Bùi Giáng

Đi vào cơi thơ

 

 

Saint John Perse
 

Trong Sương B́nh Nguyên có dịch một đoạn thơ của ông ấy. Ông này thuộc loại thiên tài ngoại hạng, loài génie indéfinissable.
 

Ngày xưa có một lần tôi đă đả kích Saint John Perse. Chung quy chỉ tại bài phê b́nh của Rousselot. Cái bài nó viết về Saint John Perse trong tạp chí France-Asie, đă phỉnh gạt tôi khủng khiếp quá. Ngày đó rủi ro, tôi chẳng có tiền mua tác phẩm Saint John Perse nên bị đánh lừa một cách năo nùng nhất trong b́nh sinh.

 

Lư Bạch
 

Cái sầu của Tản Đà dễ hiểu. Cái lối cợt nhả của Trang Tử, cũng chẳng có ǵ lạ. Nhưng mỗi phen nghĩ tới Lư Bạch, lại như chạm phải một cái ǵ đồ sộ quá xa xuôi. Chúng ta cũng nhiều phen thử uống rượu lu bù, xem có gần gũi được ông Lư chăng. Nhưng lời thơ nhẹ như tơ trời của ông vẫn xa vắng quá.

 

Yên thảo như bích thy sỹ
Tần tàn đê lục chi
Đương quân hoài quy nhật
Thị tiếp đoạn trường th́…

 

Hoặc:

 

Sàng tiền minh nguyệt quang
Nghi thị địa thượng sương…

 

Rượu chúng ta uống ngày nay không phải là thứ rượu Lư Bạch ngày xưa đă uống. Phong cảnh Trung Hoa ngày xưa cũng chẳng giống phong cảnh thế giới ngày nay. Mà Lư Bạch lại là kẻ thi sỹ quá riêng biệt. Chúng ta có thể làm thơ chữ Hán vượt hẳn Đỗ Phủ, Thôi Hiệu, Lư Thường Ẩn. Nhưng chẳng thể nào viết được những lời đơn sơ bát ngát như mấy câu thơ của Lư Bạch.

 

Trí Hải
 

Trí Hải Ni Cô làm thơ cho trẻ con tập đọc. Đọc mấy bài của Ni Cô, chúng ta có cảm tưởng ḿnh biến thành trẻ bé bỏng, được phép gọi Ni Cô là Mẫu Thân bát ngát.

 

dê mẹ ở hè
nó kêu be he
bé cho nó cỏ
và ba lá tre


*
 

se sẻ qua đ̣
cú xo té ngă
quạ ta kẻ cả
chê cú hồ đồ


*
 

chú quạ bị què
lê ra bờ đê
mổ mè no nê
trở vô ngủ lẹ


*
 

cú ho sù sụ
quạ qua vỗ về
ru cú ngủ mê
ở kề cổ thụ


*
 

mơ mơ hồ thu
gió khẽ vi vu
tứ bề ngủ cả
như là mẹ ru


*
 

gió đi lơ ngơ
g̣ đá bơ vơ
chả có lá ǵ
cho gió ru mơ


*
 

khe ca tỉ tê
mà ru đă ngủ
lá kè ủ rũ
mơ xa gió về


*
 

gió thở vi vu
nghe xa lá đổ
ḅ dê đi ở
cỏ mơ sa mù


 

AC


 

thu về man mác
xơ xác chim vạc
ngơ ngác nai tơ
bơ vơ chú hạc


 

AP


 

mưa sa gió táp
tiêu điều ḅ cạp
chó Pháp ngáp dài
nhớ nai Hy-lạp


 

AT


 

mưa sa hạt mát
giải khát lạc đà
cát vàng bát ngát
băi xa mờ nhạt


 

ANG


 

gió đi lang thang
lá vàng mang mang
ḿnh nghe lành lạnh
mùa thu đă sang


 

AY


 

gió nhẹ nhàng lay
lảo đảo vàng bay
ngày thu biền biệt
đất trời như say


 

ĂNG


 

băng ngàn t́m trăng
mây mù bủa giăng
như màn the rũ
che mặt ả Hằng


 

ĂM


 

gió rét căm căm
người đi xa xăm
tháng năm biền biệt
quê nhà đăm đăm


 

ĂP


 

trắng mây về khắp
núi đồi tăm tắp
gió xa sắp về
mây làm cánh chắp.


