CHIM ĐẦU ĐÀN

Tâm bút của Vũ Đức Nghiêm
(Tưởng niệm anh Cả Vũ đức Chang, về với Chúa ngày 12 tháng 10-2012)

 

Cha mẹ tôi sinh hạ được 11 con: 8 trai, 3 gái. Em gái thứ 9 qua đời khi em được tròn 4 tuổi. Tôi là con trai thứ hai.

 

Anh cả tôi sinh năm 1926, hơn tôi 4 tuổi. Hình ảnh ghi đậm nét nhất trong lòng tôi là hình chụp anh tôi và tôi khoảng đầu thập niên 30, khi tôi chừng 3,4 tuổi và anh tôi 7,8 tuổi. Anh tôi mặc áo dài, cổ đeo cái khánh nhỏ,có những tua dài rủ xuống; đây là một thứ trang sức của trẻ thơ ở quê nhà tôi. Anh ngồi quàng vai tôi, và tôi giơ tay kéo sợi dây xanh đỏ của cái khánh làm cho nó bị nghiêng đi. Đây là tấm hình duy nhất được trưng bầy một cách trang trọng ở phòng khách nhà ông bà ngoại tôi ở làng Xuân Bảng, phủ Xuân Trường, tỉnh Nam Định. Tiếc rằng trong cuộc chiến Việt Pháp (1946-54), cả dẫy dinh cơ đồ sộ của ông bà ngoại đã bị những người chủ trương tiêu thổ kháng chiến phá tan tành không còn dấu vết gì cả.

Những ngày niên thiếu, chúng tôi ở với cha chúng tôi, khi người làm việc ở toà Sứ Thái Bình hoặc Hà Nội. Anh tôi vóc dáng cao lớn, thông minh, chăm chỉ và học giỏi, trái hẳn với tôi, đã thấp nhỏ lại lười biếng và học dốt. Chứng cớ là năm 14 tuổi tôi mới đỗ bằng Tiểu học và thi vào học Trường Bưởi (sau đổi là Chu văn An), trong khi ấy anh tôi đã đỗ bằng Thành Chung ( tốt nghiệp Trung học, lớp đệ tứ, tương đương lớp 9 bây giờ) và đang học lớp đệ Nhị (Classe de Seconde), chuẩn bị thi Tú Tài Một. Nói đến sự khác biệt về trình độ học vấn cũng là để nhắc lại những kỷ niệm anh tôi kèm tôi học thêm ở nhà; anh tôi dù kiên nhẫn đến đâu cũng phải mất bình tĩnh khi dạy lũ em lười biếng mà lại chậm hiểu, nên đôi lúc anh nổi giận đánh tôi bằng thước kẻ đau quắn đít.

 

Những ngày là học sinh lưu trú trường Bưởi tại Thanh Hóa năm 1944-45, đôi lúc tôi bị thầy giám thị phạt cấm túc (consigné), tôi không được ra phố ngày Chúa Nhật. Anh đi nhà thờ một mình, và có vẻ bực mình nhưng không nỡ la em. Tôi lủi thủi bước vào phòng học có thầy giám thị kiểm soát (études surveillées) mà lòng buồn và hối hận vô cùng.

 

Sau khi cuộc chiến tranh Việt-Pháp bùng nổ, chúng tôi tản cư về quê nội, làng Hoành Nha. Trong cuộc bầu cử Uỷ ban Hành Kháng(Hành Chánh+Kháng Chiến) năm 1946, anh tôi đắc cử Chủ Tịch Uỷ ban, vị Chủ Tịch 20 tuổi, trẻ nhất trong lịch sử của làng tôi từ xưa đến nay; chức vụ được trao cho người có bằng cấp cao nhất trong xã, vì có lẽ anh là người duy nhất có bằng Tú Tài 2 cách nay nửa thế kỷ. Anh tôi làm việc chừng một năm thì từ nhiệm, vì anh thấy rõ bộ mặt thật của Cộng Sản. Anh tôi theo học một khoá đào tạo cán bộ Tư Pháp rồi được bổ nhiệm làm Chánh Án Toà án Sơ cấp huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Đông.
 

