Tưởng niệm 100 năm

Hàn Mạc Tử

1912 - 2012

________

 

 

Trường Ca Hàn Mặc Tử
Hành Tŕnh Của Người Nghệ Sĩ Về Cái Đẹp

 

Đoàn Xuân Kiên
(đăng trong Thế Kỷ 21, tháng 6, 1994)

 

Ave Maria
Linh hồn tôi ớn lạnh
ấn thần ơn thấn tử thấy long nhan
ấn thần ơn hơi thở chạm tơ vàng...
Thơ Hàn Mặc Tử

 

 

Trường ca Hàn Mặc Tử (TcHMT) là tác phẩm mới của Phạm Duy vừa ra mắt quần chúng vào những ngày cuối năm 93. Về h́nh thức th́ đây là một tổ hợp những bài thơ Hàn Mặc Tử do Phạm Duy phổ nhạc. Nhưng người nghe có thể h́nh dung được chủ đích của tác giả tổ khúc này không phải chỉ là phổ nhạc một số bài thơ lẻ của một nhà thơ; TcHMT có thể xem là một bản diễn giải bằng nhạc những hành tŕnh nghệ thuật của tâm hồn Hàn Mặc Tử (HMT).

 

Kể từ khi nhà thơ qua đời đến nay đă hơn 50 năm, không biết bao nhiêu sách và bài báo nỗ lực phân tích tâm sự nhà thơ bằng nhiều ngả. Nhiều người đă dựa vào căn bệnh hiểm nghèo của thi sĩ mà nói nhiều về tâm trạng điên loạn bất thường của HMT để dẫn đến sự nương náu tâm hồn trong ánh sáng tôn giáo; có người đă dùng con mắt của nhà phân tâm để diễn dịch tâm hồn HMT qua những biểu hiện phức tạp của một người chịu đựng những ẩn ức tâm lư triền miên từ lúc trẻ đến khi phát bệnh nan y.

 

Rất nhiều ngả đường đă dựng lên để mong tiếp cận tâm hồn người thơ quá cố. Có điều là nhiều ngả đường đă đi quanh co qua những điểm tựa bên ngoài tác phẩm của HMT. Rất ít oi những nỗ lực nghiên cứu vẽ lên được con đường sáng tạo nghệ thuật của HMT dựa trên chính những biến thiên tâm hồn nhà thơ thể hiện qua tác phẩm của chính ông. TcHMT là một nỗ lực hiếm hoi của một nghệ sĩ nhằm diễn giải hành tŕnh nghệ thuật của nhà thơ. Lại là một công tŕnh biểu hiện qua thế giới âm thanh. Cho nên ư nghĩa của TcHMT sẽ không chỉ là đóng góp vào kho tàng nhạc phẩm vốn đă đồ sộ của Phạm Duy thêm một tác phẩm thơ phổ nhạc nữa mà c̣n là ở sự đồng cảm của hai tâm hồn nghệ sĩ trước phận người không thiếu ǵ điêu linh, khổ nhục.

 

 

Hành Tŕnh Nghệ Thuật
Của Trường Ca Hàn Mặc Tử

 

Trường ca Hàn Mặc Tử được bố cục làm ba phần mang tựa đề như sau:

 

PHẦN I .  T̀NH QUÊ

PHẦN II . TRĂNG SAO

PHẦN III . AVE MARIA

 

Mỗi phần gồm có ba phân khúc nhạc được phổ từ một bài thơ HMT, hoặc phổ từ sự tập hợp của một số trích đoạn thơ, có khi lại chỉ là phổ nhạc một trích đoạn trong một bài thơ thôi.
 

PHẦN I .- T̀NH QUÊ gồm ba phân khúc nhạc phổ từ ba bài thơ HMT làm từ những ngày c̣n trẻ. (Bài T̀NH QUÊ đă in trong tập thơ GÁI QUÊ - 1936).

 

Phân Khúc 1 là nhạc mở đầu bằng những âm thanh ngân nga trong nhịp điệu êm ả nhưng rất lăng mạn. Chất nhạc đă được kỹ thuật ḥa âm làm bật lên tính cách đặc trưng của nhạc chiều (sérénade) quen thuộc trong nhạc cổ điển Tây phương.

 

T̀NH QUÊ
Trước sân anh thơ thẩn
Đắm đăm trông nhạn về
Mây chiều c̣n phiêu bạt
Lang thang trên đồi quê
Gió chiều quên ngừng lại
Ḍng nước luôn trôi đi
Ngàn lau im tiếng nói
Ḷng anh dường đê mê
Cách nhau xa muôn dặm
Nhớ chi tới trăng thề

Ai dù không lắng đợi
Hay ai không lặng nghe
Dù ai không lắng đợi
Hay dù ai không lắng nghe
Tiếng buồn trong sương đục
Tiếng buồn sau lũy tre
Dù ai bên bờ liễu
Hay dù ai dưới cành lê
Với ngày xanh hờ hững
Cố quên t́nh phu thê

Trước sân anh thơ thẩn
Đắm đăm trông nhạn về
Mây chiều c̣n phiêu bạt
Lang thang trên đồi quê
Dưới trời Thu bàng bạc
Lả lướt khắp thôn quê
Rồi khi nh́n mây nước
Ḷng năo nề t́nh quê
Trước sân anh thơ thẩn
Đắm đăm trông nhạn về
Mây chiều c̣n phiêu bạt
Lang thang trên đồi quê...


 

Phân Khúc 2 là nhạc phổ toàn bài thơ ĐÂY THÔN VĨ GIạ. Nhạc gợi tả một không gian u tịch, vắng lặng như những buổi hoàng hôn nơi đồng quê những thuở thanh b́nh: tiếng côn trùng kêu vẳng, hoàng hôn uốn lượn xa vắng như tiếng phi lao ŕ rào trong gió, như tiếng gió th́ thầm lúc chiều tà. Không gian âm nhạc thật không c̣n ǵ trữ t́nh hơn. Tiếng hát Thái Hiền duyên dáng một vẻ đẹp mộc mạc, chất phác như h́nh tượng cô gái quê dịu dàng trong thơ HMT. Nhạc và ḥa âm trong phân khúc đă chuyển sang nét u uẩn, gợi tả những cảm giác bâng khuâng man mác mà ta vẫn gặp trong những ngâm khúc của văn học cổ điển. Không gian nghệ thuật trong phân khúc này cứ gợi tả những ấn tượng về Tỳ bà hành hay những bài thơ Đường của trường phái biên tái, hoặc giả những phân cảnh người t́nh nhân tha thẩn đi t́m hương cũ nơi vườn xưa quạnh vắng trong Kiều.