 

Nguyễn Thị Hoàng
 

Thơ Nguyễn Thị Hoàng trang nhă như thơ Bà huyện Thanh Quan, mà lại cũng cay đắng như thơ Hồ Xuân Hương, nhiều lúc nghe thống thiết như thơ bà Đoàn Thị Điểm. Đọc thơ Nguyễn Thị Hoàng, người ta có cảm tưởng như nữ sỹ mang hết trong ḿnh những khổ đau của người phụ nữ Việt Nam.

 

Giờ xin vĩnh biệt Nhà Chung
Chúa ơi con đă vô cùng đớn đau
Đêm đêm lắng tiếng kinh cầu
Xót thương trăm nỗi tủi sầu một thân


 

Mưa sa gió táp bao lần
Nhục nhằn tội lỗi nên thân xác này
Con đem số kiếp đoạ đày
Đi t́m kiếm một vài giây huy hoàng

 

Vài giây huy hoàng, t́m kiếm một cách tuyệt vọng như thế, thật có như là một khúc Tân Đoạn Trường.

 

Niềm tin vỡ nát bao giờ
Cuộc đời sớm nắng chiều mưa trở về

 

Tuyệt vọng mà vẫn nhẫn nại đề huề chấp nhận chuyện đời, tự tạo cho ḿnh niềm can đảm vui sống đó là mạch âm thầm trong ḍng thơ nữ sỹ:

 

Chiều hôm nay thứ bảy
Trời giăng mưa trong lá me bay
Em sẽ v́ anh bắt đầu từ hiện tại

 

Câu thơ viết như thế cũng đủ xóa tan đi bớt những u ám quá khứ:

 

Truyện t́nh đă chót đa mang…
Trái tim lở lói trăm ngàn vết thương.


 

Trần Thy Nhă Ca

 

Tôi bây giờ đứng thu thân
Sống cam phận nhỏ chia phần an vui

 

Thơ nghe như giọng tiên nữ xuống khép nép xin vào hội hè trần gian. Tiên nữ nhu mỳ khiêm thuận. Đó là điều hiếm có.
 

Tiên nữ bỏ nhà ra đi lúc c̣n bé:

 

Tôi bỏ nhà ra đi năm mười chín tuổi
Đêm trước ngày đi nằm đợi tiếng chuông

 

Đợi nghe tiếng chuông gơ xong rồi mới ra đi. Đó cũng là phong thái tiên nữ lúc c̣n nhỏ tuổi. Thong dong gay cấn.

 

Tuổi nhỏ bị bỏ quên không bao giờ ngó lại
Tôi cũng khuây dần những t́nh yêu đi qua

 

Càng gay cấn hơn nữa:

 

Người cũng vậy, ḷng muôn ngh́n dối trá
Vờ thương yêu, vờ đắm đuối ân t́nh
Tôi cũng dại, tin lời, trao tất cả
Đâu biết người mang nửa dạ yêu tinh

 

Trần Thy Nhă Ca kể ra cũng c̣n rộng lượng. Cô không viết: “đâu biết người mang toàn dạ yêu tinh”. Cô giấu bớt cho người một phân nửa. Nên chỉ c̣n lại “nửa dạ yêu tinh” mà thôi.
 

Thế th́ bài thơ của nữ sỹ h́nh như luôn luôn muốn rằng đừng thốt ra lời ǵ vượt quá cái mực điều độ. Nghĩa là phải thành tựu cho được tinh thể của “nhă ca”? Nhưng “nhă ca” vốn là cái ǵ dễ ch́m tắt nhất trong bụi hồng. V́ thế phải kêu gọi nó tỉnh dậy.

 

“Tôi làm con gái gọi trăm lần nhă ca”.

