Tưởng niệm 100 năm

Hàn Mạc Tử

1912 - 2012

________

 

Thăm mộ Hàn Mạc Tử *

Tiêu Dao Bảo Cự

 

Trong khi chờ làm việc chính thức với lănh đạo hội bạn, đoàn tranh thủ đi thăm mộ Hàn Mặc Tử v́ đă đến Quy Nhơn th́ không thể không viếng Hàn Mặc Tử được. Trước đó, đọc tin trên báo thấy nói mộ Hàn Mặc Tử mới được sửa sang lại, ai cũng mừng. Vừa qua có người đă làm ầm ĩ về chuyện khôi phục, đánh giá lại Hàn Mặc Tử nhưng thực ra ở miền Nam, mấy chục năm qua Hàn Mặc Tử không hề bị hiểu lầm,"hạ giá", mà Hàn vẫn là một trong những nhà thơ được yêu mến nhất, thơ Hàn nhiều lần được tái bản, trong sổ tay người yêu thơ nào cũng có thơ Hàn. Những ḍng thơ viết bằng máu, bằng hồn, bằng năo của nhà thơ đau thương bạc mệnh đă làm rung chuyển mọi tâm hồn đa cảm:

Ôi điên cuồng, ôi rồ dại, rồ dại
Ta cắm thuyền chính giữa mảnh hồn ta

 

Không ngờ chuyến đi thăm mộ Hàn lần này đă để lại nhiều dư vị cay đắng. Cùng đi với đoàn có Trần Hinh, làm thơ, viết nhạc, phó giám đốc Sở giao thông vận tải, nguyên đại biểu quốc hội, một người có tâm hồn văn nghệ và rất phóng khoáng.
 

Mộ Hàn chỉ cách trung tâm thị xă khoảng bốn cây số, nằm ven bờ biển. Đầu đường lên dốc đến mộ có tấm bảng lớn ghi: Ghềnh Ráng, danh lam thắng cảnh được nhà nước xếp hạng. Nghiêm cấm chặt cây, đào đá...

Con đường lổn nhổn đá sỏi, nước xói thành hào sâu ngay giữa đường, có một chiếc tải và mấy công nhân đang lấy đất bên lề đường, cạnh đó hai người đang san lấp đá mặt bằng, có vẻ như để làm nền dựng quán.

Trên đầu dốc là một cổng lớn có bảng đề "Doanh trại quân đội nhân dân", tấm bảng méo mó, gẫy gập nhiều khúc. Anh em đi vào bằng cách lách ḿnh qua một cánh cổng lớn khép hờ làm bằng khung sắt và lưới B40. Bên trong, mấy căn nhà làm bằng tôn Mỹ, cả vách lẫn mái, có rào lưới sắt chống B40 và kẽm gai, cao chớn chở.

Qua cổng mới đi mấy bước, một sĩ quan mang quân hàm đại úy đi ra xua tay không cho vào, yêu cầu đi đường ṿng phía ngoài v́ đây là khu vực cấm. Trần Hinh nói từ trước vẫn đi lối này và có ông cụ ở Hà Nội mới vào muốn đi thăm mộ Hàn Mặc Tử nhưng viên sĩ quan vẫn kiên quyết từ chối. V́ bị xua đuổi rất gắt nên anh em không ai muốn nói gi thêm và đành ra cổng đi ṿng ngơ khác. Ngơ mới này là một đường dốc gập ghềnh, hai bên rào kẽm gai công-xéc-ti-na của Mỹ ba bốn lớp dầy đặc. Bảo Cự nói đùa: "Ai muốn đến với nhà thơ chân chính phải đi qua con đường sạn đạo". Thế nhưng đi đến nửa dốc th́ đường tắc, kẽm gai vây hăm tất cả. Thấy có một chỗ kẽm gai thưa anh em đang bàn đạp rào sang nhưng một ông già, đang đứng cuốc cỏ lúa bên kia rào lên tiếng ngăn cản. Trần Hinh nói: "Có ông cụ bạn của Hàn Mặc Tử ở xa vào thăm mộ". Ông già trả lời ngay: "Mộ bạn chứ mộ cha cũng phải đi đường kia, đạp hư lúa ai chịu? "

Anh em ai cũng điếng người không sao đối đáp được. Mặc dù mộ Hàn chỉ cách đó vài chục mét nhưng không cách nào vào được, anh em đă phải trở xuống và quyết định bằng mọi cách phải đi vào bằng cổng doanh trại v́ nhà nước đă có bảng đề đây là danh lam thắng cảnh được xếp hạng. Bùi Minh Quốc rất tức giận, lấy thẻ nhà báo ra đi t́m chỉ huy đơn vị. Người chỉ huy lại chính là viên sĩ quan đă ngăn cản không cho đoàn đi lúc đầu. Sau này kể lại, Bùi Minh Quốc nói rằng đă tự giới thiệu ḿnh là nhà thơ, giới thiệu anh em trong đoàn, nói về Hàn Mặc Tử nhưng thuyết phục măi viên sĩ quan vẫn khăng khăng không nghe bảo v́ lư do bảo vệ an ninh doanh trại. Quốc nói nếu v́ lư do an ninh th́ có thể cử chiến sĩ cùng đi để bảo vệ. Cuối cùng viên sĩ quan đồng ư cho một chiến sĩ dẫn đi nhưng phải đi ṿng đường dưới. Trong khi Quốc vào làm việc th́ anh em trong đoàn đă đi đến mộ Hàn, chỉ cách đó 20 mét và không có một chướng ngại nào cả. Chiến sĩ dẫn Quốc đi tắt cũng theo lối chúng tôi vừa đi v́ anh biết đường dưới đă bị rào không đi được.