Trong thời gian ấy tôi lêu lổng chơi bời. Tiếng rằng học lớp đệ Tứ trường trung học Nguyễn Khuyến (Trà Bắc), nhưng tôi chơi nhiều hơn học, thậm chí có lần nghe tụi cán bộ dụ dỗ, tôi bỏ nhà (thường gọi là thoát ly) theo học khoá Huấn luyện Phụ Trách Thiếu Nhi tại làng Hoành Lộ. Anh tôi theo lệnh cha tôi đã ra tận nơi tìm tôi về, nhưng tôi chui vào đống rơm để trốn. Rút cục, anh tôi đã tìm được tôi, trả về cho cha mẹ tôi.

 

Cuối niên học 1948, tôi thi trượt bằng Trung học. Phẫn chí, tôi bỏ đi làm đồng muối ở bờ biển Long Trì, cách xa quê nhà chừng 5 km. Bố tôi mua một thửa ruộng muối chừng vài ngàn mét vuông, và tôi có nhiệm vụ thuê người làm muối. Cuộc sống độc lập, thoải mái, không bị ràng buộc, lại thêm có chút quyền lợi ; mỗi cuối tuần, tôi mang tiền bán muối về đưa cho mẹ tôi, nhưng cũng để riêng một ít tiền lẻ để vào tiệm phở ngoài chợ thưởng thức no nê mỗi khi về làng.

 

Cuộc đời êm đềm bình thản trôi đi, và có lẽ tôi đã trở thành một người nông phu chân lấm tay bùn với chỉ số làm muối chuyên nghiệp, nếu muà Xuân 1949, anh tôi không về quê ăn tết Kỷ Sửu.
 

Tết năm ấy, anh tôi từ xa về thăm cha mẹ tôi và sau tết, anh tôi đã dịu dàng khuyên nhủ tôi nên nghĩ đến tương lai mà đi học, ít nhất cũng xong bằng Tú Tài rồi sau muốn làm gì cũng được. Cha mẹ tôi chấp thuận đề nghị của anh cho tôi đi theo anh lên nơi anh làm việc. Buổi sáng hôm ấy, tôi chào từ biệt cha mẹ, theo anh lên đường. Ông nội tôi, đã gần 80 tuổi cũng chống gậy đi tiễn anh em chúng tôi ra tận Quán Giữa. Nơi đây chúng tôi chào từ biệt ông Nội, ông nói tạm biệt các cháu bằng câu nói rất địa phương :’’Các con 'đi trẩy' tốt lành! Xin Chúa gìn giữ các con.’’ Từ phía Bến May ngoái nhìn lại, tôi còn thấy ông Nội giơ tay vẫy các cháu, tấm áo khoác lông chồn mầu đen của ông lồng lộng bay trong gió....

Lương của một thẩm phán Toà án Sơ cấp thật là khiêm nhượng, nên hai anh em tôi sống rất đạm bạc. Trong hoàn cảnh thiếu thốn ấy, anh tôi ra sức rèn cặp cho tôi về những môn tôi vốn rất kém như: Toán, Lý, Hoá v..v..và cũng dậy thêm tôi những bài dịch Anh và Pháp.

 

Muà hè 1949, anh đưa tôi đi bộ từ huyện Chương Mỹ đến trường Trinh Tiết (tức trường làng Sêu) thuộc tỉnh Hà Đông. Nơi đây tôi đã trúng tuyển phần thi viết Trung Học Phổ Thông. Khi vào vấn đáp, thầy Vũ lai Chương hỏi tôi mấy câu tương đối không khó lắm, và tôi đã may mắn đáp trúng. Thầy cũng hỏi tôi một câu ngoài đề tài khiến tôi cảm thấy vững dạ vô cùng vì đã có quý nhân phù trợ: ‘’Anh có phải là em thầy VĐC không ?’’

 

Nói tóm lại, tôi có qua được chiếc cầu đoạn trường này, và từ đó có thể vươn lên trong các chặng đường đời, cũng là nhờ sự dìu dắt và yểm trợ của anh tôi, con chim đầu đàn gương mẫu và tận tụy giúp cha mẹ chăm sóc dạy dỗ các em. Ngoài ra, anh tôi rất hiếu học. Sau năm 1954, mặc dù nặng gánh gia đình, có 6, 7 con thơ, anh vẫn miệt mài học Luật và đã đậu thủ khoa Luật năm 1960.  Những năm sau đó, anh được bổ nhiệm làm Giám đốc Nha Tư Thục, Bộ Quốc Gia Giáo Dục. Suốt thời gian cả chục năm, anh sống rất thanh bạch và giản dị, mặc dầu anh nắm một chức vụ rất nhiều đặc quyền, đặc lợi, có thể nói là ‘’bờ xôi ruộng mật’’, nhưng anh đã từ chối tiếp xúc với những người mang lễ vật đến để cầu xin ân huệ. Anh vẫn sống trong căn nhà xập xệ ở Cư Xá Trần Quang Diệu và đi làm bằng chiếc xe 2CV cũ kỹ, hư lên hư xuống. Anh đã noi gương ông nội và cha tôi, sống rất trong sạch và gương mẫu, với tinh thần ‘’Phú qúy bất năng dâm, bần tiện bất năng di.’’( giầu sang
không tham lam, nghèo hèn không thay đổi).

