Đào Thái Sơn

VÀI CÂU TỤC NGỮ MƯỜNG

Người Mol hay thường gọi là người Mường là một dân tộc định cư lâu đời ở các tỉnh phía Bắc nước ta như Hòa Bình, Thanh Hóa, Phú Thọ…Đây là một dân tộc có cùng nguồn gốc với người Việt, nhưng vì trải nhiều hoàn cảnh và nhiều biến cố lịch sử khác nhau mà em phải lên miền ngược anh phải xuống miền xuôi. Nhưng dù ở xuôi hay ở ngược thì vẫn là anh em cùng chung một họ, mà bằng chứng đáng tin cậy nhất đó là tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Việt – Mường, ngữ hệ Nam Á, ngày nay ta còn thấy rất nhiều từ ngữ mà hai dân tộc vẫn sử dụng chung cả về ngữ âm lẫn ngữ nghĩa.

Cũng như nhiều dân tộc khác trên dãy đất này, người Mường có một kho tàng văn học dân gian khá phong phú và đa dạng. Bên cạnh bộ sử thi Đẻ Đất Đẻ Nước đồ sộ, người mường còn nhiều thể loại khác rất hay, trong đó có tục ngữ. Nếu ở Thần thoại thiên về giải thích nguồn gốc của vũ trụ, thiên nhiên, Truyền thuyết thiên về phản ánh sự kiện, biến cố, nhân vật mang tính lịch sử, ca dao thiên về tâm tư tình cảm…thì tục ngữ có nội dung phản ánh khá rộng về thiên nhiên, xã hội và đời sống con người. Nếu ca dao thiên về tình cảm thì tục ngữ thiên về lý trí, nó được xem là cái túi khôn đúc kết những kinh nghiệm trong cuộc sống.

Trong xã hội, các mối quan hệ vốn rất phức tạp, chính vì phức tạp cho nên con người phải biết cách điều hòa chúng. Nhưng điều hòa bằng cách nào đó còn tùy vào nền văn hóa, quan niệm sống và cách ứng xử riêng của mỗi người. Cái không hợp lý sẽ ra đi, cái hay cái lý tưởng sẽ ở lại để làm định hướng cho cuộc sống và nó được truyền khẩu lâu ngày thành tục ngữ. Người Mường vốn sống rất đoàn kết, vì chỉ có đoàn kết thì cộng đồng mới vượt qua những thử thách khắc nghiệt của cuộc sống. Câu “ Một người đàn ông không làm nổi nhà, một người đàn bà không làm nổi khung dệt” đã nói lên tất cả điều đó.

Con người sống danh dự là cái quan trọng bậc nhất, danh dự làm một phần lớn trong giá trị nhân cách của mỗi con người. Vì vậy có câu “ Bò chết để da, người già chết để tiếng để lời”. Nếu người biết trọng danh dự thì con người phải biết xấu hổ, biết xấu hổ mới không làm những việc bậy bạ, vì nếu trót làm việc bậy bạ sai trái thì trước sau cũng bị người khác phát giác, nên mới có câu nói đầy hình tượng “ Ai ăn trộm ngỗng cổ người ấy cao”. Chính vì lẽ đó mà cuộc sống cần phải luôn luôn tránh những điều xằng bậy, phải biết trọng ân tình, nghĩa tình, sống có trước có sau, trọn tình trọn nghĩa “ Ăn cây đào rào cây đào”, không thể “ Ăn cây đào rào cây mận”. Và phải luôn sống chân thật, không được dối trá, đặc biệt không nên nói dối với người lớn tuổi, vì thế người Mường so sánh một cách ví von nhưng hết sức sâu sắc “ Nói dối người già, mọc nhọt ở mắt”

Có thể nói, đối mỗi con người, gia đình là yếu tố không thể thiếu, vì ở đây mỗi con người được sinh trưởng trong vòng tay ấm áp của những người thân. Người thân gần gũi nhất đó là bố mẹ. Tấm lòng của bố mẹ đối với con cái là vô cùng tận, không phải một sớm một chiều mà cảm nhận được hết. Chính vì vậy người Mường có câu “ Ăn cá mới biết cá có xương, nuôi con mới biết thương bố mẹ”. Trong gia đình, anh em phải biết thương yêu nhau, phải ý thức về mối quan hệ huyết thống này để sống có bổn phận, có trách nhiệm với nhau trên cơ sở tình thương máu mủ ruột rà “ Anh em liền khúc ruột” , “ Làm em thì dễ, làm anh thì khó”.

Đối với cá nhân mỗi người, họ luôn có quyền độc lập về tư tưởng cũng như hành động, nếu tư tưởng và hành động tốt thì được người khác đồng tình tán dương và ngược lại. Và đó cũng là mối bận tâm của những người làm bố làm mẹ “ Sinh con không ai sinh lòng, sinh muôn thú không sinh sừng”. Những kẻ làm ác luôn bị người khinh bỉ “ Kẻ ác có lông hùm treo trong bụng”. Kẻ kiêu ngạo, sống không có hậu, vô tình vô nghĩa bị ví như những người “ Qua truông buông gậy”, “ Qua truông đám buồi cho cọp”. Những kẻ đó không bao giờ được ai gần gũi, yêu quý. Người Mường luôn kêu gọi với nhau “ Bạn xa cũng thương, bạn trong mường cũng nhớ”. Nhưng con người dù gì đi nữa cũng làm sao bỏ được nhau, đó là cái tâm quảng đại của con người muôn đời, nên “ Giận mắng lặng thương”.

Có thể nói tục ngữ của người Mường rất phong phú, nó luôn mang tính trọn vẹn về nội dung và hoàn chỉnh về hình thức. Nó là những viên ngọc có giá trị vĩnh cửu trong bộ bách khoa thư giúp con người sống tốt, vừa biết hòa hợp và vừa biết cải tạo thiên nhiên xã hội để tồn tại lâu dài. Con người dựa vào những kinh nghiệm đó sống hòa thuận vui vẻ với gia đình, bè bạn, xóm làng và từ đó biết yêu quý, xây dựng đất nước ngày một tốt đẹp hơn. Ngày nay cuộc sống trở nên sung túc, văn hóa đa dạng, nhiều sắc màu, đường đi lắm ngả, lạc thú lắm nơi, có những giá trị cũ dần chìm vào quên lãng….Nhưng sách vở vẫn luôn là người bạn đồng hành không thể thiếu đối với mỗi người chúng ta. Và M.Gorky nhận xét rất chí lý “ Một câu tục ngữ có giá trị hàng pho sách”.

 

trang đào thái sơn

art2all.net