Chúng tôi đă đến với mộ Hàn như thế. Việc này xảy ra lúc 9 giờ ngày 17-11-1988.

Mộ Hàn Mặc Tử chưa hề được sửa sang như tin báo đăng. Tượng mẹ Maria đứng giơ hai tay trên đầu ngôi mộ xây xi-măng đơn giản, vài chỗ đă nứt nẻ.
 

Mộ bia ghi:

Đây an nghỉ trong tay mẹ Maria
Hàn Mặc Tử tức Phêrô Phanxicô Nguyễn Trọng Trí
Thứ nam cố Nguyễn Văn Toàn và Nguyễn Thị Dung
Sanh 22-9-1912 Lệ Mỹ (Quảng B́nh)
Tử 11-11-1940 Qui Ḥa (B́nh Định)
Cải táng và lập mộ 13-2-1959 do
Chị Nguyễn Thị Như Ngăi, Nguyễn Thị Như Lễ
Em Nguyễn Bá Tín, Nguyễn Bá Hiếu
Bạn Quách Tấn
 

Hôm trước ở Nha Trang, chúng tôi gặp Quách Tấn có nghe ông nói chuyện về việc cải táng và lập mộ cho Hàn, chi phí phần lớn do tiền nhuận bút của Hàn được các nhà xuất bản trả cho người thừa kế. Có lẽ từ ấy đến nay mộ chưa được tu sửa lần nào.

Chúng tôi đang đứng nói chuyện bên mộ Hàn th́ có một ông già cuốc đất gần đó đến chào, tự nhận được một ông chủ giao nhiệm vụ trông coi, làm cỏ chung quanh mộ Hàn và xin ít tiền uống rượu. Một bà già có vẻ khùng không hiểu ở đâu đến đứng nh́n khách và ré lên cười như điên dại.

Từ giă mộ Hàn chúng tôi cám ơn chiến sĩ rất trẻ của doanh trại đă đưa chúng tôi đến và hỏi anh đă đọc thơ Hàn chưa. Anh cười và thật thà trả lời chưa đọc.

Trên đường về, b́nh luận những việc mới xảy ra và những điều nghe thấy chung quanh mộ Hàn, ai cũng có ư nghĩ cay đắng. Riêng Hữu Loan hoan nghênh ông già trồng lúa v́ ông đă biết bảo vệ thành quả lao động, chống lại bất cứ ai làm hại đến công sức của ḿnh. Đó là một khía cạnh tích cực của người nông dân. Hôm sau chúng tôi thuật lại đầy đủ câu chuyện này trong buổi gặp gỡ ban biên tập và phóng viên báo Nghĩa B́nh, không sợ người địa phương tự ái v́ chúng tôi nghĩ sự thật cần phải được nói ra và nói với tất cả tấm ḷng của ḿnh. Các bạn ở báo Nghĩa B́nh hứa sẽ lên tiếng và có bài viết về mộ Hàn Mặc Tử, một niềm tự hào của Quy Nhơn.

(Sau này khi đi qua Quảng B́nh, nơi sinh của Hàn, chúng tôi nghe nói ở thị xă Đồng Hới có một con đường mang tên Hàn Mặc Tử. Điều ấy không an ủi được Hàn nhưng làm ấm ḷng những người yêu mến Hàn và những người làm văn nghệ nói chung.)

 

____________

Chú của a2a :

Bài này a2a trích trong "Hành tŕnh cuối đông", Phần II,  của Tiêu Dao Bảo Cự. Chữ "đoàn" trong bài là nhóm văn nghệ Langbian gồm Tiêu Dao Bảo Cự, Bùi Minh Quốc, và đặc biệt nhà thơ Hữu Loan, đă làm một cuộc hành tŕnh dài 6000 cây số từ nam ra Bắc để đ̣i hỏi tự do cho ng̣i bút  vào cuối năm 1988.

http://www.art2all.net/tho/tieudaobaocu/hanhtrinhcuoidong/hanhtrinhcuoidong1.html

 

Những h́nh mộ Hàn Mạc Tử dưới đây, a2a góp nhặt trên internet :

 

Mộ Hàn xưa ở Làng Phong Qui Ḥa

 

Mộ Hàn ở Ghềnh Ráng 1982

 

100 năm Hàn Mạc Tử

Trang Đặng Tiến

art2all.net