 

Cái ǵ đă khiến nữ sỹ tha thiết nói chân t́nh như thế? Ấy có lẽ cũng chính là dư vang tiếng chuông ở chùa nào ngày nhỏ đă nghe? Nghe ở “cuối cơn điên” và “đầu giấc ngủ”:

 

Cuối cơn điên đầu giấc ngủ đau buồn
Tiếng chuông đến dịu dàng lay tôi dậy
Chỉ ḿnh tôi nh́n thấy tiếng chuông tan
Tiếng chuông tan đều như hơi thở anh em
Tiếng chuông tan rơi như lệ mẹ hiền…

 

Tiếng chuông lạ thường kia, nữ sỹ đă nghe? Không. Nhă Ca viết: tôi nh́n thấy… Chỉ ḿnh tôi nh́n thấy tiếng chuông tan…
 

Nh́n thấy tiếng chuông tan như thế, cũng là nh́n thấy những đổ vỡ sắp xảy đến cho ḿnh. Sắp xảy đến hay là đă xảy ra, th́ cũng vậy. Lời thơ sắp đi vào chỗ thống thiết với một “cao cách điệu” hy hữu:

 

Từ độ xa chuông, khôn lớn giữa đời
Đổi họ thay tên viết văn làm báo
Cơm áo dạy mồm ăn lơ nói láo
Cửa từ bi xưa mất dấu đứa con hư
Tháp cổ chuông xưa sông nhỏ bây giờ
Gịng nước cũ trong mắt nh́n ẩm đục
Con đường cũ trong hồn nghe cỏ mọc…

 

Tuổi thơ ngây bị vùi lấp hết. Mà lời thơ thật huy hoàng như báo hiệu cuộc hồi sinh. Và quả thật như thế. Cuộc hồi sinh đă đến:

 

Nhưng sao chiều nay bỗng bàng hoàng nhớ
Tiếng chuông xưa bừng sống lại trong tôi
Tiếng chuông xưa. Ḱa. Tuổi dại ta ơi
Chuông ̣a vỡ trong tôi ngh́n tiếng nói
Những mảnh đồng đen như da đêm tối
Những mảnh đồng đen như tiếng cựa ḿnh
Những mảnh đồng đen như màu phục sinh…

 

Lời thơ xô ùa tới trùng trùng điệp điệp như ngọn triều đại hải:

 

Tôi thức dậy đây, tôi thức dậy rồi
Thức dậy thật sự rồi
Thức dậy cùng giông băo, thức dậy cùng tan vỡ
Thức dậy cùng trí nhớ
Mẹ hiền ơi, thành phố cũ, chiều nay
Có tiếng chuông nào rơi như lệ trên tay
Trên mặt nước, trên mặt người, mặt lộ
Cho con trở về đứng mê sảng ngó
(“Tiếng Chuông Thiên Mụ”)


 

Hoài Khanh
 

Từ Dâng Rừng tới Thân Phận, Hoài Khanh đi một bước riêng biệt choáng váng trong ḍng lục bát của ông. Ông không bị một ảnh hưởng nào g̣ bó. Ông chỉ chịu ảnh hưởng của trời, của sương, của gịng sông, bến quạnh quê hương.
 

Thỉnh thoảng cố nhiên, ông bị vướng lụy trong bầu khí hậu văn nghệ của hiện t́nh đất nước chia năm xẻ bảy, ông ngượng gạo viết vài bài khổ nhọc không có cách điệu bồng bềnh bất tuyệt trầm hùng của ông. Nhưng đó là trường hợp hy hữu thôi.
 

Riêng biệt những bài “xuất thần” bi ca của ông, th́ quả thật vô song bát ngát.

 

Ngày sương thành phố dâng mùa
Bóng thu ch́m tịnh cành thưa khởi vàng
Tôi hoài trên bước lang thang
Yêu em vô lượng mà mạn dại buồn
Tóc huyền đó lạnh như sương
Mắt huyền đó mộng b́nh thường không em
Mỗi đêm nhớ gió trăng t́m
Băi sông triều giậy đi niềm chia phôi

 

Khí thơ đi trầm trầm tịch nhiên mà thống thiết như một khúc tân đoạn trường kết tụ dưới thanh hiên.

 

Mắt em hồ vỡ cung đàn
Thôi xuân nào cũng mộng tàn đêm thâu
Ngùi thương bóng nhỏ giọng sầu
Cơi kia cũng quạnh quẽ màu lưu linh

 

Thường mỗi phen đọc bài thơ hay, tôi quen thói h́nh dung tâm hồn ông Nguyễn Du. Tôi tự bảo: nếu ông Nguyễn Du đọc nhữn bài thơ ấy, ông sẽ nghĩ sao về bọn hậu bối.
 

Suốt bài thơ, dường chẳng thấy sự t́nh ǵ xảy ra hết cả. Chỉ nghe một gịng sông đi. Một triều sóng động.
 

Người ta chấp nhận bài thơ như chấp nhận một trận mưa rào xuống ruộng t́nh biển ái.
 

