Nguyễn Ph Yn

 

THƯƠNG TIẾC NH VĂN TY HỒNG

 

Nh văn Ty Hồng

 

          Theo tin từ gia đnh chị Ty Nga (chị ruột của Ty Hồng) hiện ở Phan Thiết cho biết, nh văn Ty Hồng đ qua đời tại Mỹ vo sng ngy 19-7-2020 (giờ Mỹ), hưởng thọ 82 tuổi. Xin thnh knh chia buồn cng gia đnh chị Ty Nga v anh Nguyễn Thnh Hổ.

 

Nh văn Ty Hồng tn thật Nguyễn Thị Ty Hồng, sinh năm 1938 tại Ch Long, Phong iền, tỉnh Thừa Thin. Tốt nghiệp Đại học Sư phạm Huế, gio sư Trường trung học Hm Nghi, Huế. Đoạt giải Văn học Nghệ thuật của VNCH năm 1970. Chị l vợ của nh văn Thanh Nam, di cư vo Nam từ năm 1953, khi 22 tuổi đ l tổng thư k bo Thẩm Mỹ. Năm 1975 gia đnh sang Mỹ định cư ở thnh phố Seattle, tiểu bang Washington. Năm 1985, Thanh Nam qua đời v bệnh ung thư thanh quản, lc cn 54 tuổi.


Ty Hồng l nh văn nữ tn tuổi cng với cc nh văn nữ khc cng thời: Nguyễn Thị Hong, Nguyễn Thị Thụy Vũ, Nh Ca, Lệ Hằng, Nguyễn Thị Vinh, Linh Bảo.

Tc phẩm đ xuất bản: Thở di (NXB Đời Mới 1965, Kim Anh ti bản 1966), Vết thương dậy th (NXB Kim Anh, 1966), Trong mc mưa hạt huyền (NXB Đồng Nai, 1969), Ti nhn ti trn vch (NXB Đồng Nai, 1970), Những sợi sắc khng (Giải Văn chương ton quốc, NXB Khai Tr, 1971), Biển đin (NXB Văn Khoa, 1971), Bướm khuya (NXB Đồng Nai, 1971), Ma hạ huyền (truyện di, 1971), Nhnh tc sợi dn (truyện di, 1972), Mối th rực rỡ (truyện di, 1972), Eo biển đa tnh (truyện di,1973), Kinh thin thu (truyện di, 1973), Trong cuối cng (truyện di), Sạn đạo (ruyện di), Tay che thời tiết (truyện di, 1988), Mưa thầm trn bng phấn (truyện di), Thng đưa tiếng kệ (truyện di, 1991).

Năm 2007, Ty Hồng c viết bi di về Thanh Nam đăng trn Gio-O. Cn Tạ Tỵ trong Mười khun mặt văn nghệ cũng c bi về Ty Hồng, tờ Văn Việt c đăng lại bi ny.

 

Sau đy xin giới thiệu một đoạn trn blog của Nguyen Chinh về mối quan hệ văn chương giữa hai nh văn Ty Hồng v V Phiến:

Giữa Nh Ca v Ty Hồng c nhiều điểm chung. Thứ nhất, cả hai đều sinh trưởng tại Huế v thnh cng trong văn nghiệp tại Si Gn. Thứ nh, cả hai đều c chồng trong giới văn nghệ: Nh Ca kết hn với Trần Dạ Từ, c 5 người con, trong khi Ty Hồng lập gia đnh với Thanh Nam (mất tại Seattle năm 1985) với 4 người con.


Chất Huế c phần đậm nt trong văn của Nh Ca, từ ngn từ cho đến cảnh tr, nhưng lại chỉ bng bạc trong những trang viết của Ty Hồng, thay vo đ l những trang viết bạo về sex, cụ thể hơn l những đoạn c lin quan đến nhục dục. Theo nh văn Trần Phong Giao nhận xt: gi Huế chỉ nn l người tnh chứ đừng nn b về lm vợ (sic). Kết cuộc l nh văn Ty Hồng v Nh Ca đ phản đối tc giả Trần Phong Giao kịch liệt.


