Đặng Tiến

Con Tru trong thơ Huy Cận

(tranh v minh họa : họa sĩ Thanh Tr)

Tru, mục đồng v tre - tranh lụa Thanh Tr

  

Huy Cận suốt đời lm quan với một tm hồn nng dn. Trong Hồi K Song Đi, anh c lần tnh tự :  chng ti l dng di con nh cy, chng ti mọc ở đất ln, quen ngửi mi đất, nhịp nhng với thời tiết qu nh  [1] , chn thnh, tự tn, từ tốn.

 

Hồn thơ mọc ln từ những luống cy, khi nhn ln một ng my bay, chợt nhớ đến đn tru :

 

Trời nng đm qua my dậy ran,

Ngỡ đn tru bạc ph tung rn,

Giữa ngy ruộng vỡ mnh mng gi

Những luống cy x nắng chi chang

(My Trắng, 1961)

(Rn : chuồng)

 

Trong dng thơ mộc mạc, tnh nghĩa ấy, hnh ảnh con tru gắn b với kiếp người, v cảnh vật nng thn :

 

Tiếng g gy ơi ! g gy ơi !

Nghe sao ấm p tựa nghe đời

Tuổi thơ g gy ran đầu bếp

Tru dậy trong rn, em cựa ni.

 

Cha dậy đi cy trau kịp vụ

Ht vang điếu thuốc khi m bay.

Nht c, cơm ủ trong bồ trấu

Cht c kho tương mẹ vội by.

 

(Sớm mai g gy, 1962)

(cy trau : cy ải, cy lật đất cho kh)

 

Buổi sng trong gia đnh nng thn Việt Nam t khi c một cảnh linh hoạt v chnh xc như vậy. Đặc sắc trong tranh l : ngọai cảnh khch quan, hiện thực m tm cảnh rộn rực, thiết tha ; m thanh tinh tế, tiếng tru dậy trong rn khng t được tiếng em cựa ni trong cảm xc.

 

Thi ca, từ ngn ngữ đến nội dung, l một quy ước của thời đại. Khng cần lần ln đến thơ Đường thơ Tống, cứ lấy Huy Cận lm v dụ. Trong Lửa Thing, 1940 c nhiều sc vật : voi, ngựa, hm trong rạp xiếc, nai cao gt lẫn trong m, g gy ven đ nhưng khng c tru b. Huy Cận đi dạo giữa đường thơm lng giắt sẵn t hương hoa tưởng tượng Thơ anh sau ny, khng những c tru b đi khi khun so : tru sừng cong lại, như hai vnh trăng (1963) m cn c mi phn :

  

Chuồng b bốc ấm mi phn ủ

Mi cỏ cn hăng xen cọng rơm

()

Mi đất mi phn nhuyễn với nhau

Mi bn vừa nạo dưới ao su

Chua chua rp rp mi ngm mạ

Nghe nứt mầm xanh mỗi tế bo

(Hương Đất, 1972)

 

 

Mi của nng thn, khng cn du dịu phất phơ mi rơm hoa dại.  Nhưng bi thơ vẫn hay, hiện thực, hăng nồng sự sống Ci hay ẩm đục, th thp hiếm thấy.

 

Hnh ảnh nng thn m ả, sau một ngy lao động di, người v b gắn b, ung dung.

 

Cy xong, sương đọng mặt đm nha

Sao dậy, trời như cải nở hoa

Người với b đi, đi bng đậm

Khoan thai chn bước trở về nh.