Người ta đi vào bài thơ như đi vào cơi như lai tịch mịch ngậm ngùi. Như đi vào một cung đàn diễm ảo nhớ nhung khép mở, gây một trận tịch hạp chon von, cho nảy ra một niềm đốn ngộ. Người ta không biết đâu bờ bến để phân tích. Không c̣n chủ nghĩa. Không c̣n lập trường. Chỉ c̣n một niềm phiêu dật hồn nhiên tự phóng nhiệm ḥa vào cây cỏ, nước mây, là môi trường riêng tây của thi sĩ:

 

Biển mù mịt đó mưa đan
Tôi ngàn năm nhớ nào tàn mộng xưa
Vi vu màu gió đi mùa
Núi non đồng vọng cũng thừa xót thương
Đà nghe đất giậy môi trường
Cơi miên viễn bỗng vô thường thanh âm
Bơ vơ chiều dựng chuông trầm
Sông dài trôi quạnh hồi âm nẻo nào

 

Ta nhớ lại cung bậc ban đầu của Dâng Rừng:

 

Lối xưa mây xám nghẹn màu
Thuyền xuôi qua mấy nhịp cầu chênh vênh
Tóc huyền ch́m mấy mông mênh
Thiên thai đâu nhỉ mà quên lối về
Cố nhân chưa vẹn câu thề
Sắt son là mảnh hồn quê ngậm ngùi
Vào thu mây trắng tim rồi
Đêm sâu bỗng lạnh tiếng cười tri âm

 

Nhưng tại sao lại phải ghi ra nhiều nữa? Hoài Khanh đă hồn nhiên đưa nguồn thơ ḿnh vào lục bát, hồn nhiên dẫn lục bát về cơi uyên nguyên, bỗng nhiên lại khơi mạch ǵ khiến uyên nguyên trào trở giậy trong vẻ tân kỳ b́nh đạm thiết tha:

 

Người ơi năm tháng là ǵ?
Phải chăng mấy khóm tường vi héo ṃn
Đố ai che mảnh trăng tṛn
Đố ai đo được ḷng son của đời

 

Thật không thể tưởng tượng. Ông bạn thuở ấy c̣n nhỏ tuổi, giọng thuần phác như nhiên, đùng một cái, đứng song song lên ngang những thi bá đời Đường mà uyển chuyển như câu hát Kinh Thi, lại pha màu cay đắng của thời đại lao lung nhược tiểu:

 

Biết bao giờ! đến bao giờ
Cố nhân th́ chỉ hững hờ mà thôi
Khách qua tàu đă xa rồi
Là thôi c̣n một góc trời chênh vênh
Nắng mưa c̣n thắm ân t́nh
Dâng đời tất cả riêng ḿnh héo hon

 

Con tàu nhược tiểu đi đâu như thế? Nó trao được chút ǵ cho tứ hải hay không? Nó lận đận điêu linh, nó nhẫn nại trong đêm dài bối rối, nó chắp nhặt ân t́nh, nó mang trở đi đâu, nó mang về không dứt khoát, nó làm hết nhiệm vụ ḿnh và có thể cứ như hờ hững trước mọi tiếng tương giao:

 

Tàu qua tàu lại vẫn c̣n
Ngói trơ sương nắng dáng ṃn cỏ rêu
Sáo ai buông xuống lưng chiều
Nhà ai lên khói mà nhiều đắng cay
Tàu qua tàu lại đêm ngày
Khăn xanh nào vẫy bàn tay nào mềm
Lệ ai nhỏ ướt sân thềm
Tàu qua th́ cả ân t́nh theo qua

 

Theo qua là qua mất? Hay theo qua là qua về? Qua lại? Qua đi? Qua bờ bỉ ngạn? Kết tụ tử sinh ? Không biết. Không biết? không biết.
 

Chỉ biết rằng thy sỹ đă đặt bàn tay thân ái vào giữa cơi lang thang. Và toàn thể quê chung đă quy về cảm thương trong cô độc.

 

Nát từng nếp áo hoàng hoa
Tâm tư lạnh cả bài ca độc hành
Nhịp đời lẻ khúc thơ xanh
Thế nhân chẳng khóc nhưng t́nh đơn côi
Ḷng ga c̣n trọn cuộc đời
Chỉ đưa chỉ đón là thôi chứ ǵ?