 

ĐÂY THÔN VĨ GIẠ
Sao anh không về chơi thôn Vĩ
Nh́n nắng hàng cau nắng mới lên
Vườn ai mướt quá xanh như ngọc
Lá trúc che ngang mặt chữ điền
Gió theo lối gió, mây đường mây
Ḍng nước buồn thiu, hoa bắp lay
Thuyền ai neo bến sông trăng đó
Có chở trăng về kịp tối nay

Sao anh không về chơi thôn Vỹ
Nh́n nắng hàng cau nắng mới lên
Vườn ai mướt quá xanh như ngọc
Lá trúc che ngang mặt chữ điền
Mơ khách đường xa, khách đường xa
Áo em trắng quá nh́n không ra
Ở đây sương khói mờ nhân ảnh
Ai biết t́nh ai có đậm đà.

 

Từ nét buồn u ẩn mênh mang trong phân khúc hai, nhạc chuyển sang

Phân Khúc 3. Phần nhạc dạo tạo ngay cảm tưởng về một sự thiêng liêng huyền nhiệm của không gian qua cảm nhận của nhà thơ. Tâm cảm của HMT trước vẻ Đẹp của ảnh trí Đà Lạt có lẽ cũng không khác ǵ tâm sự của nhân vật nghệ sĩ mà Vũ Khắc Khoan cũng có lần t́m cách diễn dịch bằng ngôn ngữ (1).

 

Nhạc đề của phân khúc là nỗi đắm say trong tiếng gọi ảo huyền của cái Đẹp mà nhà thơ đă cảm thán rằng phút thiêng liêng đă khởi đầu. Tiếng hát Tuấn Ngọc có tính cách say đắm mê hoặc cũng hoà theo nhạc réo rắt mà không kém phần huyền hoặc. Kĩ thuật thể hiện hoà âm gợi tả rất khéo cảm giác bâng khuâng của Kiều khi thấy Đạm Tiên in dấu giày trên ngấn rêu xanh. Đă thoáng hiện những băn khoăn, khắc khoải khi tiếng nhạc vút lên niềm u uẩn vang ngân rồi hiện rơ giọng rền như tiếng chuông gọi hồn vừa u uất rền rĩ như nỗi đơn côi của người nghệ sĩ. Sự cảm nhận tế vi của nhà thơ dễ chừng chỉ mới đến Phạm Duy mới thấy sự đồng cảm sâu sắc giữa hai tâm hồn nghệ sĩ như vậy.

 

ĐÀ LẠT TRĂNG MỜ
Đây phút thiêng liêng đă khởi đầu (3 lần)
Trời mơ trong cảnh huyền mơ thực huyền mơ
Trời sao đắm đuối trong sương nhạt
Như đón từ xa một giấc mơ
Xin hăy nín thinh chớ nói nhiều
Xin hăy nín thinh chẳng nói nhiều
Để nghe đáy nước hồ reo nước hồ reo
Để nghe tơ liễu run trong gió
Và để nghe trời giải nghĩa chữ YÊU
Đây phút thiêng liêng đă khởi ư đầu
Hàng thông lấp loáng đứng trong im ĺm
Cành lá in như đă lặng ch́m
Hư thực làm sao phân biệt được
Sông Ngân Hà nổi giữa màn đêm

Đây phút thiêng liêng đă khởi đầu (2 lần)
Trời mơ trong cảnh huyền mơ thực huyền mơ
Trời sao đắm đuối trong sương nhạt
Như đón từ xa một giấc mơ
Xin hăy nín thinh chớ nói nhiều
Xin hăy nín thinh chẳng nói nhiều
Để nghe đáy nước hồ reo nước hồ reo
Để nghe tơ liễu run trong gió
Và để nghe trời giải nghĩa chữ YÊU.
Đây phút thiêng liêng đă khởi đầu
Cả trời say nhuộm một mầu trăng
Cả ḷng tôi chẳng nói rằng
Không một tiếng ǵ nghe đụng chạm
Dẫu rằng tiếng nổ vỡ sao băng
Đây phút thiêng liêng đă khởi đầu.


 

Phần Một vừa rồi đă khởi đầu từ hành âm êm ả thanh thoát đến vẳng xa u uẩn, rồi chuyển sang sâu lắng ngẩn ngơ. Diễn tiến âm nhạc gợi được h́nh ảnh con người đi trên hành tŕnh hồn nhiên của tuổi nhỏ đến xôn xao t́nh trẻ, rồi đến tiếng gọi sâu lắng của nội tâm đă biết băn khoăn thao thức trong sự t́m kiếm. Không gian âm nhạc là không gian chiều tà đi vào đêm sâu, tính cách của nhạc cũng v́ thế mà êm ả lăng đăng như sérénade nocturne của nhạc cổ điển. Diễn biến tâm t́nh như thế cũng khớp với cảm nhận của chính Phạm Duy khi ông cho rằng nhạc ở đây đă diễn được thân phận của đất nước chúng ta đi từ thời thanh b́nh sang cảnh trạng của sự bất trắc... (1)
 

 

PHẦN II .- TRĂNG SAO, gồm các phân khúc số 4, số 5 và số 6:

 

Phân Khúc 4 là đoạn tán thán về sự mầu nhiệm của ánh trăng. Tính cách của âm nhạc là tính cách thánh ca, nhưng đối tượng của lời tán thán không là h́nh tượng siêu nhiên mà chỉ là ánh trăng. Nhà thơ bị trăng mê hoặc và tắm đẫm ḿnh trong ánh trăng. Đấy là khởi điểm của những xúc cảm thơ trong THƠ ĐIÊN - ĐAU THƯƠNG, tập thơ HMT làm từ khi phát bệnh phong. Hành âm của phân khúc lần lượt đi qua bốn biến điệu: vầng trăng --> chơi với trăng --> trăng tự tử --> rượt trăng.

 

Có lẽ đây là lần đầu tâm trạng khúc mắc của HMT được thể hiện một cách cụ thể qua h́nh tượng gợi tả của âm nhạc. Nhạc vờn múa như trong cơn say trong một kết cấu đẹp: h́nh tượng âm nhạc tăng cường độ xúc cảm dần qua từng biến điệu, cho đến cuối biến điệu thứ tư. Tiếng hát Tuấn Ngọc vút lên cao như cơn thảng thốt của nhà thơ vừa tắt khi nhà thơ vừa ngất lịm trong cơn xuất thần. Nhạc đi những bước ma quái làm nổi bật xúc cảm của người nghệ sĩ trước nỗi cô đơn v́ cảm nhận vẻ Đẹp mê hồn mà nhân gian không thể hiểu được. Cường độ cảm xúc trong phân khúc này, về mặt bố cục, khá gần với đoạn Kiều tâm sự với em trước lúc từ giă gia đ́nh lên đường về Lâm Truy. Hoà âm của Duy Cường đầy tính tưởng tượng khi tận dụng khả năng gợi tả của tiếng sáo Mèo xa vắng ch́m lẩn như chiều sâu của thế giới nội tâm sừng sững thách đố cuộc đời chung quanh.

