|
Hoàng Tá Thích THIỀN ĐỊNH
Tôi không ngạc nhiên về điều anh bạn vừa nói. Trước đây khá lâu, tôi cũng đă dị ứng với một người như thế. Ông ta là một người có tiếng tăm, tài giỏi, và lại quen với gia đ́nh nên có rất nhiều dịp để cho ông ta lui tới với gia đ́nh tôi. Không hiểu sao tôi lại ghét ông ta đến thế, dù mỗi lần gập nhau,ông ta đều chào hỏi tôi một cách b́nh thường, gần như không để tâm đến vẻ lạnh nhạt của tôi. Có lẽ tôi bị thành kiến với cái vẻ tự măn, tự cao của ông ta hoặc với cái lối nói chuyện ồn ào mà tôi không thích chút nào. Cái bệnh dị ứng của tôi chắc không không khác ǵ của anh bạn tôi, nhưng có lẽ c̣n có phần nặng nề hơn là khác, v́ nếu không muốn thấy cái "thằng cha dễ ghét" đó th́ anh chỉ cần tránh cái kênh đó ra là khỏi phải thấy hắn. Riêng tôi, nhiều lúc không muốn gập mà cũng không tránh được. Đă dị ứng th́ mọi câu chuyện, mọi điều có dính dấp đến ông ta cũng đều đáng ghét cả. Và ngay cả những cái không đến nỗi đáng ghét của ông ta,tôi cũng không thể nào chấp nhận được. Ghét ông ta đến nỗi mỗi lần thấy ông ta là tôi đi chỗ khác, dù đôi khi cũng nhận ra là ḿnh không được lịch sự, không phải đối với ông ta, mà đối với những người có mặt, và nếu rủi ông ta hiện diện trong bữa ăn của gia đ́nh th́ tôi đành nhịn đói vậy. Ghét đến nỗi bất cứ cái ǵ có thể gợi cái tên của ông ta tôi đều tránh xa. Bạn bè và những người trong gia đ́nh biết tôi dị ứng với ông ta và thường khuyên tôi đừng để bụng, v́ ông ta vốn vẫn thế chứ tâm địa chẳng có ǵ, nhưng tôi vẫn không thể nào thay đổi thành kiến về con người đáng ghét kia được. Người ta thường nói khi yêu ai th́ khắc sâu tên người đó trong tâm khảm ḿnh, lúc nào cũng nhớ đến và bất cứ cái ǵ thuộc về người yêu cũng đều liên hệ đến ḿnh. Bây giờ th́ tôi lại có một nhận định là khi ghét ai th́ cũng chẳng khác ǵ khi yêu, chỉ là hai thứ t́nh cảm đối nghịch nhau mà thôi. Yêu là tham ái, ghét là sân hận,cả hai đúng là nguyên nhân của khổ đau,nhưng yêu th́ ngụp lặn trong "biển khổ hạnh phúc" mà không hay, c̣n cái ghét th́ lại không lúc nào không làm cho ḿnh bứt rứt khó chịu. Một hôm t́nh cờ có người bạn cho tôi một cuốn sách nói về sự giải thoát. Tôi vẫn thường đọc những cuốn sách đại loại như thế của Krishnamurti, của Osho, của Suzuki, của Thiền sư Nhất Hạnh... Nhưng đọc chỉ là để mà đọc. Sách càng dày, đọc càng dễ nản, chỉ đọc lướt qua và cảm tưởng như điều ǵ ḿnh cũng đă biết cả rồi. Đúng là đă biết cả rồi. Ngay cả những điều đức Phật dạy, thấy cũng không phải là không hiểu được, nhưng chỉ biết để mà biết, c̣n biết để mà ngộ ra một cách thực tế th́ cũng không phải ai cũng làm được và không ai thấy được điều đó. Biết về hạnh từ bi, nhưng thấy con dán, con nhện ḅ trong pḥng, cũng không thể ngăn nổi sát niệm phải diệt nó ngay. Biết về hạnh hỷ xă,nhưng bạn bè nói động một chút cũng có thể nổi giận chứ đừng nói là người ḿnh không thích. Biết mọi chuyện đều là vô thường,nhưng mất mát một chút của cải cũng đă tiếc hùi hụi. Biết đó để mà biết v́ không thể nào lấy những điều trong sách để mà noi gương tu tập được. Thực ra, đọc xong một cuốn sách hay th́ ngoài chuyện có thêm một chút kiến thức, tôi nghĩ chẳng có ai rút ra những điều hay để áp dụng hoặc có thể áp dụng được trong đời sống hàng ngày mà tu tập được.