 

Đón đưa ǵ nhỉ? Tại sao vừa như Tố Như Tử, vừa như Tử Tố Như? Vừa không phải Tố Như Như Tố ǵ cả?

 

Chút riêng chọn đá thử vàng
Biết đâu mà gửi can tràng vào đâu
C̣n như vào trước ra sau
Ai cho kén chọn vàng thau tự ḿnh?
Mặc người mưa sở mây Tần
Những ḿnh nào biết có xuân là ǵ?

 

Thế ra Hoài Khanh đă chạm vào chỗ cốt yếu mà Nguyễn Du đă dành riêng cho tâm sự Thúy Kiều? Anh định làm cái ǵ thế?

 

Mùa thu chừ đă đi qua
Lá khô bớt rụng sương sa lại nhiều

 

Lơ đễnh một chút, ắt ta không ngờ rằng những dư vang thâm hậu Nguyễn Du đă được âm thầm khơi dẫn trở lại một cách kín đáo u nhă u nùng?

 

Lần lần tháng trọn ngày qua
Nỗi gần nào biết đường xa thế này
Song sa ṿ vơ phương trời
Nay hoàng hôn đă lại mai hôn hoàng
Lần lần thỏ bạc ác vàng
Xót người trong hội đoạn tràng đ̣i cơn.

 

Th́ chính đó là mạch sầu riêng biệt đă đi về ám lấy núi non. Hoài Khanh ngày xưa không đọc ǵ nhiều Nguyễn Du, nhưng anh đă hồn nhiên nằm ngay vào giữa mạch sầu thiên cổ của thiên tài Hồng Lĩnh.

 

Gió lên cuồn cuộn lưng đèo
Chao ôi tâm sự biết chiều hay đêm

 

Ấy bởi v́ quê hương Phan Thiết của anh, với sông, núi, đèo, truông hiu quạnh, những “chiều gió nồm” quả chứa chan màu sắc núi sông Hà Tịnh. Tâm hồn con người cũng được hun đúc trong bầu khí hậu long lanh ngang trái phảng phất những oan nghiệt biển dâu, thôi thúc con người đi suốt xứ t́m trong viễn vọng chiêm bao những ân t́nh chung thủy:

 

Em ơi tháng sẽ về năm
T́nh ơi chung thủy về thăm mộng lành
Ngàn ngày núi biếc hương xanh
Cho nhau một tấm ḷng thành mà thôi

 

Chúng tôi tưởng, nếu người đọc thơ không có một ư niệm ǵ hết về phong cảnh núi đồi Hà Tịnh, Phan Thiết, Phan Rang, Tipasa… những phong cảnh bao la ngậm ngùi, đất nước quá đẹp và quá đau thương, nếu không nh́n bằng hai con mắt những sự t́nh đó suốt b́nh sinh, ắt sẽ không rơ từ đâu mà những bản bi ca lại xuất hiện trong Dâng Rừng giữa xuân xanh như thế.

 

Ngàn sâu lắng xuống mịt mùng
Lăng du đêm quạnh lại chùng bước chân

 

Từ đó chúng ta miên man đọc lại những chiều “xa quê hương nghe gió nồm”, chúng ta trở lại với Dâng Rừng, cùng thi sỹ gọi lại những âm thanh không lời, những lời không có tiếng:

 

Cố nhân ơi đă đành xa
Thâm u vọng tưởng bài ca sang mùa
Khói hương c̣n quyện mái chùa
Sắt se chi nữa mà mua tị hiềm
Rừng thiêng ṃn mỏi cánh chim
Cũng không giết chết buồng tim đợi chờ
Rồi mai lá rụng cành trơ
Cuốn bao nhiêu gió chép thơ tặng đời
(Dâng Rừng)


 

Ngậm ngùi một nửa quê hương
Lạnh lùng một dáng chiều buông rủ sầu
Hồn về sáng lại đêm thâu
Lửa hương cầu nguyện cho nhau thâm t́nh
Không gian chiều xuống thay h́nh
Thời gian giữ măi tâm t́nh trong ta
(Sầu Chiều)

 

Tập Dâng Rừng cố nhiên có vài chút tạm gọi là “khuyết điểm” theo quan điểm văn nghệ thời nay. Nhưng những khuyết điểm hoặc nhược điểm kia, chính là những đặc ân, ưu điểm của tuổi trẻ. Ngày mai lớn lên, ta khắc phục được những nhược điểm kia, th́ cũng chính ngày đó chúng ta đành mất cơi thanh xuân, linh hồn bắt đầu tàn tạ, khép kín. (Kín là kín bưng, kín bít, chứ không phải kín đáo u huyền).
 