 

TRĂNG SAO RỚT RỤNG
Lạy Chúa tôi, lạy Chúa tôi, lạy Chúa tôi
Ôi vầng trăng cao sáng
Lạy Chúa tôi, lạy Chúa tôi, lạy Chúa tôi
Xin ban cho sáng thêm lên
Sáng thêm lên cho không gian rất đẫm
Cho hồn thơ mát rợn tới hương nguyền
Lạy Chúa tôi, lạy Chúa tôi, lạy Chúa tôi
Lạy Chúa tôi
Lạy Chúa tôi, lạy Chúa tôi, lạy Chúa tôi
Lạy Chúa tôi.

Tôi đi trong ánh trăng mờ
T́m con trăng lạc ngoài bờ bên kia
Ban khuya ư tứ tôi ḍ
Liều thân bát ngát tôi ĺa xứ yêu
Tôi g̣ mây lại tôi t́m sao bay
Gió nào, gió tràn, gió ngập nơi đây
Không tràn nước mắt, không thảm thê buồn
Tôi doạ không gian, tôi rủa tới cùng
Tôi khát vô cùng, khát vô cùng
Khát vô cùng, khát vô cùng...

Tôi riết thời gian trong nắm tay
Cất tiếng cười ṛn đụng vùng mây
Tôi nhập hồn ḿnh trong khúc hát
Để nhờ khúc hát đẩy lên trăng
Lên chơi cung Quế đây lần đầu
Để hớp tinh anh của Nguyệt Cầu
Để thoát ly ra ngoài thế giới
Để cười để khóc để yêu nhau

Ha ha tôi đuổi theo trăng (2 lần)
Trăng bay tơi tả trăng tan
Trăng ngă trên cành, ngă trên cành vàng
Về đây tôi sẽ gặp nàng
Về đây tôi lại gặp nàng, nàng ơi !

Ḷng giếng lạnh sao chẳng ai hay
Nghe nói mùa thu ẩn náu nơi này
Cả âm dương đều tụ họp (2 lần)
Để cả trăng mây ngừng lại nơi đây
Để nghe, à để nghe lời nói thời loạn ly
Giọng buồn thương gió, trăng gió đă thề
Của bầy trai gái trong gió năo nề, tự t́nh bên giếng
Lời oán hận của tuổi si mê
Ḷng giếng lạnh mở miệng bao la
Giếng nuốt v́ sao rụng với trăng ngà
Loạn rồi loạn rồi, tôi hoảng hốt (3 lần)
Nhẩy ùm xuống giếng vớt trăng lên.


Phân Khúc 5 mở đầu bằng tiếng sáo Mèo rền ma quái để rồi sẽ đeo đẳng măi suốt phân khúc. Người nghệ sĩ vừa thoát hồn để dẫn hồn ḿnh đi suốt một đêm qua những biến điệu đầy kịch tính: Lúc th́ cười như điên sặc sụa cả mùi trăng, lúc th́ cùng ngả nghiêng lăn lộn giữa muôn h́nh, lúc th́ d́m nhau xuống một vũng trăng êm, lúc th́ lặng yên trăng thổn thức, lúc th́ bay lên cho tới một hành tinh... (3) H́nh tượng âm nhạc cũng tràn trề sức quyến rũ: hai giọng hát sóng đôi nhau gợi tả rất mạnh sự phân thân của người nghệ sĩ trong cơn say nghệ thuật. Tâm sự HMT trong tập THƠ ĐIÊN - ĐAU THƯƠNG dễ thường tới bây giờ mới được dẫn giải một cách cụ thể, sinh động. Thể hiện được kịch tính của các biến điệu âm nhạc trong hai phân khúc này là một thành công xuất sắc của Duy Cường và các giọng hát. Nỗi ḷng u uẩn của người nghệ sĩ đă lẩn khuất đâu đó từ phân khúc cuối phân khúc I cứ tăng lên dần theo diễn tiến phát triển h́nh tượng âm nhạc trong phân khúc này.

 

HỒN LÀ AI
Hồn là ai, là ai, hồn là ai, tôi chẳng biết (3 lần)
Hồn theo tôi, theo tôi, hồn như muốn cợt tôi chơi
Tôi chết giả và no nê vô vạn
Cười như điên sặc sụa sụa cả mùi trăng
Tôi đă cấu đă cào nhai ngấu nghiến
Tôi đau v́ rùng rợn đến vô biên
Tôi d́m hồn xuống một vũng trăng êm
Cho trăng ngập trăng dồn lên tới ngực
Hai chúng tôi lặng yên trong thổn thức
Rồi bay lên cho tới một hành tinh...
A a a à
Cùng ngả nghiêng lăn lộn giữa muôn h́nh (2 lần)
Để gào thét một hơi cho rởn óc
Cả Thiên Đàng, Địa Ngục, Trần Gian
Hồn là ai, là ai, hồn là ai, tôi chẳng biết (3 lần)
Dẫn hồn đi, hồn đi ṛng ră một đêm nay!
(hát lại đoạn cuối)


Phân Khúc 6 có thể xem như một thoái trào của đợt sóng h́nh tượng âm nhạc trong phần II. Ba biến điệu nối tiếp nhau nặng nề như cảnh tha ma mộ địa lẫn khuất tiếng sáo Mèo nghẹn ngào như tiếng cú đêm khuya. H́nh tượng âm nhạc cũng dàn trải như khoảng trống mênh mông của không gian tịch lặng. Nhạc đi êm nhẹ mà sao vương vấn nỗi thê lương. Lời th́ thầm của nhà thơ là lời bộc bạch về tâm t́nh ông dành cho cuộc đời thân mến. Ba trích đoạn thơ ghép lại thể hiện khá rơ tâm sự HMT trong giai đoạn sáng tác THƠ ĐIÊN - ĐAU THƯƠNG.