Ty Hồng dạy học tại Trường Trung học Hm Nghi, pha sau cửa Thượng Tứ. Đy l một ngi trường khim tốn, khng nổi tiếng như Quốc Học v Đồng Khnh. Từ trường Hm Nghi, Ty Hồng xin thuyn chuyển về trường Gia Hội, nằm sau đầm sen trước tư dinh ng Hong Mười. K ức về Huế được dn trải trn những trang viết:


Những đm rằm, ti cho thuyền về xm Đập Đ đất kh cứng, ng xuống thn Vĩ Dạ xanh um hng cau lả mnh trong gi đa tnh, trong nh trăng Hn Mạc Tử, lng thấy nhớ những cuốn sch dy, những tập thơ mỏng, những tn tuổi người viết lch
Những ngy thứ bảy, ti phng xe đạp ln đồi Vọng Cảnh, hướng về điện Hn Chn, thả tầm mắt ngắm ni Ngự Bnh trọc đầu, nhn xa xa về cửa Thuận An, rồi đăm chiu ngắm Thnh Nội m đềm tĩnh lặng
"


Giữa khung cảnh trầm lắng của khung trời Huế đa tnh đ, Ty Hồng nảy sinh tham vọng viết văn qua nhiều đm thức trắng, vật lộn với truyện ngắn đầu tay v gửi đăng bo Văn Hữu ở Si Gn. Một tuần lễ tri qua, ta soạn Văn Hữu phc đp, trong thư trả lời c 1.000 đồng tiền nhuận bt v những dng chữ hồi m của nh văn V Phiến:


Sao ti khờ dại v ngu như b! Sao ti thật th chất phc như tru. Suốt thời gian lm việc ở sở thng tin Huế, ti dốt nt v u m như heo! Ti khng dm tm gặp c một lần, v khng đủ can đảm lm quen với c hồi đ! Xứ Huế đang yu ai v c bao giờ sng Hương ngủ đ. Cho c!.


Đ l bước khởi đầu trong văn nghiệp của Ty Hồng với 1.000 đồng nhuận bt v cũng l mối duyn văn nghệ của một c gio xứ Huế với nh văn nổi tiếng ở Si Gn. Ty Hồng v V Phiến thư từ qua lại đều đặn mỗi ngy. Nhưng vo một buổi sng khi nắng Huế hung hăng bốc nng Ty Hồng nhận được bức thư từ ng cai trường. Trong thư V Phiến th tội: Anh xin th thật với em một tội lỗi, v một ngy kia em sẽ hỏi. Xin em tha thứ cho anh: anh đ lập gia đnh từ lu, v vợ chồng anh c bốn đứa con.


Trong bi viết mang tựa đề V Phiến, Ty Hồng viết: Đ l ci nghiệp của t nhiều nh văn v nh thơ nữ miền Hương Ngự, những kẻ tho gỡ vng dy tri Khổng Mạnh Huế để vo Nam ha nhập với tự do Si Gn. Những người viết nữ thường sa vo tay những kẻ đ c vợ v nhiều con. Nếu ti l một ng thầy tướng số m, (thầy bi th phải m, chứ thầy bi m hai mắt mở thao lo th ni ai nghe), ti sẽ tin đon vận mệnh của cc nh văn nữ: văn chương th rạng rỡ, nhưng tnh duyn th trắc trở. Những nh văn nữ thường thch sinh sống ở Si Gn hơn ở Huế, Vĩnh Long, Phan Rang. Si Gn thng cảm tm sự của họ hơn Huế, v những nơi khc. Si Gn c đủ đn ng để họ lng mạn v lm bạn.


Ty Hồng th nhận một cch thnh thật: Ti tham vọng viết truyện di, nhưng khng c thực ti, khả năng chỉ đủ để sng tc truyện ngắn. Trong một truyện vừa, khng ngắn khng di, ti miu tả hnh ảnh một tn đn ng đểu giả gian dối, một kẻ ngọai tnh với ti v phụ tnh với vợ. Nhiều đm di mất ngủ, cng với hoa quỳnh ngy tn đm nở, ti trt giận hờn vo những cu văn c n. Tnh yu l một giọt mu mang số 35.


