảm hướng về tương lai và hi vọng !

Thật t́nh ăn năn, hối lỗi là bước đầu tiên. Nhận ra sự sai trái đă tạo, mang ḷng hổ thẹn, tự nguyện không tái phạm. Tùy hoàn cảnh, tùy trường hợp, có thể trực tiếp xin lỗi với đối tượng ḿnh đă gây tội lỗi, có thể là chỉ phơi bày tội lỗi qua trung gian người khác. Làm thế, trước tiên là tâm ḿnh cũng đỡ sợ hăi, bất an. Sau đó chuyên chú vào việc hành các thiện nghiệp để tạo nhiều phước đức có thể đối trị với các ác nghiệp đă tạo. Cán cân có thể nghiêng về thiện nghiệp và phước đức đă tạo mà chận lại các trợ duyên làm cho quả báo ác có cơ hội thành tựu. Dùng hạnh lành để xóa nghiệp ác. Lấy công chuộc tội.

Đức Phật có đưa ra ví dụ đổ một muỗng muối vào một bát nước nhỏ th́ bát nước ấy trở thành mặn ngay, nhưng cũng một muỗng muối ấy mà đổ vào đại dương th́ chẳng làm cho đại dương mặn thêm, ư muốn nói đến là người kém phước đức, như bát nước nhỏ, mà phạm lỗi th́ lỗi ấy xem như lớn lắm, quả báo sẽ nặng nề, trong khi người có phước đức nhiều, như đại dương, mà phạm lỗi th́ so với đại dương phước đức, lỗi của người này trở thành nhẹ ra.

Chư Tổ đă soạn ra những pháp sám hối để giúp phàm phu trút bỏ bớt gánh nặng của Nghiệp. Lễ bái Hồng Danh chư Phật thường được thực hành trong chùa, đem lại lợi ích thiết thực cho hành giả. Tâm được b́nh an, bớt sợ hăi và có cơ hội hơn để tạo thiện nghiệp, tín tâm tăng trưởng nơi Phật Pháp Tăng. Phương pháp sám hối, lễ lạy chẳng phải là cầu xin van vái cho được cứu rỗi, vẫn biết Nghiệp là do ḿnh tạo th́ chính ḿnh phải chịu trách nhiệm là nhận lănh hậu quả, nhưng Nghiệp đă tạo từ nhiều đời nhiều kiếp th́ không cùng tận, không thể tính đếm, chúng vô h́nh nhưng không hề mất đi, vẫn c̣n đó dưới dạng chủng tử nơi tạng thức, chỉ chờ cơ hội, đủ nhân đủ duyên là tức khắc hiện ra, chúng ta không phải khoanh tay ngồi yên chờ nghiệp đổ và thân phận con người ắt không phải là bắt buộc trôi lăn măi trong luân hồi để chỉ trả cho hết nghiệp ! Quả là đáng thương cho con người, c̣n trôi lăn trong luân hồi th́ c̣n tạo nghiệp nếu không chịu tu hành.

Như vậy, tu hành, sửa đổi tâm tánh, sửa đổi hành động, thực hành theo con đường Bát Chánh mà đức Phật đă vạch ra ắt sẽ có ngày chấm dứt luân hồi, hoàn toàn trút bỏ gánh nặng của Nghiệp. Tu hành cũng có nhiều phương pháp, riêng về Nghiệp th́ phải sám hối, nghiệp mới ở hiện tại cũng như nghiệp cũ nhiều đời nhiều kiếp. Lễ bái Hồng Danh chính là một thiện nghiệp, công đức khó nghĩ bàn, trong lúc lễ bái, không nghĩ ác, không làm ác, dứt trừ tham sân si, ngăn chận các ác pháp khởi lên, không làm cho các ác pháp tiếp tục tăng trưởng. Đức Phật cũng từng tuyên bố : « Này các tỳ kheo, bất cứ nghiệp nào được làm không do tham sân si (khi người đă đoạn tận các căn nguyên này) th́ hành nghiệp ấy được trừ diệt, được cắt đứt tự gốc rễ, được làm cho giống như thân cây Tala, không c̣n có thể hiện hữu (nghĩa là không có dị thục quả) không c̣n chịu sanh khởi trong tương lai nữa » (7).

Ư nghĩa sâu xa của sự sám hối cũng là đoạn trừ tận gốc rễ tham sân si, ba cái độc hại thúc đẩy con người tạo nghiệp nhanh như một mũi tên vừa rời khỏi cây cung.

Chư Tổ Hoa Nghiêm Tông dạy : Tội từ tâm khởi, Cũng từ tâm diệt, Tội diệt tâm không, Cả hai đều hết.

Như đă t́m hiểu đầy đủ ở trên, Nghiệp được tạo thành qua thân, khẩu, ư có nguồn gốc nơi tâm. Chính nơi vọng tâm này mà tạo Nghiệp do tham sân si thúc đẩy. Ĺa bỏ vọng tâm, rũ sạch tham sân si, không vướng phiền năo th́ cũng dứt tạo Nghiệp và dứt luôn Nghiệp đă tạo. Vọng tâm rơi rụng th́ Nghiệp cũng rơi rụng theo đó.

Lê Khắc Thanh Hoài
Paris, cuối năm 2015
 

_____


Chú Thích :
1. Kinh Pháp Cú. Phẩm Ác. HT Thích Minh Châu dịch.
2. Kinh Tiểu bộ, Tập 8. Chuyện Đôi Bạn Citta – Sambhùta. Nguyên Tâm Trần Phương Lan việt dịch từ Anh ngữ.
3. Majihima Nikaya. Cullakammavibhanga Sutta. Trích dẫn từ Đức Phật và Phật Pháp của Narada, dịch giả Phạm Kim Khánh.
4. Kinh Pháp Cú. Phẩm Song Yếu. HT Thích Minh Châu dịch
5. Samyutta Nikaya. Tạp A Hàm. Trích dẫn từ Đức Phật và Phật Pháp, tác giả Narada, dịch giả Phạm Kim Khánh.
6. Kindred Sayings. Trích từ Đức Phật và Phật pháp. Tác giả Narada, dịch giả Phạm Kim Khánh.
7. Tăng Chi Bộ 1, Chương Ba Pháp : Các nguyên nhân. Trích dẫn từ Đức Phật Lịch Sử, Trần Phương Lan dịch

 

chantran

art2all.net