Bây giờ tôi đang cầm cuốn sách nói về sự giải
thoát của một tác giả nào đó lạ hoắc. Lật qua vài chương,đọc
thật nhanh. Đọc cho biết. Lật đến một trang nào đó giữa cuốn
sách,thấy trích dẫn một câu của Lục tổ Huệ Năng: Hay. Quả thật là hay. Tuy chỉ là một câu ngắn gọn,nhưng bao hàm rất nhiều về chữ Thiền. Quả thực là tôi có suy nghĩ thật nhiều về ư nghĩa của câu nói trên, nhưng cũng chẳng thấy thu lượm được ǵ cho thực tế. "Rằng hay th́ thật là hay, đọc xong cũng chỉ biết vầy mà thôi", rồi dần dần tôi cũng quên khuấy đi mất. Thời gian sau nầy, ít khi tôi gập lại ông bạn của gia đ́nh mà tôi bị dị ứng, và tôi cũng gần như quên mất ông ta. Hàng ngày tôi vẫn gập bạn bè vui chơi, thong dong, nhàn hạ. Lâu lâu lại nghe tin một người bạn cũ bị xoá tên trên địa chỉ mail. Tin được báo là tin buồn, nhưng thật ra cũng chỉ là chuyện b́nh thường cho cái lứa tuổi cổ lai hy của chúng tôi nên thấy cũng chẳng phải là một tin buồn như hồi c̣n trẻ, và dần dần, những cái tin đó không c̣n ảnh hưởng nhiều để cứ phải bàn luận đến chuyện mất c̣n nữa. Chúng tôi thường nói với nhau, bạn bè gập nhau vui chơi, ngày nào c̣n gập được nhau là mừng ngày đó mà thôi, những chuyện ǵ không vui th́ nên cho qua đi. Rồi có một hôm, t́nh cờ nhân một buổi cúng giỗ trong gia đ́nh, ông bạn dị ứng của tôi lại xuất hiện và chào tôi. Không hiểu sao hôm đó tôi bỗng cảm thấy rất b́nh thường như chưa bao giờ tôi ghét ông ta. Tôi gật đầu chào lại. Ông ta vẫn như thế, nghĩa là chẳng thay đổi ǵ trong lối nói chuyện ngoại trừ mái tóc bây giờ đă bạc mầu khá nhiều. Tôi chào trả ông ta mà chẳng có một cảm giác nào là tôi đă từng ghét con người nầy như thế nào. Mọi người trong gia đ́nh và ngay cả chính tôi cũng ngạc nhiên không thể nào giải thích được điều đó. Mọi chuyện đều b́nh thường và những lần gập nhau sau nầy, tuy chẳng nói chuyện với nhau nhiều, nhưng tôi hầu như không nhớ tại sao tôi đă từng có lúc ghét ông ta đến như thế. Mà h́nh như chính ông ta cũng không biết hoặc không hề quan tâm đến điều đó. Hôm anh bạn tôi nói chuyện về người dẫn chương tŕnh và những dị ứng của anh, tôi nhớ lại chuyện yêu và ghét của tôi. Tôi kể cho anh bạn nghe về câu chuyện dị ứng và tôi nói với ông bạn tôi về cái cảm giác nhẹ nhàng kể từ khi tôi không c̣n dị ứng với người đó nữa. Không những như thế,mà sau nầy có nhiều người quen biết trở mặt với tôi v́ một chút quyền lợi vật chất hoặc v́ lư do nầy khác,tôi cũng không thấy bận tâm, và nhất là những khi buộc phải gập nhau không tránh mặt được, tôi thấy nhẹ nhàng trong ḷng khi bề ngoài họ vẫn "tỉnh bơ" với tôi xem như không có ǵ đă từng xẩy ra giữa tôi với họ. Và nhờ thế mà không lúc