Nhưng làm sao có thể khép kín măi được? Hăy thư thả nghe lại cung bậc lục bát dị thường trong Thân Phận:

 

Chim bay tàn bóng xa mù
Thôi sương ở lại đền bù tuổi tôi
Nằm đây lạnh suốt mặt trời
Hoài thương quá khứ đă ngùi phiêu linh


 

Phố xưa hồn đẫm lệ ḿnh
Sông xưa chiều đă lênh đênh mấy mùa
Nghe tàn cơi mộng hoang thưa
Con chim lại hót trên mùa lang thang


 

Mắt em hồ vỡ cung đàn
Thôi xuân nào cũng mộng tàn đêm thâu
Ngùi thương bóng nhỏ giọng sầu
Cơi kia cũng quạnh quẽ màu lưu linh…


 

Màu lưu linh


 

Chim bay tàn bóng xa mù
Thôi sương ở lại đền bù tuổi tôi

 

Màu lưu linh là màu lưu ly, linh đinh, hay lung linh sương bóng. Màu lưu linh là một tiếng lăng đăng chia phôi.
 

Nếu nghĩ tới Kiều, th́ đó là màu sắc nhuộm suốt một đời lưu lạc của nàng. Và trong đó không chỉ có đoạn trường thôi? Ly biệt, chia phôi? Nhưng c̣n ư nghĩa riêng của tu hành trong cuộc Lữ.
 

Nếu nghĩ tới Nerval, th́ màu lưu linh của Hoài Khanh chính là màu của huyễn mộng Les Chi-mères, màu của el desdichado (kẻ lang thang trần trụi, không chỗ dung thân khắp bến bờ đất trích).

 

Je suis le ténébreuxe le veuf l’inconsolé
Le prince d’Aquitaine à la tourablie
Ma seul etoile est morte – et mon luth constellé
Porte le Soleil noir de la Mélancolie…

 

(Ta là kẻ âm u, kẻ góa vợ, kẻ khôn nguôi Hoàng tử của một cung thành vùi lấp).

 

Đă tử diệt là Ngôi Sao duy nhất
Mặt trời đen là cung bậc ta ca
Vừng Hắc Ô bám chặt cây đàn ngà
Ảo mộng của mối Sầu U suốt kiếp)

 

Màu lưu linh của Hoài Khanh ngân lên cung bậc dị thường kia của ông Chúa Siêu Thực Tây Phương, mà ngân lên trong tiết điệu dịu dàng đôn hậu của lục bát. Cái mới thật là kỳ.
 

Chim bay tàn bóng xa mù
Thôi sương ở lại đền bù tuổi tôi

 

Hai câu đơn giản như thế cũng đủ sức xô ùa những Nerval Hölderlin vào cuộc hội đàm vô thanh vô tức với Nguyễn Du. Cuộc hội đàm của bọn người cô độc. Và tuổi tôi chỉ riêng sương lạnh ở lại đền bù.
 

Người ta có thể hỏi: giọt sương hao ṃn như thế, hột sương ở lại đền bù, th́ đền bù được bao lăm?
 

Nhưng thy sỹ vẫn hồn nhiên tha thiết bảo:
 

Thôi sương ở lại đền bù tuổi tôi

 

Sương của mùa thu dằng dặc? V́ mùa xuân đă chết? Mùa xuân đă tàn phai theo cánh chim bay tàn bóng xa mù. Tôi c̣n biết làm sao buộc cánh nó lại? Mà buộc lại để làm ǵ? Tôi xin chấp thuận cuộc chuyển dịch kia và đem lời thơ trao nhau làm tặng vật.
 

Dâng đời tất cả riêng ḿnh héo hon

 

Đó là ư nghĩa của câu thơ Dâng Rừng.

 

Nằm đây lạnh suốt mặt trời
Hoài thương quá khứ đă ngùi phiêu linh
Phố xưa hồn đẫm lệ ḿnh
Sông xưa triều đă lênh đênh mấy mùa.

