|
Hoàng Tá Thích ĐÚNG VÀ SAI
Trong Liêu Trai chí dị của Bồ Tùng Linh, có câu chuyện kể về một người lái buôn bị lạc vào một nơi xa lạ rất kỳ dị. Người lái buôn nầy là một chàng thanh niên đẹp như Phan An Tống Ngọc (hai người Trung hoa thời nhà Tống được kể như là điển h́nh cho vẻ đẹp đàn ông) theo một đoàn lái buôn trên biển cả. Một hôm gập băo, tàu đắm, chàng thanh niên bị trôi dạt vào một hoang đảo, nằm bất tỉnh úp mặt trên bờ biển. Những người dân trên đảo nầy đi làm cá, bắt gập có người bị nạn kéo nhau đến cứu. Nhưng vừa lật ngữa chàng thanh niên ra, mọi người đều la lên hoảng sợ. Có người hét lên : “Quỷ! quỷ!” Tiếng hét làm chàng thanh niên tỉnh dậy. Vừa nh́n thấy những người dân trên đảo nầy, chàng cũng hoảng sợ muốn ngất đi. Th́ ra những người dân nầy mặt mày xấu xí như quỷ dạ xoa. Cuối cùng th́ chàng thanh niên cũng được dẫn đến tŕnh diện một vị quan sở tại. Vừa gập vị quan nầy,chàng thanh niên lại suưt bị ngất đi lần nữa, v́ vị quan nầy c̣n xấu xí hơn những người dân kia. Khi được đưa đến tŕnh diện vị vua của xứ nầy th́ chàng thanh niên mới chợt hiểu là càng có chức vụ lớn th́ bộ mặt lại càng xấu xí, và chàng cũng không thể diễn tả được vị vua nước nầy xấu xí đến mức nào. Trái lại khi nhà vua thấy chàng thanh niên kia, th́ Ngài cũng giật ḿnh thốt lên: ”Trời ơi, sao lại có người xấu xí đến như thế, làm ta sợ muốn chết.” Xem như vậy th́ đẹp hay xấu chỉ là một quan niệm, một ước lệ về mỹ thuật của từng nơi mà thôi. Chắc chắn những người dân trên đảo nầy cũng khen trời đẹp như những người ở nơi khác, v́ không có một bầu trời khác để so sánh. Chắc chắn những người dân trên đảo nầy cũng thấy nước biển là mặn, v́ nước biển mặn là một sự thật không cần lư luận theo quan điểm. Chàng thanh niên kia cũng có mắt mũi như họ, nhưng lại hoàn toàn khác với họ, nên họ có thể so sánh trên quan niệm về mỹ thuật của xứ đó. Ngày xưa Tây Thi, Dương Quư Phi,Cléopatre đẹp thế nào th́ không biết, nhưng ai cũng biết nữ minh tinh màn bạc Liz Taylor, Marilyn Monroe… là những người đẹp. Thế mà cũng có người không đồng ư như thế. Trịnh Công Sơn nổi tiếng là một người tài hoa, các ca khúc của ông được mọi người yêu thích. Thế mà vẫn có những kẻ cho là tầm thường, chẳng có ǵ hay, v́ nhạc Trịnh Công Sơn không hợp với họ, hoặc có thể v́ một thiên kiến nào đó. Không có một lư lẽ nào để bảo vệ cho ư kiến của những người đó hết, nhưng chúng ta cũng không thể cho họ là sai, bởi đó chỉ là một quan niệm về nghệ thuật, dù họ không dựa trên một căn bản nào để nhận định. Người ta chỉ có thể cho rằng người đó là gàn, quá sức khác người. Tuy nhiên, nếu nói đến một nhân vật như Hitler của Đức quốc xă th́ không ai không đồng ư đó là một kẻ có tội đă giết hàng triệu người Do Thái. Nhưng Hitler đúng hay sai th́ lại chưa chắc có thể quả quyết được, v́ phải có một lư thuyết vững chắc nào đó th́ ông ta mới có thể điều hành cả một chính quyền có sức mạnh ảnh hưởng cả thế giới như thế, dù đối với thế giới, Hitler không có chính nghĩa. Hoa kỳ chấm dứt trận thế chiến thứ hai ở mặt trận Thái B́nh Dương bằng hai quả bom nguyên tử thả xuống Nhật bản giết chết hàng triệu người, rơ ràng là có chính nghĩa, nhưng