Nghệ thuật phát triển h́nh tượng âm nhạc trong phần 2 này là nghệ thuật ba lan; cảm xúc dâng lên từng đợt như sóng tràn. Không gian nghệ thuật là đêm tối mênh mang. Giai điệu và hoà âm đều đẫm vẻ ma quái. Nhạc đề rất nhất quán ở điểm thể hiện tâm trạng người nghệ sĩ. Anh ta cảm nhận tiếng gọi vô h́nh của cái Đẹp thể hiện ở ánh trăng. Vẻ đẹp mê hoặc của ánh trăng hay của nàng thơ hay của âm nhạc nào có khác chi những cơn say đắm xuất thần của HMT. Diễn đạt được tâm sự nghệ sĩ qua h́nh tượng âm nhạc là một thành công của Phạm Duy (mà cũng có phần không nhỏ của Duy Cường trong nghệ thuật hoà âm).

 

TRÚT LINH HỒN
Sáng như gươm lạnh như ma (2 lần)
Ngọn bút thần khai phước lộc nhà
Mực lùa khí vị vô hồn chữ
Văn hút hào quang ở miệng ta
Giấy trắng tinh khôi tuôn huyết mạch
Lời vàng nguyên vẹn trổ tài hoa.

Thơ chưa ra khỏi bút, giọt mực đă rụng rời (2 lần)
Ḷng tôi chưa kịp nói, giấy đă toát mồ hôi (2 lần)
Máu đă khô rồi thơ cũng khô rồi
T́nh ta cũng đă, đă chết từ lâu
Từ nay trong gió và mây gió
Lời thảm thương rền mọi nẻo mơ (2 lần)

Ta c̣n tŕu mến biết bao người
Vẻ đẹp xa hoa của một thời
Đầy lệ đầy thương đầy tuyệt vọng
Ôi giờ hấp hối sắp chia phôi
Ta trút linh hồn giữa nơi đây
Gió sầu vô hạn nuối trong cây
C̣n em sao chẳng hay ǵ cả
Xin để tang anh đến vạn ngày
(hát lại hai đoạn)


 

PHẦN III .- AVE MARIA cũng gồm các phân khúc số 7, số 8 và số 9:

Phân Khúc 7 là một lời xưng tụng đấng tinh truyền thánh vẹn. Nhạc bắt đầu bằng đoạn hợp xướng nghiêm trang, thánh thiện. Toát ra toàn thể phân khúc là vẻ đẹp thuần khiết của h́nh tượng người nữ trong nghệ thuật muôn đời. Nhà thơ cũng như người nhạc sĩ đều rung động nồng nàn trước vẻ Đẹp nguyên mẫu đó. Trong thế giới nguyên vẹn tinh tuyền chỉ c̣n sự yêu thương, sự yên nghỉ. Không c̣n những dằn xóc của những hệ lụy của cuộc đời dưới thế. Kĩ thuật đồng ca của nhạc cổ điển tây phương đă góp phần tăng tính cách thánh đường của phân khúc.

 

LẠY BÀ LÀ ĐỨC TINH TUYỀN THÁNH VẸN
Ma ri a Ma ri a
Ma ri a linh hồn tôi ớn lạnh
Ma ri a Ma ri a
Run như run thần tử thấy long nhan
Ma ri a Ma ri a
Run như run hơi thở chạm tơ vàng
Ma ri a Ma ri a
Nhưng ḷng nhuần ơn tŕu mến
Ma ri a Ma ri a

Lạy Bà là Đấng tinh truyền thánh vẹn
Giầu nhân đức, giầu muôn hộc từ bi
Cho tôi dâng lời cảm tạ dâng pḥ nguy
Cơn lâm lụy vừa trải qua dưới thế.
Tôi cảm động rưng rưng hai hàng lệ
Ḍng thao thao bất diệt của nguồn thơ
Trí tôi hút bao nhiêu là khí vị
Bút tôi reo như châu ngọc đền vua
Lạy Bà, Bà rất ư nhiều phép lạ.
Ngọc như Ư vô tri c̣n biết cả
Huống chi tôi là Thánh thể kết tinh (2 lần)
Tôi ưa nh́n Bắc Đẩu rạng b́nh minh
Chiếu cùng hết khắp ba ngàn thế giới
Sáng nhiều quá cho thanh âm vời vợi
Thơm dường bao cho miệng lưỡi khong khen.
Lạy Bà, Bà rất ư nhiều phép lạ
Ngọc như Ư vô tri c̣n biết cả
Huống chi tôi là Thánh thể kết tinh (2 lần)...


Sau phần tán tụng vẻ Đẹp tinh tuyền thánh thiện, Phân Khúc 8 chuyển sang lời cảm thán về h́nh tượng thiên thần bằng một biến điệu khác: Kỹ thuật nội tỉnh như trong kinh cầu nguyện. Tiếng hát an nhiên của Thái Hiền và Thái Thảo toát ra vẻ thanh thoát cần thiết của h́nh tượng âm nhạc. Tiếng hát vẳng nhẹ như lời th́ thầm của người con khi ngỏ lời yêu thương với Mẹ, như người nghệ sĩ ngây ngất trước vẻ đẹp mong manh như gió, như sương huyền diệu, bước đi sẽ đứt, động hờ sẽ tiêu...

Người nghệ sĩ Phạm Duy hát về Mẹ bao lần rồi, vậy mà những âm thanh về người Mẹ trong phân khúc này vẫn quyến rũ, vẫn mới nguyên như vẻ đẹp gặp gỡ lần đầu, giai điệu láy lả lướt vẻ đẹp dân ca đă khép lại cảm xúc ḱ lạ về sự thanh thoát an nhiên trong ṿng tay yêu thương của sứ thần thiên chúa Gabriel. Nghệ thuật diễn tả trong phân khúc hai là nghệ thuật độc thoại khá quen trong đối thoại nội tâm của kịch: nhân vật th́ thầm những lời nói với chính ḿnh. Hành âm của nhạc ở phân khúc này cũng ch́m khuất kín nhiệm như ư thơ.

 

HỠI SỨ THẦN THIÊN CHÚA GABRIEL
Hỡi Sứ Thần Thiên Chúa Ga bri en (2 lần)
Khi Người xuống truyền tin cho Thánh Nữ
Người có nghe thơ mầu nhiệm ra đời
Người có nghe náo động cả muôn trời
Người có nghe xôn xao ngh́n tinh tú
Để ca tụng bằng hoa hương sáng láng
Bằng tràng hạt bằng Sao Mai chiếu rạng
Một đêm Xuân là rất đỗi anh linh
Hỡi Sứ Thần Thiên Chúa Ga Bri en (2 lần)

Lạy Bà là Đấng ban đầy ơn phước
Cho t́nh tôi nguyên vẹn tợ trăng rằm
Thơ trong trắng như một khối băng tâm
Luôn luôn reo trong hồn trong mạch máu
Lạy Bà là Đấng ban đầy ơn phước
Cho đê mê âm nhạc và thanh hương
Cho vỡ lở cả muôn ngh́n tinh đẩu
Cho đê mê âm nhạc và thanh hương
Chim hay tên ngọc đá biết tuổi vàng (4 lần)

