|
Hoàng Tá Thích Nhắc chuyện xưa nói đến chuyện nay (Tri bỉ, tri kỷ)
Nhân vật Từ Thứ trong Tam Quốc Diễn Nghĩa là một người có tài, nghe tiếng Lưu Bị là một đấng minh quân, hiền đức, nên về giúp sức. Tào Tháo lo sợ, muốn Từ Thứ bỏ Lưu Bị, nên cho người bắt giữ mẹ của Từ Thứ, và yêu cầu bà viết thư gọi Từ Thứ về. Nhưng Từ mẫu là một người đàn bà đầy khí tiết, nên mắng Tào Tháo là đồ gian tặc. Tào Tháo muốn giết bà, nhưng nghe lời mưu sĩ giữ bà một nơi, ngày ngày cho một người giả danh là bạn của Từ Thứ chăm sóc rất chu đáo. Mẹ của Từ Thứ rất cảm kích, nhưng v́ không ra khỏi chỗ ở, nên viết thiếp cám ơn người đó. Tào Tháo liền cho người bắt chước tuồng chữ của bà, viết một bức thư gọi Từ Thứ về. Từ Thứ đọc thư, khóc mà xin từ giă Lưu Bị, nên Lưu Bị đành ḷng gạt nước mắt đưa tiễn Từ Thứ về Tào. Bịn rịn và tiếc người đến nỗi Lưu Bị đă thốt nên lời muốn chặt cả khu rừng trước mắt để khỏi thấy khuất bóng Từ Thứ.
Tư Mă Huy đến t́m Lưu Bị để hỏi thăm Từ Thứ, vốn là người bạn chí thân. Nghe Từ Thứ được thư mẹ và đă từ giă Lưu Bị để hồi Tào, Tư Mă Huy than là Từ Thứ đă thiếu sáng suốt, đă bị Tào Tháo lừa và ông nói, nếu Từ Thứ không về với Tào th́ may ra mẹ ông sẽ c̣n sống, nay ông được thư đă lo về ngay th́ thế nào cũng bị mẹ trách mắng và bà sẽ tuẫn tiết. Quả thật khi về gập mẹ, Từ Thứ bị bà mắng một trận, chê trách con không sáng suốt, và v́ uất ức, bà đă tự tử để khỏi bị nhục.
Xem thế mới biết,Từ Thứ là một người có tài nhưng vẫn là người thấp trí. Tài đây là tài của một mưu sĩ, là “Tri bỉ tri kỷ, bách chiến bách thắng”. Ở với Mẹ bao nhiêu lâu mà chẳng biết tâm ư bà là người thế nào để mắc mưu Tào Tháo. Biết người ta mà lại không biết mẹ ḿnh. Tuy nói là v́ chữ hiếu đă làm cho ông thiếu sáng suốt, v́ hiếu đạo mà hành sự thiếu suy nghĩ, nhưng rồi ông ta sẽ ân hận suốt đời. Tư Mă Huy chỉ là bạn, nhưng ông này lại hiểu rơ mẹ của bạn hơn chính con của bà. Cũng có thể nói Tư Mă Huy sáng suốt thấy rơ vấn đề v́ ông ở vị trí khách quan.
Như vậy mới biết hiểu được người khác một cách tường tận không phải đơn giản.
Lại cũng chuyện Tam Quốc nói về Khổng Minh và Quan Vân Trường. Khổng minh lược trận Xích Bích, biết chắc sau khi thua trận, thế nào Tào Tháo cũng chạy về đất Ngụy và phải đi qua Hoa Dung, là lối thoát cuối cùng sau khi bị truy sát khắp nơi. Biết số Tào Tháo chưa tận, và biết rơ Quan Công là con người có chung có thủy, là vị tướng duy nhất có thể bất chấp quân lệnh để tha cho Tào Tháo con đường sống, nên đă sắp đặt Quan Công giữ trạm Hoa Dung quan. Trước là không muốn giết Tào Tháo, sau là để thu phục Quan Công. Cuối cùng, Quan Vân Trường đă ra lệnh lui quân, tha chết cho Tào Tháo và về chịu tội với Khổng Minh. Biết rơ người khác như thế, chắc trên đời chỉ có Khổng Minh mà thôi.
Lúc từ giă Lưu Bị, Từ Thứ có tiến cử Khổng Minh với Lưu Bị. Bị hỏi Khổng Minh là người thế nào, Từ Thứ trả lời :”Tôi mà so với người đó, chẳng khác nào ngựa hèn so với kỳ lân, quạ đen so với phượng hoàng. Người đó có tài ngang trời dọc đất, thiên hạ chắc chỉ có một không hai.”
Nghe ra như vậy th́ cũng không nên trách Từ Thứ. Nghe ra như vậy th́ cũng không bao giờ nên trách cứ những người không hiểu ḿnh, ngay cả những người bạn thân đến tâm giao, bởi v́ trong cuộc đời nầy, t́m lơ con mắt, kiếm đâu ra được một người có thể sáng suốt được như Khổng Minh. Tuy nhiên, phải làm sao để lúc nào cũng có thể đặt ḿnh ở vị trí khách quan, nghĩa là không đứng về một phía nào cả để phán xét xử lư một t́nh huống th́ có thể công bằng sáng suốt hơn. Dĩ nhiên là phải có trí tuệ, kiến thức để hiểu rơ chi tiết vấn đề. Nghe hai người hiểu lầm nhau, nếu chỉ là chuyện t́nh cảm th́ dễ nhận định. Nếu vấn đề hiểu lầm có liên quan đến luật pháp, th́ ḿnh cũng phải hiểu rơ luật pháp. Muốn trọng tài một vấn đề chuyên môn giữa hai người th́ phải biết rơ những quy tắc về chuyên môn, không thể nhận xét một cách hồ đồ vội vă. Thời buổi bây giờ, xă hội càng ngày càng phức tạp. Ngoài những chuyện dèm pha nhau để tranh chấp quyền lợi, ngay cả trong bạn bè giao tế trà dư tửu hậu, nói chuyện người khác là một điều rất phổ thông. Chuyện người khác th́ có chuyện hay chuyện dở, chuyện đúng chuyện sai, đôi khi nói mà không cần căn cứ xác thực, v́ vậy rất dễ xẩy ra những ngộ nhận,hiểu lầm nhau. Nhưng v́ đă gọi là trà dư tửu hậu, th́ những chuyện tam sao thất bổn nói trên, thực ra chẳng có ǵ phải để tâm. Cái phải để tâm làm cho ḿnh có chút ít tổn thương là những chuyện hiểu lầm với những người bạn ḿnh kết giao, đă từng chia sẻ ngọt bùi, mà khi xẩy ra chuyện, v́ một lư do nào đó, họ vội vă nói về ḿnh một cách hồ đồ như một lời phán xét sai lầm mới là tệ hại. Nếu theo như Từ Thứ, Khổng Minh tài năng xuất chúng khó có người so sánh th́ muốn kiếm ra một người tri kỷ có thể hiểu ḿnh đến như thế th́ bất khả thi, không nói đến làm ǵ. Nhưng Từ Thứ cũng được xem như là một nhân tài hiếm có, mà cũng có thể hồ đồ, thua trí Tào Tháo, th́ nghe có người thân thiết hiểu lầm ḿnh cũng chẳng có ǵ phải buồn phiền cho lắm. Thôi kệ là hay nhất. Ḿnh đúng th́ trước sau rồi cũng đúng, bạn ḿnh sai trước sau ǵ họ cũng sai, miễn không thẹn với ḷng ḿnh là được.
Hoàng Tá Thích
|
