Lời
của Kim Minh và Nguyễn Văn Thương
Phạm Ngọc Lân đàn và hát
Nguyễn Văn Thương sinh năm 1919 tại Huế, là một nhạc sĩ
thuộc thế hệ đầu tiên của tân nhạc Việt Nam. Sáng tác đầu
tay của ông là bài Trên sông Hương viết ở Huế năm 1936,
nhưng ca khúc để đời của ông là bài Đêm Đông sáng tác năm
ông 20 tuổi, khi ông ra Hà Nội học ban tú tài ở trường Thăng
Long. Đêm giao thừa năm đó, không có tiền về Huế ăn Tết, ông
đi lang thang qua phố Khâm Thiên là một xóm nghèo với các
nhà hát "cô đầu", ông chợt thấy qua cửa sổ một cô gái ngồi
chải tóc một ḿnh trước gương, "ca nhi đối gương ôm sầu
riêng bóng". Ông lấy cảm hứng từ đêm đó để viết bài Đêm Đông,
đă trở th ành một ca khúc bất hủ, qua hơn 70 năm vẫn c̣n
được ưa chuộng (trong tập nhạc mới in sau này, ghi "lời của
Kim Minh và Nguyễn Văn Thương", nhưng một thính giả cho biết
tên thật của Kim Minh là Trần Kiêm Minh).
Năm 1942, ông vào Sài G̣n làm việc, rồi tham gia kháng chiến
trong hàng ngũ Việt Minh. Ông tập kết ra Bắc năm 1954, tiếp
tục hoạt động mạnh trong phạm vi âm nhạc, sáng tác nhiều ca
khúc mới, đồng thời cũng viết nhiều bản nhạc cho các điệu
múa, cho phim ảnh, cho hợp xướng, cho nhạc cụ cổ điển... Ông
cũng từng giữ chức Giám đốc Nhạc viện Hà Nội. Ông mất tại
Sài G̣n năm 2002.
Tại miền Nam vào những năm cuối của thập niên 50, tên tuổi
của nữ ca sĩ Bạch Yến được gắn liền với bài Đêm Đông của
Nguyễn Văn Thương mà cô diễn tả rất xuất sắc.
ĐÊM ĐÔNG
Chiều chưa đi màn đêm rơi xuống
Đâu đấy buông lững lờ tiếng chuông
Đôi cánh chim bâng khuâng ră rời
Cùng mây xám về ngang lưng trời
Thời gian như ngừng trong tê tái
Cây trút lá cuốn theo chiều may
Mưa giăng mắc nhớ nhung, tiêu điều
Sương thướt tha bay, ôi! đ́u hiu
Đêm... đông...
Xa trông cố hương buồn ḷng chinh phu
Đêm... đông...
Bên song ngẩn ngơ ḱa ai mong chồng
Đêm... đông...
Thi nhân lắng nghe tâm hồn tương tư
Đêm... đông...
Ca nhi đối gương ôm sầu riêng bóng
Đêm đông, ôi ta nhớ nhung đường về xa xa
Đêm đông, ta mơ giấc mơ, gia đ́nh yêu đương
Đêm đông, ta lê bước chân phong trần tha phương
Có......... ai... thấu t́nh cô lữ, đêm đông không nhà