Hỡi Sứ Thần Thiên Chúa Ga bri en (2 lần)
Khi Người xuống truyền tin cho Thánh Nữ
Người có nghe thơ mầu nhiệm ra đời
Người có nghe náo động cả muôn trời
Người có nghe xôn xao ngh́n tinh tú
Để ca tụng bằng hoa hương sáng láng
Bằng tràng hạt bằng Sao Mai chiếu rạng
Một đêm Xuân là rất đỗi anh linh
Hỡi Sứ Thần Thiên Chúa Ga Bri en (2 lần)
Ḷng vua chúa như ḷng lê thứ
Sẽ ngất ngây bởi thơ đầy ứ
Nguồn thiêng liêng yêu Mẹ Sầu Bi... (2 lần)


Phân Khúc 9 láy trở lại hành âm của phân khúc một để viên măn một chu tŕnh. Bốn câu thơ đă ngân vang âm hưởng của lời tán tụng vẻ Đẹp thánh thiện của nàng thơ. Nghệ thuật diễn xướng ở phân khúc này đă không ngừng lại ở nghệ thuật đồng ca cổ điển mà đă kết hợp với nghệ thuật diễn xướng dân ca : hát đuổi, hát đối. H́nh tượng âm nhạc toát ra tính cách trữ t́nh, rất người mà vẫn trong suốt như vẻ đẹp thiên thần.

 

PHƯỢNG TR̀ ÔI PHƯỢNG TR̀
Ma ri a Ma ri a
Ma ri a linh hồn tôi ớn lạnh
Ma ri a Ma ri a
Run như run thần tử thấy long nhan
Ma ri a Ma ri a
Run như run hơi thở chạm tơ vàng
Ma ria a Ma ri a
Nhưng ḷng nhuần ơn tŕu mến
Ma ri a Ma ri a
Phượng Tŕ ôi Phượng Tŕ ôi Phượng Tŕ

(Lạy Bà là Đấng tinh truyền)
Phượng Tŕ ôi Phượng Tŕ ôi Phượng Tŕ
(Lạy Bà là Đấng tinh truyền)
Phượng Tŕ ôi Phượng Tŕ ôi Phượng Tŕ
(Lạy Bà là Đấng tinh truyền
Phượng Tŕ ôi Phượng Tŕ ôi Phượng Tŕ
(Lạy Bà là Đấng tinh truyền
Thơ tôi bay suốt một thời chưa thấu
Hồn tôi bay biết bao giờ mới đậu
Trên triều thiên ngời chói vạn hào quang (2 lần)
A Men

 

Trọn phần ba là bài thơ Ave Maria được phổ thành nhạc. Không gian âm nhạc vẫn là nhạc nocturne nhưng tính cách đă thay đổi hẳn qua mầu sắc ấm áp của ánh sáng. Nhạc đề là sự xưng tụng biểu tượng của vẻ Đẹp thánh thiện thuần khiết được thể hiện qua h́nh tượng Người Nữ nguyên mẫu: khi th́ là Đức Bà tinh truyền thánh vẹn, có lúc hoá thân làm sứ thần Gabriel, rồi Phượng Tŕ (Âm thanh của tên gọi này sao cứ làm ta liên tưởng đến h́nh ảnh toàn bích của người đẹp có đầy đủ Long tŕ và Phượng các trong tử vi). Nghệ thuật thể hiện là nghệ thuật nhạc nhà thờ, vừa đồng ca, vừa độc thoại. Bao trùm toàn thể phần ba này là vẻ đẹp rực rỡ mà tâm hồn nghệ sĩ quay về nương náu trong sự b́nh yên của hạnh phúc trong thế giới nguyên tuyền thanh khiết.
 

Trường ca HMT đă thể hiện tài t́nh những diễn biến tâm t́nh của nhà thơ quá cố: từ chất thơ trong sáng buổi đầu, nhà thơ đă trải qua những cơn đau đớn quằn quại trước khi quay về yên nghỉ trong vẻ Đẹp mầu nhiệm thanh khiết của Phượng Tŕ là hiện thân của vẻ Đẹp nữ tinh truyền thánh vẹn. Đấy là hành tŕnh thơ HMT, mà cũng là hành âm của trường ca HMT của Phạm Duy.

 

 

Hành Tŕnh Thú Đau Thương
Của Người Nghệ Sĩ

 

Trong lời dẫn giải về tác phẩm TCHMT, Phạm Duy cho biết rằng ông đă từng làm quen với thơ HMT từ thuở c̣n đi học. Ông cảm được những nếp gấp tâm t́nh của nhà thơ này khi nêu ra những chủ đề chính trong thơ HMT: t́nh yêu, t́nh dục, sự đau khổ, sự đau thương, sự điên dại, cái chết, Đạo, Thượng Đế, Thiên Chúa... (3) Bảng liệt kê vừa kể thật ra chưa nói đủ hết mối đồng cảm sâu sắc của ông đối với nhà thơ quá cố. Phải nghe chính tác phẩm mới có thể nhận ra được rằng TcHMT là bản vẽ sâu sắc bản đồ tâm hồn thơ HMT.
 

Bố cục của TCHMT thể hiện khá rơ về những biến chuyển trong tâm sự thơ HMT từ tập thơ đầu (GÁI QUÊ) đến giai đoạn THƠ ĐIÊN - ĐAU THƯƠNG, và cuối cùng là thời kỳ sáng tác XUÂN NHƯ Ư trở về sau. Ba giai đoạn chính trong hành tŕnh sáng tạo thơ HMT với những nội dung khác nhau, phản chiếu tâm hồn người thơ một cách sinh động và độc đáo.

 

Có thể phác lại nét chính của con đường thơ HMT được phác họa qua trường ca của Phạm Duy như sau: 1) thời thanh xuân lăng mạn đẹp ngời (T̀NH QUÊ) --> 2) thời điên loạn, đau đớn v́ thể nghiệm nỗi đau thương của thân phận (TRĂNG SAO) --> 3) thời t́m lại được yên ổn tâm hồn trong thế giới của cái Đẹp vĩnh hằng (AVE MARIA). Cứ thế, nhạc đề phát triển từng đợt ba phân khúc như những lớp sóng xô cao thấp khác nhau. Con đường thơ của HMT thể hiện khá sinh động tâm hồn người nghệ sĩ giữa đời.