 

Phố xưa sông xưa, là sông phố ở một tỉnh lị nhỏ miền Trung? Gió biển thổi vào từng trận, những chiều hè tha thướt hoang liêu, những buổi sáng mùa đông thảm đạm. Một giai nhân dị thường như những Sylvie, có lẽ đă cư lưu tại phố đó. Và một mối t́nh tuyệt vọng có lẽ đă đem lệ về làm đẫm ướt phố xưa. Sylvie, Adrienne, Diotima, Alissa… vân vân… Những con người như thế vốn từng đă khiến những thiên tài Hà Tịnh viết nên những lời:

 

Ví chăng duyên nợ ba sinh
Làm chi đem thói khuynh thành trêu ngươi

 

Hoặc:

 

Hồn lưu lạc chưa hề thờ một chúa
Yêu một người, ta dâng cả t́nh thương

 

Nhưng t́nh thương đó đă vô vọng và v́ thế nó đă biến thành một thứ ǵ không tuổi không tên, nhân gian không có lời ǵ để gọi nó ra được nữa. Gọi nó là màu lưu linh. Màu lưu linh đă giết con người ta chết từ sơ ngộ, người ta sẽ bỏ phố xưa sông cũ ra đi để suốt đời nghe tiếng chim thuở ban sơ về hót…

 

Nghe tàn cơi mộng hoang thưa
Con chim lại hót trên mùa lang thang
Mắt em hồ vỡ cung đàn…

 

Trên bước lang thang người thơ gieo những cung bậc vào cung đàn mà mỗi phen mỗi thấy hiện ra trước mắt ḿnh hai con mắt thiên tiên của công chúa, và hai con mắt u huyền đó đă làm vỡ cung đàn bất tuyệt của tài hoa. Và mỗi phen lại nghe cung đàn ḿnh chết lịm trong cung đàn sơ khai kỳ ảo.

 

Il est un air pour qui je donnerais
Tout Rossini, tout Mozart et tout Weber
Un air très vieu languissant et funèbre
Qui pour moi seul a des charmes secrets

 

Hoài Khanh chẳng bao giờ đọc Nerval, và có lẽ ngày xưa anh cũng chẳng đọc ǵ Nguyễn Du, Huy Cận.
 

Nhưng tâm hồn anh mang chứa tinh thể thi nhạc những tâm hồn kia. Những Mozart, những Chopin, những, những…
 

Tôi vốn là kẻ rủi ro thuở mười lăm mười sáu đă gặp Huy Cận Nguyễn Du Nerval. Tôi đă giă từ hết sách vở meo mốc nhà trường về quê sống với chuồn chuồn châu chấu. Th́ cái ngày lạc lối vào Sàig̣n, bỗng nhiên tao ngộ tiếng thơ Dâng Rừng, tôi tưởng ḿnh được phép nói vài lời tuyệt đối, mặc dù ngày đó tôi chưa quen biết Hoài Khanh. Tôi nói với ông Tạ Kư dịp nào gặp Hoài Khanh th́ dẫn anh tới nhà chơi một cuộc. Từ bấy tới nay ngót mười năm.
 

Hoài Khanh là hồn thơ thuần nhiên điền dă.
 

Vậy th́ cái bản “ḥa âm điền dă” của anh tất nhiên ngân lên một âm thanh ǵ khó lọt vào thính quan người văn nghệ phồn hoa. Mỗi người hăy xin mang trọn cái nghiệp ḿnh trong cái vũ trụ riêng ḿnh. Rồi mai sau, sẽ có dịp bất ngờ cái vũ trụ riêng ḿnh sẽ chan hoà vào cái càn khôn chung thiên hạ. Chẳng nên sớm vội vă cưỡng cầu.
 

Chỉ thử tưởng tượng xem. Những kẻ hồn lạc loài ngay từ thuở sơ sinh bỗng một hôm gặp Nàng Thơ đẹp nguy nga như hoàng hậu trong bầu không khí ba cha bảy mẹ thế kỷ này … Th́ từ đó?

 

Il est un air pour qui je donnerais
Tout Rossini tout Mozart et tout Weber…


 

Nguồn: Ca Dao xuất bản lần thứ nhất tại Sài G̣n năm 1969. An Tiêm tái bản lần thứ nhất tại Paris năm 1998. Bản điện tử do talawas thực hiện.

 

 

Nguồn : Talawas

 

 

trang hoài khanh

 

art2all.net