V Phiến khuyn: Em hy lin lạc với ta bo, ni với ng chủ bt gửi trả lại ci truyện ngắn đ khng đăng bo. Em m để ci truyện ngắn đ đăng ln bo th em lỗ, anh th chẳng mất mt g


Em hy thay đổi bt php, thay đổi giọng văn, đừng trt giận hờn vo bi viết. Đừng đa với dư luận, đừng khai sự thật với độc giả Phải dấu kn, phải nim phong b mật lại. Dư luận độc địa lắm. Chng ta khng lấy được nhau th chng ta sẽ lm sui gia với nhau. Con anh sẽ lấy con em
.


Ty Hồng từ Huế vo Đ Lạt chấm thi, tạm tr tại cư x Bi Thị Xun v V Phiến từ Si Gn ln thnh phố sương m vi giờ trước đ. Đ Lạt ẩn hiện dưới ngi bt của nh văn nữ mới chập chững vo đời:


Chng ti đi đm dưới trăng mờ Dalat. Vườn nh ai, những bp hoa quỳnh mu bạch ngọc đ uốn cong cnh từ chiều muộn để sẽ nở bung cnh ra khi mn đm dần xuống. Mỗi bước đi của chng ti l mỗi nhịp đời nhẹ m, mỗi h nở m thầm của quỳnh hoa, mỗi hơi thở di su của cm lặng tnh cảm. Bng tối chụp ln cảnh vật, nhưng nh trăng cũng sng soi chiếu xuống vm cy cnh l. Đm nhẹ m, thế giới về khuya tĩnh lặng, hương quỳnh-tương thơm dịu trời my. Trong thời gian v khng gian ny, quỳnh hoa sẽ bung nở với trăng, với khoảng khng bao la v với bng tối lan trn để khi đm hết, quỳnh hoa sẽ tn v mặt trời chi sng, quỳnh hoa sẽ chết đng vo ngy mai với nh thi dương nng cay. Cuộc đời của hoa quỳnh chỉ trường thọ được một đm thi.


Phải chăng hoa quỳnh ẩn dụ một mối tnh sớm nở tối tn? Cũng tại Đ Lạt, V Phiến tm sự với Ty Hồng:


Anh khng ham muốn em từ pht ban đầu, cũng khng ham muốn em sau ci pht anh nhn em qua cửa knh cư x Bi Thị Xun, m anh chỉ yu em bởi v những cu văn đầu tay em viết trong truyện ngắn gửi đăng bo Yu đời sống, chng ta hy đầu cơ khả năng, th giờ v lng thnh vo văn chương. Anh cho nghệ thuật tất cả ti sản tinh thần của anh. Con đường anh đi l con đường văn nghệ, chấp nhận sống v chết, trừu tượng v cụ thể. Anh khng phải l họa sĩ, nhưng anh c mu sắc nt vẽ; anh khng phải l nhạc sĩ nhưng anh c m thanh tiếng động.


Tnh yu của họ cũng tựa như hoa quỳnh. Theo lời của Ty Hồng, n kết thc ngay tại Đ Lạt trong một tnh huống khiến người đọc ngỡ ngng:


Khi chng ti ngang qua qun trường v bị, bỗng c một người đn b đi ngược chiều, tay dắt một đứa con gi mặc o đầm. V Phiến mặt my ti xanh, sợ hi, vụng về hoảng hốt qunh ln: Vợ anh, em tm xe về đi.


V Phiến c một nhận xt rất trắng trợn về Ty Hồng: Em khng bằng Nguyễn Thị Hong, em thua km Nguyễn Thị Thụy Vũ. Họ knh nể người yu, họ khng on trch người tnh, khng căm giận những người đn ng m họ đ thương. Cn em, em khng tốt, em ni xấu anh dữ dội trong truyện ngắn em viết.


Ty Hồng cũng nhận xt về chnh mnh một cch thẳng thắn: Em l gi trời cho khng đẹp, v trời khng cho một đn ng. Một c gi đ gi, một nữ gio chức c đơn dạy học ở một tỉnh lỵ chậm tiến nhưng ti khng Huế một cht no cả, ti nhanh chng hội nhập đời sống Sign. Hồi đ, ti ni tiếng Bắc, pht m r từng chữ v đng giọng, nhưng khng bắt chước được giọng Nam.