 

Con tim yêu thương bao la của người nghệ sĩ rung lên những nhịp điệu t́nh ca muôn vẻ của thơ t́nh. Không biết có ai phân tích hết những dáng vẻ của t́nh yêu trong thơ HMT hay chưa, nhưng Phạm Duy đă thể hiện khá đẹp những nét lớn của t́nh yêu trong thơ HMT: sự dâng hiến trọn t́nh, sự e ấp trộn lẫn với nỗi rạo rực, nỗi đắm say trước vẻ Đẹp hiện thân của t́nh yêu. Có thể nhận ra những dáng vẻ t́nh yêu đó trong thơ HMT khi thưởng thức phần một TcHMT. Con tim yêu thương của người nghệ sĩ phả vào cuộc đời xă hội bằng những mối t́nh người tặng cho những người yêu dấu chung quanh. T́nh yêu ấy đọng lại trong TCHMT là t́nh yêu ông dành cho đất nước quê hương là nơi bóng h́nh những người ông thương mến, là t́nh yêu ông dâng tặng vẻ Đẹp nguyên trinh qua h́nh tượng Phượng Tŕ/sứ thần Gabriel/Đức Bà.
 

Thế nhưng người nghệ sĩ có trái tim vô số mà anh ta không chỉ dành tặng cho những người yêu dấu trong đời. Trong đáy sâu thẳm của con tim, người nghệ sĩ luôn cảm thấy có một lời th́ thầm vượt lên khởi b́nh diện nhân gian. Ở đây cần nhắc lại một bài viết của HMT thường vẫn bị các nhà nghiên cứu bỏ quên khi muốn t́m hiểu về tâm sự thơ ông. Trong bài viết về Quan niệm thơ, HMT cho thơ là tiếng kêu rên thảm thiết của một linh hồn thương nhớ, ước ao trở lại trời, là nơi đă sống ngàn kiếp vô thỉ, vô chung, với những hạnh phúc bất tuyệt.

 

Nói cách khác, thi sĩ đă sống cô độc đời ḿnh giữa cuộc thế lao xao, và làm thơ là để t́m người tri kỷ. Làm thơ là một sự ham muốn vô biên của những nguồn khoái lạc trong trắng của một cơi trời cách biệt (4) . Người nghệ sĩ thoáng nghe ra những tiếng nói mầu nhiệm vượt lên khởi chiều kích trần thế. Sự nhạy cảm tột cùng dẫn đưa con đường sáng tạo của người nghệ sĩ qua những cơn loạn lạc với thú đau thương. Đó có thể là nỗi ngậm ngùi về những hoang phế quạnh hiu của những thành quách cũ (Vũ Đ́nh Liên, Chế Lan Viên, Vũ Hoàng Chương), đó cũng có thể là những lời độc thoại triền miên của người t́nh trẻ bên đời hiu quạnh (Trịnh Công Sơn), của người t́nh già nghe tiếng gọi ngh́n thu (Phạm Duy).
 

Thế th́ tại sao không có một HMT điên mê trong nỗi đau đớn của thân phận vui buồn của nhân gian mà ông tự cho ḿnh là một đại biểu? (Ư nghĩa của trường thơ Loạn mà HMT và các bạn ông dựng lên dường như chưa được t́m hiểu, nhưng chúng tôi cho rằng sự nổi loạn của thế hệ nhà thơ trẻ Qui Nhơn lúc bấy giờ là dấu chỉ của một khao khát về một sự quân b́nh mới). Nỗi đau về phận người khổ nhục có khiến thơ ông đẫm máu lệ, vang vang nỗi đau hận pha lẫn với hoan lạc trong t́nh yêu thánh hóa.

 

Thơ điên của HMT phản ánh nỗi bi phẫn về phận người khốn khó, mà sự đau khổ của đời này th́ muôn h́nh vạn trạng, người nghệ sĩ đau nỗi đau nhân thế và mang thập giá thay cho chúng ta, có phải đâu chỉ là người ca nhân làm mơ cho những mối t́nh đôi lứa như người đời vẫn nghĩ. Một nhân vật của Dostoievsky đă bảo rằng: cả trái đất, từ vỏ vào trong ruột, đều ướt đẫm nước mắt con người. Thế nên khi người nghệ sĩ hát về nỗi đau đớn của kiếp nhân sinh hoặc giả cảm nhận được tiếng hát ngh́n thu nơi đầu non th́ chẳng phải là lúc người nghệ sĩ đă xa cách đại quần chúng, trừ phi đại quần chúng muốn giam hăm nghệ sĩ như giam những tên tù trong vũng lầy nghệ thuật nô dịch.

 

Gần đây khi nhận định về một số tác phẩm mới của Phạm Duy, có người nghĩ là ông đă dần tách khởi vị trí của người nhạc sĩ của đại chúng, hiểu theo nghĩa là ông không c̣n hát về những vui buồn của nhân thế gần gũi: hát về quê hương dân tộc, về những mối t́nh rất riêng tư trong không gian sống của những thị dân. Nếu nghĩ rằng Phạm Duy nay đang lui dần về sáng tác những tác phẩm để riêng cho ông bởi v́ không có bóng dáng những h́nh ảnh quen thuộc trong các ca khúc bao lâu nay th́ cũng xin lưu ư là đă từ những ngày xa xưa, khi c̣n trẻ Phạm Duy cũng đă từng có những bài hát mang chủ đề hướng nội. Người thanh niên ấy đă từng nghe ra tiếng gọi huyền nhiệm từ sâu thẳm của nội tâm. Tiếng đời nào phải chỉ có tiếng t́nh yêu mà c̣n có tiếng gọi của thinh không (Lữ Hành), cảm nhận về những biên giới cắt chia con người trong những không gian tâm tưởng khác nhau (Bên Cầu Biên Giới)...
 

Cho nên Phạm Duy vẫn chỉ là một thôi dù là Phạm Duy của T́nh Ca, của Cỏ Hồng, của Pháp Thân, của Ngục Ca, của Bài Hát Ngh́n Thu, của thiền khúc Hát Trên Đường Về, hay của Trăng Sao Rớt Rụng. Có thế mới có thể có mối đồng cảm giữa hai người nghệ sĩ với những thân phận riêng tư rất khác nhau nhưng cũng rung những cung bậc tâm hồn trước những hoan lạc cùng những khổ nhục của kiếp người. Nghệ thuật, nói cho cùng, chỉ là những tiếng kêu bất b́nh của người nghệ sĩ trước những hệ lụy của cuộc đời. Đôi mắt người nghệ sĩ là đôi mắt nh́n sâu thẳm vào phận người. Một thời vàng son của đào nguyên đă vĩnh viễn xa rồi ư, đời ta chỉ c̣n là một chuỗi những ngày nơi trần gian khổ lụy (Văn Cao), hát như chưa biết buồn phiền chi dù đường về quê nhà đă xa, nơi thành cổ rêu mốc của đời ta vẫn đi về một cơi quạnh hiu và hai vầng nhật nguyệt trĩu hai vai (Trịnh Công Sơn).
 