(Xong buổi cy, 1962)

 

 

 

 

 

Huy Cận c bi thơ tả ngh độc đo

 

Một con ngh ra đời

()

Lng n đen, đen nhy

Mẹ n liếm cng đen

Mặt trời lm bn chải

Từng tia sng vuốt thm

(Thơ Ngh, 1962)

 

 


 

Tru b chiếm một vị thế đặc biệt trong thơ Huy Cận, khc với thi phẩm người khc. Ni chung l do quan hệ tnh cảm giữa Huy Cận v nng thn, tuy rằng anh gần như suốt đời sống ở thnh phố, trừ những năm khng chiến chống Php; trong quan hệ đ, su lắng l tnh cảm giữa anh v tru b, ở tuổi ấu thơ m anh kể lại :

 

Trn cnh đồng chn ni ấy, lc tuổi bốn, năm ti đ theo cha mẹ, o ti, ch ti đi bừa, đi nhặt cỏ, đi gieo hạt. Th nhất l đứng trn ci bừa đạp cho b ko đi như l đứng trn một chiếc xe, nghe từng cục đất vỡ tơi dưới chn bừa, xng ln mi cỏ a, c khi cn lấy roi quất cho b chạy nhanh, chiếc bừa xốc ln như một cỗ xe thắng trận. (...) Ti lại cưỡi tru, trời cuối năm se lạnh, ngồi trn lưng tru ấm lắm. Cắm dy thừng (ở H Tĩnh gọi l chạc mũi) ti điều khiển tru như cầm cương ngựa, v lấy hai chn thc vo hng tru cho tru chạy thật nhanh như ngựa phi [2]

 

Những buổi chăn tru lưu lại trong Huy Cận khng những nhiều kỷ niệm m đềm, m cn tạo cho anh cảm xc nghệ thuật đầu tin.

           

Chiếc trống Đất

 

Thuở nhỏ chăn tru ln mi ni,

Ti cng chng bạn chơi tr chơi,

Lấy dao đo đất lm tang trống,

Căng một dy rừng, đnh cng trời.

 

Chiếc trống vang ln điệu cổ sơ

Vang từ lng đất. Đến by giờ

Ti cn nghe r trong chiều lặn

Tiếng dội như l đất thở ra.

 

Bng ni lan nhanh xuống cnh đồng,

Theo từng nhịp trống dội mnh mng.

Trời như cũng xuống gần thm cht,

Vang động hong hn một sợi rừng.

 

Hồn trẻ nghe trong chiều vợi vợi,

Đất trời gần gũi tiếng nguyn sơ:

Xuống đồng, tiếng ni lăn theo xuống

Bản nhạc đầu tin của tuổi thơ.

 

(7-1974)

 

Cung bậc nguyn sơ ny sẽ l tấu khc khai tm cho Huy Cận, đưa anh vo thế giới nghệ thuật, đời sống tm linh, v lm bi Vũ trụ ca thứ nhất. Bi thơ hay v giu tư liệu văn học , dn tộc học, nhưng khng thấy trong cc tuyển tập. Chng ti trch từ Ngi nh giữa nắng, 1978, v đưa ra ton văn để nhiều người tham khảo.

 

Bản nhạc đầu tin của tuổi thơ... vang động hong hn một sợi rừng... ny, Huy Cận tiếp thu được trong một chuyến chuyển tru, theo  trai cy, đnh tru từ đồng bằng ẩm thấp ln miền ni vo những ngy p Tết. Với cậu b Huy Cận đy l một cuộc phiu lưu, tạm xa nh chừng ba bốn cy số m tưởng l xa ngi lắm [3]. Kỹ thuật chuyển tru như thế, tại Nam Bộ, nh văn Sơn Nam đ kể lại trong truyện ngắn Ma len tru được dựng thnh phim nổi tiếng. Nhưng ở pha Bắc, khng dng, khng biết từ ngữ len tru.

 

*

 

Năm tru, ni chuyện tru, ngỡ l ni chuyện văn chương v nhớ bạn; ha ra mnh tự nhớ mnh. Nhớ mnh ci thuở dại hnh phi pha.

 

Thnh ra, bi ny khng  c kết cuộc.

 

 

Đặng Tiến

30.11.2008


 


[1] Huy Cận, Đời v Thơ, tr.626, nxb Văn Học, 1999, H Nội.

[2] Huy Cận,  s đ d, tr 551.

[3] Sđd, tr. 552

 

Trang Đặng Tiến

Art2all.net