Chuyện Ty Hồng -V Phiến vẫn chưa chấm dứt ở Si Gn. Ty Hồng gửi bản thảo Những sợi sắc khng để dự thi Giải Văn học Nghệ thuật Ton quốc năm 1970 cng với Nh Ca, Nguyễn Thị Thụy Vũ v hội đồng gim khảo gồm Nguyễn Mạnh Cn, Mai Thảo v c cả V Phiến!


Trong vai tr gim khảo, V Phiến loại bỏ Những sợi sắc khng với l do tc giả chỉ đnh my bản thảo chứ khng gửi sch. Trong phin họp cuối cng, hội đồng gim khảo cho biết sẽ khng c tc phẩm trng giải nhất, m chỉ c hai tc phẩm đoạt giải nh đồng hạng v khng hội đủ sự đồng tnh của cả ba gim khảo.


Nh văn Thanh Nam, khi đ đ gắn b với Ty Hồng, nhận xt: C những kẻ nhớ lu v giận lu Anh, một người con gi anh đ quen v đ yu th khng bao giờ anh ght. Anh cng bằng ni rằng V Phiến th em.


Ty Hồng chỉ nghĩ một cch thật đơn giản: Văn khng phải l người. Những g ti viết ra đều l đa nghịch giỡn chơi thi. Ti chỉ biết một điều về V Phiến l ng ta rất thương yu vợ


Ở một bi khc, Ty Hồng viết: Ti chưa thấy một người đn ng no thương vợ nhiều như thế, yu vợ kỹ như thế. Vợ anh, vợ anh ci miệng cứ ta lia vợ anh vợ anh, lm như người ta sắp giựt mất. B V Phiến tn cng cơm l Viễn Phố.


Mối tnh Thanh Nam-Ty Hồng cũng c nhiều điều đng ch . Gặp nhau năm 1966, v chỉ một thng sau họ lấy nhau, khi đ, theo lời Ty Hồng, Thanh Nam đ l một lực sĩ đuối sức trn hai vng đua tnh v tiền.


Khi một phụ nữ gặp g đn ng chưa qu vi lần m đ ngủ với hắn ngay v lấy hắn lm chồng liền, đ l hoả hoạn của tnh dục, của hoang dm bấy lu đ nn đ thừa cơ bật dậy. Những cuộc hn nhn vội v như thế ny thường xuyn c thể đưa đến đổ vỡ, nhưng Thanh Nam v ti l lợm chung sống với nhau hoi bn bầy con bốn đứa. Hn nhn của chng ti đứt đi chỉ v c một ci chết.


Ty Hồng tiết lộ qua bi tản mạn mang tựa đề Thanh Nam: Chn năm chung sống với nhau ở Saigon, Thanh Nam khng phải l người chồng tốt. Chng ti lấy nhau c đm cưới nhưng khng c hn th. Khi con gi đầu lng học hết lớp mẫu gio, chng mới chịu đng tiền đt lt một ng l trưởng ở Quảng Nam để ng ta cấp cho một tờ hn th lậu v lm giấy thế v khai sinh cho con.


Dưới con mắt Ty Hồng, Thanh Nam, chỉ l một văn sĩ nhỏ nhưng chơi ton với những tay lớn, nn đ nhờ một ng thiếu t giới thiệu với một bc sĩ qun y để xin một giấy chứng nhận bị bệnh thần kinh để nghỉ php ăn lương. Ty Hồng lm ở đi pht thanh bốn năm m vẫn lnh thm lương gio chức.


Sau đ Thanh Nam nhờ nh bo L Phương Chi giới thiệu Ty Hồng với ng gim đốc Khai Tr để bn tất cả những tc phẩm đ viết, đang viết, v sẽ viết với một số tiền trả trước. Thanh Nam ni: Em cứ lm theo lời anh. Trời phạt anh chịu.


Khng biết ni chơi như vậy c đng hay khng nhưng những ngy thng cuối cng của Thanh Nam bn Ty Hồng tại Seattle l cả một chuỗi bi kịch kể từ khi bc sĩ tuyn bố Thanh Nam bị chứng ung thư cổ họng. Để chữa trị, ống nhựa, ống ht đặt trong mũi, trong miệng khiến Thanh Nam khng ni được. Hai người chỉ dng giấy bt để ni chuyện


Như đ ni, hai nh văn Nh Ca v Ty Hồng c nhiều điểm chung nhưng giữa họ cũng c một điểm khc biệt lớn: truyện của Nh Ca dựa vo bối cảnh chiến tranh, trong khi Ty Hồng lại dựa vo tnh dục của con người.