TcHMT là tiếng hát của người nghệ sĩ về những ràng buộc của cuộc đời, là sự thăng hoa giữa những khổ đau và hạnh phúc của phận người thành âm nhạc và thơ. Ba phần của trường ca là ba dáng vẻ của cuộc đời được phả vào nghệ thuật, trong đó có t́nh yêu sôi nổi mà e ấp của một thời hoa niên lăng mạn, có những khổ nhục của một đời lận đận v́ những dằn xóc khác nhau.
 

Trước nỗi khổ mang chất bi kịch của đời người, người ta có thể phản ứng một cách khác nhau: có người an nhiên lặng lẽ đi về một cơi quạnh hiu và chấp nhận hạnh phúc trong niềm tuyệt vọng (Trịnh Công Sơn), có người không nguôi hoài tưởng một thiên thai không bao giờ trở lại (Văn Cao), có người lại dấn ḿnh sống rất hiện sinh với chính những vinh nhục của đời và bật lên những tiếng tâm t́nh trước mọi cảnh huống. HMT và Phạm Duy đồng cảm với nhau ở điểm này. TcHMT là tác phẩm nghệ thuật thăng hoa những đau thương khổ nạn của đời người.
 

Hành tŕnh nghệ thuật của HMT bắt đầu từ những hoa mộng thời trẻ hồn nhiên đến những đau khổ điên loạn v́ những nhục nhằn, và khép lại với t́nh yêu thanh khiết trong thế giới vĩnh hằng trong suốt một vẻ Đẹp tinh tuyền. Nhạc Đề phát triển nhất quán với chủ ư HMT khi nhà thơ biểu tượng Maria bằng những tiếng gọi khác nhau: Đức Bà tinh truyền thánh vẹn, sứ thần thiên chúa Gabriel, Phượng Tŕ. Ngôn từ ở đây chỉ là những chiếc bè giả tạm để chuyên chở một cảm nhận về một thế giới vĩnh cửu của Mỹ thể.
 

HMT về yên nghỉ trong tôn giáo hay nghệ thuật? Vô thức về người nghệ sĩ trong Phạm Duy đă nghiêng về xu hướng thứ hai khi ông đă không phổ nhạc bài Ave Maria theo cách nh́n của ông lúc ông phổ thơ Phạm Thiên Thư trước đây: vẻ đẹp quyến rũ trong thơ Phạm Thiên Thư là sự nguyên trinh thánh thiện, là vẻ đẹp trong thế giới nghệ thuật trong đó không gian và thời gian như không c̣n tuổi trong cơi tuyệt đối vô cùng. Phạm Duy đă chẳng nói là những bài ông phổ thơ Phạm Thiên Thư là những bài hát thanh cao nhất của thời đại đấy ư (4) ? Hát lên tiếng hát xưng tụng một thiên thần là cách thế của người nghệ sĩ xưng tụng cái Đẹp. Mỹ thể là điểm đi tới và cũng là điểm quay về của Nghệ thuật.
 

Phạm Duy tâm sự rằng nguyên ủy của ư định sáng tác TcHMT là: ông muốn tiếp tục nói tới chuyện hóa giải nỗi oan khiên to lớn của cuộc đời Việt Nam sau nửa thế kỷ chiến tranh và hận thù bằng con đường đi vào Đạo để siêu hóa mọi sự (6). Hiểu như thế th́ HMT cũng là một biểu tượng của thân phận VN, và những biến chuyển tâm t́nh của HMT là điển h́nh cho bi kịch trong đời người VN chúng ta trong một thời oan khổ dài dằng dặc. Âu cũng là một cao vọng đáng trọng của người nhạc sĩ già. Nỗi trăn trở của Phạm Duy về đất nước gần đây được tô đậm nét qua một trường ca gây nhiều xúc động (BẦY CHIM BỎ XỨ - 1990). Ta cũng bắt gặp trong một trang viết, ông cũng đă có lần trăn trở về thân phận nhục nhằn của người trí thức VN chứ chẳng phải không (7). Nhưng cứ như sự phát triển của chính nhạc đề của TcHMT th́ ư nghĩa của tác phẩm đă tự nó có sức nặng của một tác phẩm nghệ thuật phản ánh rất đậm những cảm xúc về phận người biểu hiện qua thân phận một nghệ sĩ. Phạm Duy có nhớ không những lời ông viết về chính ḿnh khi ông sáng tác TcMHT: đối với tôi chỉ có ba điều quan trọng: t́nh yêu, sự đau khổ và cái chết (8)? Tôi muốn thêm: hận thù, hạnh phúc và vĩnh cửu.

 

 

Một Tác Phẩm Thơ Phổ Nhạc Lớn
Trong Sự Nghiệp Phạm Duy

 

Trong kho tác phẩm đồ sộ của Phạm Duy, thơ phổ nhạc có một vai tṛ rất đáng kể. Phải nhận rằng nhạc của ông đă làm bất tử một số những bài thơ, và ngược lại thơ đă gợi hứng cho ông viết những giai điệu mượt mà quyến rũ nhiều thế hệ người nghe. TCHMT là công tŕnh thơ phổ nhạc rất khác với những bài trước đây thường chỉ là những đoản khúc hoàn chỉnh riêng rẽ, dù có đặt chúng vào một tập hợp như Đạo Ca, Ngục Ca, Hoàng Cầm Ca. Một công tŕnh dài hơi và dài ngày, nếu cứ tính từ khi lần đầu tiên bài T́nh Quê xuất hiện như một phụ bản trong tập san THẾ KỈ HAI MƯƠI (1960) tại Sàig̣n.
 

Ngoài Phạm Duy ra có Hải Linh và Viết Chung trước đây cũng phổ nhạc HMT, mỗi người một phong cách khác nhau. Nhưng cũng chỉ với Phạm Duy rất đáng chú ư v́ tính cách đa dạng và thể hiện một phong cách đặc biệt. Trong TCHMT, có đủ các kỹ thuật phổ nhạc mà Phạm Duy thường vẫn sử dụng: lắp giai điệu vào lời thơ, biến thể các giai điệu để phát triển nhạc đề, và chuyển ư thơ thành điệu. Kỹ thuật lắp giai điệu và thủ pháp quen thuộc thường thấy ở thơ phổ nhạc: Bài Chiều Đông phổ nguyên lời bài thơ Khoác Kín của Cung Trầm Tưởng là một thí dụ. Phải nói ngay là Phạm Duy rất hiếm khi phổ nguyên lời thơ của toàn bài, v́ đ̣i hỏi của cấu trúc câu nhạc cũng có mà v́ sự chọn lọc lời ca của ông cũng có. V́ vậy, bài thơ phổ nhạc của Phạm Duy thường phong phú về giai điệu và nhạc đề nhờ ở nghệ thuật gây ấn tượng qua những kết hợp kỹ thuật khác nhau.
 