cũng không thể quả quyết là đúng hay sai được. Quốc gia nào cũng có những quy ước mà dân chúng phải tuân theo,nhưng không phải quy ước nơi nào cũng giống nhau, mặc dù đều dựa trên căn bản luật pháp để duy tŕ trật tự xă hội: ví dụ phần đông trên thế giới, xe đều chạy bên phải, nhưng ở một vài quốc gia như Anh Quốc, Hongkong, Singapore.. xe lại chạy bên trái. Đĩ điếm được cho là một tệ nạn xă hội,và đều bị cấm đoán trên khắp thế giới, nhưng ở một vài quốc gia như Ḥa Lan, Ấn Độ… th́ lại hợp pháp, có tổ chức hẳn ḥi. Xă hội nào cũng có những phong tục tập quán, nhưng không phải nơi nào cũng giống nhau. Ví dụ ở Âu Mỹ, ăn ḿ sợi hút vào sồn sột làm người khác khó chịu th́ trái lại ở Nhật, hay Hàn quốc, điều đó lại b́nh thường. Nhiều người nuôi chó, thấy t́nh nghĩa của chó đối với chủ, nên không bao giờ họ có thể ăn thịt một con vật quá gần gũi với ḿnh được,v́ người ta cho là tội nghiệp và họ không thích những người ăn thịt chó. Nhưng ở Hàn quốc,người ta ăn thịt chó như một loại thịt rất phổ thông. Luật pháp của phần đông các quốc gia tiến bộ không cho phép người ta có hai vợ, nhưng ở một vài nước trên thế giới, người đàn ông có thể có bao nhiêu vợ cũng được. Vậy th́ đúng và sai là những điều hết sức khó phân định. Cũng vậy, những điều được gọi là hợp pháp hay bất hợp pháp cũng chỉ là dựa theo quy ước, chẳng có điều ǵ tự thân nó là hợp pháp hay bất hợp pháp. Thế nhưng điều tốt và điều xấu th́ có thể phân biệt được. Theo quan điểm của Phật giáo, điều tốt là điều đem lại lợi ích cho ḿnh và cho người, đem lại lợi ích cho cả hai. Làm lợi cho ḿnh mà đem lại hại cho người th́ đă đành không phải là điều tốt nhưng làm lợi cho người mà mang lại hại cho ḿnh th́ Phật giáo cũng không cho đó là điều tốt. Chẳng hạn cướp của người giàu rồi đem phân phát hết cho kẻ nghèo th́ làm lợi cho người này mà lại gây hại cho người kia và bản thân ḿnh có thể phải chịu đựng những rủi ro, chưa kể phải chịu nghiệp xấu, th́ rơ ràng không phải là điều tốt theo quan điểm nhà Phật. Nhưng những vị hành Bồ Tát hạnh, chấp nhận thiệt tḥi về phần ḿnh để mang lại lợi lạc cho người lại là một vấn đề khác, v́ các vị đó hiểu được như vậy là tốt cho tiến tŕnh giải thoát của họ, nghĩa là các vị đó cũng hành xử trên tiêu chuẩn lợi ḿnh lợi người, chỉ khác ở chỗ cái lợi mà họ có được không phải là cái lợi thế tục trước mắt. Vậy th́ không có điều ǵ đúng và chẳng có điều ǵ gọi là sai, không có điều ǵ gọi là hợp pháp hay bất hợp pháp, mà chỉ có những điều tốt và điều xấu. Phân biệt được để có thể tránh điều xấu, làm điều tốt là một cách sống có thể đưa con người đến thân tâm an lạc như tư tưởng cốt lơi của Phật giáo : ” Làm điều thiện cho ḿnh và cho người, tránh làm điều ác cho ḿnh và cho người để cuối cùng đạt đến thân tâm an lạc.”
Giúp đỡ một người mà phải phương hại đến kẻ
khác, cũng như làm một điều thiện cho người mà không cho ḿnh,
cũng không phải là một điều tốt. Bất cứ người nào làm được một
việc tốt, tránh đươc một việc xấu, trong ḷng lúc nào cũng sẽ
cảm thấy thanh thản nhẹ nhàng và sẽ được thân tâm an lạc. Cái
khó là biết phân biệt cho được đúng đắn hai chữ tốt và xấu, chứ
không phải là đúng hay sai.
|