Năm 1975, gia đình anh di tản qua Mỹ cùng với cha mẹ tôi. Em Chỉnh và tôi đi tù Cộng sản hơn 13 năm. Suốt thời gian này, chúng tôi thường oán trách anh Cả đã không tìm cách cứu giúp các em để cùng di tản.Sau này chúng tôi được biết anh tôi đã rất đau lòng vì không giúp các em được. Mỗi khi nhớ thương các em trong ngục tù Cộng sản, anh tôi đã bao lần khóc khi cầu nguyện cho chúng tôi.

 

Anh có cuộc sống rất đạo hạnh. Được cha mẹ tôi khuyến khích, anh đã trình luận án Tiến sĩ Mục Vụ ( Doctor of Ministry) và được thụ phong Mục sư Quản nhiệm Hội Thánh Grace Baptist Church ở Pasadena,California.

 

Năm1990, Cha chúng tôi qua đời. Năm 1992, Mẹ chúng tôi qua đời.

 

Anh tôi, với tính cách là Mục sư của Hội Thánh Tin Lành, đã chủ tọa lễ an táng Mẹ. Tôi nhìn anh trong bộ lễ phục, rất nghiêm trang và trầm tĩnh, khi cử hành tang lễ, gần như không biểu lộ chút tình cảm nào. Chỉ đến khi đứng trước linh cữu Mẹ, trước khi hạ huyệt, anh tôi mới cởi bỏ chiếc áo lễ và oà lên khóc. Tôi chưa từng thấy người nào can đảm và trầm tĩnh như anh tôi.

 

Năm nay anh tôi đã 86, và tôi cũng đã qua tuổi 80, nhưng lòng kính mến anh không bao giờ thay đổi. Phải thành thật công nhận rằng tuy anh tôi là người thông minh, với rất nhiều đức tính, như lòng hiếu thảo đối với cha mẹ và lòng kính Chúa thương người, mà chúng tôi, những đứa em dại dột của anh chẳng bao giờ sánh kịp nhưng anh cũng có những vấp váp trong khi xử thế khiến cho có một số ít người hiểu lầm và buồn giận anh. Nhưng anh đã kịp thời điều chỉnh lại và hiện nay anh đang sống những chuỗi ngày thanh thản của tuổi già, không giận hờn, không oán trách ai và anh được mọi ngườI thương yêu kính mến.

 

Nhân dịp sinh nhật thứ 86 của anh sắp tới, tôi muốn gửi đến anh tôi lòng biết ơn và kính trọng, đối với anh, con Chim Đầu Đàn đã suốt đời sống gương mẫu, chừng mực và đã từng thay cha mẹ nuôi dạy các em và quan tâm tới tương lai các em.

 

Cầu mong anh tôi sống những ngày tuổi già an bình, thanh thản bên chị, các con trai, gái, dâu, rể, các cháu, chắt nội ngoại của anh.
 

Trong tim tôi, anh là một tấm gương sáng ngời, một biểu tượng cao quý về tư cách, đạo đức, lòng hiếu thảo, trung hậu, lòng yêu kính Thiên Chúa và yêu thương người.

 

Khi tôi viết những giòng này thì anh tôi đã được Chúa gọi về ngày 12 tháng 10, năm 2012. Hoài niệm những ngày dĩ vãng suốt hơn 80 năm qua, tôi ngậm ngùi thương nhớ anh tôi mà hai hàng lệ tuôn rơi lã chã.

 

Dù biết là anh tôi được Chúa đón về sống gần cha mẹ chúng tôi trên thiên quốc, nhưng tình ruột thịt chia xa làm cho lòng tôi đau đớn vô cùng.
 

Anh Cả kính mến,

 

Noi gương anh chúng em nguyện sẽ ghi nhớ những lời anh khuyên dạy những đứa em khờ dại của anh và sẽ sống xứng đáng là em của anh.

Vũ Đức Nghiêm
Viết và sửa lại tại San Jose, July, 2012