Bài thơ phổ gần như nguyên vẹn trong TCHMT là Đây thôn Vĩ Giạ (gồm có ba khổ thơ thất ngôn) thật ra cũng phải tôn trọng cấu trúc của bài hát mà kết cấu như sau: đoạn một của bài hát gồm khổ một và khổ hai, đoạn hai gồm khổ một và khổ ba. Sự láy lại khổ thơ là một nghệ thuật gây ấn tượng bằng sự láy lại nhạc đề của phân khúc này. Kỹ thuật biến thể các giai điệu để phát triển rộng nhạc đề là thủ pháp đă được dùng trong khi phổ bài T́nh Quê. Ông đă bố cục bài hát làm hai đoạn lớn có giai điệu không xa nhau lắm và nối chúng lại với nhau bằng bản lề rất khéo là hai câu thơ ngũ ngôn trong bài thơ nhưng đă phổ thành hai biến điệu khác nhau cho phù hợp với âm hành của câu nhạc. Sự tṛng tréo các giai điệu trong hai đoạn có tác dụng nghệ thuật đặc sắc cho bài hát. Kỹ thuật mà Phạm Duy thường sử dụng là kỹ thuật chuyển ư thơ thành giai điệu.

 

Đây là một kỹ thuật đ̣i hởi khả năng thưởng ngoạn văn học ngơ hầu có thể nắm bắt được ư của câu đoạn hay cả bài thơ để chuyển thành giai điệu. Phạm Duy đă sử dụng kỹ thuật này mà hoàn thành những tác phẩm bất hủ như Tiếng Sáo Thiên Thai, Vần Thơ Sầu Rụng, Hoa Rụng Ven Sông... trong TcHMT, phần phổ nhạc nhóm bài thơ về Trăng là phần rất công phu nhờ sự biến ảo của giai điệu theo nhịp điệu phù hợp với tâm trạng trong thơ. Phạm Duy đă tổ hợp các bài thơ khác nhau theo một thứ tự do ông thiết định để làm bật lên trạng thái tâm hồn của nhà thơ trong phân khúc này. Không có được khiếu thưởng ngoạn thi ca sâu sắc th́ không thể có được những bản thơ phổ nhạc như thế. Cứ so sánh lối tiếp cập của Hải Linh và Phạm Duy khi phổ bài Ave Maria sẽ thấy ngay phong cách Phạm Duy: ông tước bỏ đoạn đầu của bài thơ mà Hải Linh đă dùng để phát triển nhạc đề cho bài hợp xướng Ave Maria giầu tính cách tôn giáo: Như song lộc triều nguyên ơn phước cả...
 

Phong cách phổ nhạc ở đây đă phản ánh phong cách người nhạc sĩ. Bao trùm lên các kỹ thuật vừa kể là nghệ thuật gây ấn tượng qua sự nhấn mạnh nhạc đề. Đây là điểm đặc sắc của nghệ thuật sáng tác Phạm Duy. Bài Đà Lạt Trăng Mờ chẳng hạn, đă láy đi láy lại nhiều lần nhạc đề bài hát. Ta t́m thấy lại nghệ thuật ấy trong tất cả các phân khúc của TcHMT. Ấn tượng về câu nhạc được tô đậm trong trí người nghe là nhờ những sự nhấn mạnh nhạc đề như thế. Điều kỳ diệu là những câu hát được tô đậm bằng sự láy lại đă không hề tạo ấn tượng nhàm chán. Làm sao nắm bắt được nhạc đề của bài thơ phổ nhạc, hoàn toàn thuộc về sự bén nhạy của tư duy nghệ thuật của Phạm Duy. Nếu những bài thơ hay là những bài thơ có thần th́ những câu thơ phổ nhạc của Phạm Duy trong TcHMT cũng có thần của chúng, tạo nên khí vị nhất quán khi nghe riêng từng bài hay lúc nghe toàn thể chín phân khúc. Ma lực cuốn hút của những phân khúc thơ phổ nhạc TcHMT là ở những đợt sóng cảm xúc xô đẩy tới lui như những đợt sóng khác nhau dào dạt đuổi bắt không ngừng.
 

TcHMT là một dấu mốc đặc biệt trong sự nghiệp sáng tác của Phạm Duy. Nếu thơ phổ nhạc nói chung đă là một gạch nối đặc biệt giữa văn học và nghệ thuật âm nhạc th́ TcHMT c̣n có ư nghĩa một phác họa chân dung của một nhà thơ bằng âm nhạc. Giá trị của tác phẩm như vậy là đa dạng. Hăy chỉ nh́n tác phẩm trong địa hạt âm nhạc thôi, TcHMT cũng là một công tŕnh đồ sộ: giai điệu phong phú, ḥa âm tân kỳ, giọng hát nhă luyện. Tác phẩm để lại dư vị ngất ngây và những bâng khuâng không dứt về thân phận người thi sĩ quá cố mà cũng là của mỗi chúng ta. Đạt được như thế không thể không có một khí lực âm nhạc dữ dội.

 

London, tháng 6, 1994

 

----------------------------------
(1) Vũ Khắc Khoan, Thằng Cuội Ngồi Gốc Cây Đa (kịch), 1948
(2) Phạm Duy, Về các bài thơ phổ nhạc - Về TCHMT. Hợp Lưu 15 (2 & 3/94), tr. 161-170
(3) Phạm Duy, bài đă dẫn, Hợp Lưu 15, tr. 164-166
(4) Hàn Mặc Tử, Quan Niệm Thơ, CHƠI GIỮA MÙA TRĂNG. An Tiêm xb, 1972, tr. 31-40
(5) Phạm Duy, Hồi Kư 3. PDC xb, 1992, tr. 300
(6) Phạm Duy, bài đă dẫn. Hợp Lưu 15, tr. 164
(7) Phạm Duy, Hồi Kư 3, sđd. tr. 307.
(8) Phạm Duy, Hồi Kư 3, sđd. tr. 123

 

_________________

 

Chú của a2a :

Trường ca  Hàn Mặc Tử của nhạc sĩ Phạm Duy do Phương Nam Film phát hành vào 10.2011.

 

 

  

 

 

100 năm Hàn Mạc Tử

art2all.net