Cc nh ph bnh thường cho rằng nhiều nh văn nữ c lối viết mới hơn, ku hơn, vo su hơn trong vấn đề tnh dục, nhưng vấp phải ci hỏng ở phần xy dựng nhn vật. Họ khng vẽ được ci mặt v ci chn tướng của người đn ng, nghĩa l khng thể hiểu một cch cặn kẽ tm l đn ng. Nhn vật của Ty Hồng thường l c gio trong khi Nguyễn Thị Thụy Vũ lại khai thc đối tượng l cc c gi bn bar. L Chu nhận xt: Đọc văn đn b ngy nay, ta nhận thấy đn ng trong cc tc phẩm hnh như phải nhận một hnh phạt nho nhỏ no đ. Phải chăng trn ci đời ny đn b đ yu đn ng nhiều hơn họ được yu lại? Phải chăng khi đọc họ, ta nghe được tiếng ku buồn của tnh yu khng được thoả mn?.


Nh ph bnh Nguyễn Văn Lục trong bi Phụ nữ v vấn đề tnh dục trn Hợp Lưu năm 2005, viết: Trước đy, thập nin 60-70, đ c Ty Hồng viết rất bạo dạn, dữ dội. Gi Huế đa tnh nay đ c nh văn như Ty Hồng bung thả, phng khong, mở toang.


Nh văn nữ người Php, Francoise Sagan, l một hiện tượng trong văn học VNCH với cc tc phẩm như Bonjour Tristesse (Buồn ơi cho mi, Nguyễn Vỹ dịch năm 1959), Un certain sourire (C một nụ cười, Nguyễn Minh Hong dịch) v Dans un mois, dans un an (Một thng nữa, một năm nữa, Bửu dịch năm 1973). Sagan đưa ra một lối viết thật ngắn, lối sống, lối nghĩ thẳng băng đến thản nhin, đến v tnh. V đặc biệt hơn cả, quan hệ tnh dục ngang tri, khc đời của một nữ sinh cn trn ghế nh trường trực tiếp tc động trn đời sống thanh thiếu nin thnh thị miền Nam.


Cc nh văn nữ vo thập nin 60 như Nguyễn Thị Hong, Ty Hồng, Lệ Hằng, Nguyễn Thị Thụy Vũ c những nt g trng hợp với Sagan? Chng ta khng dm khẳng định họ bắt chước Sagan nhưng khi đọc cc tc phẩm của họ, người đọc cảm thấy hnh như phảng phất đu đ khng kh của Sagan.


Ty Hồng trong bi phỏng vấn của Hoi Nam, Phụ nữ v Văn chương, trnh by quan điểm của mnh về lớp nh văn nữ sau ny ở hải ngoại như L Thị Thấm Vn, Trịnh Thanh Thủy, Nguyễn Thị Thanh Bnh, Nguyễn Thị Ngọc Nhung v ở trong nước như Vi Thy Linh, Đỗ Hong Diệu:


Viết l tưởng tượng - fiction - căn cứ trn thực tại - fact. Ti yu fiction dựa trn fact. Nghệ thuật c gi trị khi n l sự thật, khng phải của giả. Tnh dục khng cho ta một nắm to của ci cảm xc gọi l sướng, v khng gy cho ta một chỗ đau no đ trn thn thể. Sự thật, giy pht tuỵệt đỉnh lc n i chỉ diễn ra chừng năm bảy tch tắc kim đồng hồ, v ci lượng đam m cũng nhỏ thi chứ đu c bự như những nh văn nữ lớp mới đ tả. Sự thật th t nhưng chng ta đ xt ra cho nhiều. Sự thật th b nhưng chng ta đ x ra cho to.


N.C.
_____

 



K họa của Tạ Tỵ

 


Thủ bt của Ty Hồng

 


Nh văn Thanh Nam

 


Vợ chồng nh văn V Phiến