nào tôi bận tâm về những người đó. Anh bạn tôi nói đùa: " Thế th́ ông đă đạt tới một mức cao thâm rồi đó". Tôi không biết tôi đă đạt đến được cái ǵ,nhưng cũng cảm thấy hơn được ông bạn một chút ǵ đó về sự "giải thoát". Mấy hôm sau, ông bạn chuyển đến cho tôi một bài viết về Thiền. Bài viết không dài lắm, nhưng đối với tôi vẫn là dài ḍng, và tôi cũng chỉ đọc để mà đọc cho biết, đọc cho vui. Tôi không biết là anh bạn tôi có đang cố gắng học về Thiền hay không,và bỗng nhiên tôi sực nhớ đến câu nói của Lục Tổ Huệ Năng mà tôi đă đọc được trong cuốn sách nói về sự giải thoát của người bạn tặng tôi hồi trước. "Ngoại ly tướng vi Thiền,nội bất loạn vi Định". Tôi chợt thấy câu nói nầy quả là hay thật. Bây giờ tôi mới thấy hay thật, khác với ngày trước, chỉ thấy "hay hay" mà thôi. Tôi nghĩ đến câu chuyện dị ứng của tôi. Buồn cười là xem như tôi đă ngộ ra về cái điều của Lục Tổ dạy lúc nào mà tôi không hay. Măi đến khi có dịp nhớ lại câu nói đó, th́ mới thấy thấm cái ư nghĩa rất b́nh thường mà lại rất cao thâm của cái gọi là Thiền Định. Tôi trả lời mail cho ông bạn tôi,với cái giọng điệu hơi có vẻ "dạy đời" một chút: "Mở kênh truyền h́nh chương tŕnh ông thích ra. Nếu thấy người dẫn chương tŕnh đáng ghét kia mà không để ư đến, vẫn xem chương tŕnh như thường, th́ ấy là Thiền. (không bị vướng bận với h́nh tướng) Nếu mở kênh ấy ra, thấy người dẫn chương tŕnh đáng ghét kia, liền tắt máy không thèm xem và cũng chẳng tiếc ǵ chương tŕnh ḿnh thích, ấy là Định rồi vậy". (Tâm không loạn). Thực hiện được Thiền định th́ thân tâm sẽ an lạc. Những danh từ như là sắc sắc không không, là chánh niệm, là ngũ uẩn, là Tâm vô trụ, là chấp ngă.......,nếu không hiểu được th́ cũng đều là những h́nh tướng. Phải đọc rồi phải cố gắng để hiểu những cái không phải dễ hiểu. Loay măi trong những danh từ có tính cách triết lư tôn giáo nầy, đôi khi không hiểu, không t́m thấy được ǵ mà c̣n không thể nào thoát ra khỏi cái mù mịt đó. Càng đơn giản ngắn gọn càng dễ hiểu và càng đễ lănh hội được nguyên lư của sự giải thoát vậy. Tuy nhiên,nói đi th́ cũng phải nói lại. Muốn không thấy ánh sáng th́ phải tắt đèn. Không thể tắt đèn được th́ nhắm mắt lại là một giải pháp. Nghe có vẻ như "ngoại đă được ly tướng",nhưng nghĩ cho cùng đó chỉ là một thái độ tiêu cực. Ở trong một môi trường có cả vạn điều chướng tai gai mắt mà không thể làm ǵ hơn là nhắm mắt cho qua để mong tự giải thoát ḿnh th́ xem ra vô cùng ích kỷ và chỉ tự dối ḿnh. Như vậy dù ngoại có ly tướng th́ nội cũng không thể yên mà định được.
Nói th́ dễ, làm th́ khó, chuyện giải thoát
trong cái cơi ta bà nầy không thể nào gọi là đơn giản được. Hoàng tá Thích
|
