Kim Hài

D̉NG SÔNG TỈNH THỨC

 

20.  GIÓ TỪ BI


(Một năm trước.)

Những giọt mồ hôi lăn dài trên trán ông Quang. Trời không có gió, không cả nắng. Nhưng rơ ràng cái lạnh lưu cửu của thôn Tỉnh Thức cũng không ngăn được mồ hôi. Đất khô cứng co lại từng cục và đá sỏi làm nhát cuốc dội lên đau nhói bắp tay. Giá như có một trận mưa, không, có một con sông chỉ cần nhỏ gấp 10 lần ḍng Tỉnh Thức th́ ông sẽ sung sướng biết bao. Giá như tất cả trâu cày sống tốt qua cơn lũ. Giá như họ không bán hết trâu ḅ già yếu v́ thiếu đồng cỏ để chăn, v́ tin lời của cán bộ bảo đảm sẽ giải quyết khó khăn ấy bằng biện pháp phân phối trâu cày giá rẻ và trả góp không lăi sau khi các nông dân vào khu định cư nhận ruộng. Họ có giữ lời hứa đấy, nhưng giá trâu đắt chưa từng thấy. Các buổi họp thanh niên lại hứa hẹn sẽ đưa máy cày về thay sức trâu. Và thế là mọi thứ cứ trôi tuột theo một chữ chờ. Giờ đây khó thể chờ thêm nữa, mọi người đành canh tác tạm bằng các nông cụ thô sơ.

Dừng tay, ông Quang nh́n ra bốn bề. H́nh như ai cũng chống cuốc nh́n trời rồi ngóng mắt nh́n nhau. Giọng ông Sáu cất lên rè rè như tiếng thùng sắt bể.

-Làm sao trồng lúa ở đây? 

Ông Quang lắc đầu:

- Tôi tính rồi. Vụ nầy đành gieo bắp và trồng ít mía. Đợi mùa sau xem nước có về kịp không?

- Họ nghĩ ǵ mà phân cho dân đất nầy hở trời?

Một giọng thanh niên vang to, hứng khởi:

- Các bác ơi, đừng lo lắng quá. Nghe cán bộ nói trước mắt họ sẽ bơm nước từ hồ đá hoang lên để tưới tiêu tạm... sau đó...sẽ dẩn nước từ hồ chứa thủy điện. Trước mắt cứ trồng màu.. 

Những người lớn tuổi nhao nhao mắng mỏ..

- Đồ con nít ranh, biết ǵ mà nói... màu cũng phải có nước chớ.. 

- Đă mấy tháng rồi..  nước sinh hoạt c̣n thiếu huống hồ...

- Mà tại sao các bác cứ chọn nông nghiệp? ...đất nước tiến bộ phải hướng tới công nghiệp mới có ăn..

- Không có lúa, tụi bây đói nhăn răng lấy đâu sức làm công nghiệp..

Những người chán nản v́ đất cứ tụ lại căi nhau. Cái lư của những người suốt đời sống với cây lúa, củ khoai khác với cái lư của lớp trẻ bị hấp dẫn bởi những điều mới, những hứa hẹn có cánh, đối chọi nhau và không ai thắng ai. Với người này tương lai hứa hẹn những điều tốt đẹp, nhưng với người kia, tương lai là bóng tối cuối đường. Tối tối nằm vắt tay lên trán, các bậc cha chú trĩu nặng quả tim lo âu đầy bức bối. Ngược lại, đám trẻ trẻ vô tư chờ đợi ngày mai hứa hẹn tươi sáng.

Tuy nhiên, có một điều mà mọi người đă quên. Lâu rồi, Tỉnh Thức không có nắng và hiển nhiên cũng không có b́nh minh.

Ông Sáu ngước mắt nh́n lên ngọn cây tràm trước nhà. Khoảnh sân vẫn c̣n chỗ trống, nhưng ông không muốn trồng thêm ǵ. Hồi mới nhận nhà, ông tính trồng bụi chuối sứ. Ông nghĩ, đất nầy chỉ hợp với chuối, chẳng phải tưới tắm, cắt tỉa. Đến ngày có hoa, có quả, thứ ǵ cũng xử dụng được. Nhưng khi cây chuối bắt đầu nhảy cây con, ông đổi ư, chặt bỏ gốc chuối và thay vào đó một cây tràm bông vàng. Hàng xóm bảo ông dở hơi. Chuối tốt hơn tràm là cái chắc. Nhưng ông chỉ nhếch môi cười không buồn trả lời. Đó là hôm Phước đến nhà thăm ông sau một thời gian dựng căn nhà riêng ở cuối khu định cư. Không biết Phước dùng phương cách nào mà có được một giấy phép xây với lư do hộ bổ sung chưa được phân nhà.

Với Phước t́nh cha con có hơi nhạt không như với Quân. Có lẽ v́ Phước không sống với ông từ nhỏ dù không lúc nào ông không đau đáu về đứa con phải rút ruột trao đi. Nhưng khi Quân chết, nỗi đau đă khiến ông không c̣n nhớ ǵ nữa. Ông có cảm giác ḿnh không c̣n ǵ ngoài sự cô đơn và cái chết. Rồi Phước trở về. Phước cứu ông khỏi sự chết nhưng không xóa được trong ông nỗi đau và cảm giác cô đơn. Phước khác Quân. Dù là sinh đôi với khuôn mặt, vóc dáng giống nhau nhưng do trưởng thành từ hai môi trường khác biệt nên các điểm chung bị ch́m khuất do tính cách. Phước thực tế, nhanh nhạy quyết đoán, không dễ mềm ḷng. Cái chết của đứa em sinh đôi tác động không ít vào Phước khiến anh trở nên cứng cỏi . Cuộc sống của người dân Tỉnh Thức và cách nhà cầm quyền đối xử với họ khiến anh phẩn nộ, căm ghét. Anh đă dằn cái riêng để làm một điều ǵ đó cho quê hương ḿnh. Anh cảm thấy ḿnh nên có bổn phận làm điều nầy ít ra là để ba anh cảm thấy an ủi cũng như người em sinh đôi vắn số ngậm cười nơi chín suối.

Người bạn thân của anh ở thành phố là linh mục Tuân vừa nhận thụ phong là người giúp đỡ Phước nhiều nhất. Chính linh mục trẻ nầy đă khuyên anh trở về Tỉnh Thức.

- Điều mà người dân Tỉnh Thức cần là sự công bằng, và một tương lai no ấm . Nên ưu tiên 2 điều nầy v́ một cái chữa trị tinh thần c̣n điều kia là đảm bảo vật chất để an tâm. Từ đó mới vực dậy được tinh thần người dân và định hướng tương lai cho họ. 

- Tôi cảm thấy ḿnh đang cơng đá vá trời.

Linh mục Tuân cười buồn:

- Ở đâu cũng cần những người dọn dẹp rồi xây dựng. Dù sao Tỉnh Thức là quê hương của cậu. Hăy giúp một tay cũng là đáp đền ơn sinh thành của ba má cậu. Nếu ngày xưa ba má cậu không quyết đoán, cậu đâu có như hôm nay.

Phước nhếch môi:

- Vậy mà ông bà nỡ đẩy tôi đi khi tôi chỉ mới chào đời.

- Nếu cậu ở nhà, chắc ǵ số phận cậu tốt hơn cậu Quân!

Phước vẫy tay:

-Tôi không dám thất lễ trước một linh mục đâu. Nhưng đạo khác đời. Dù sao tôi cũng trở về. Nghe nói Tỉnh Thức đang đổi mới triệt để, đă thành Nông đô. Vậy mà không hiểu tại sao dân quê tôi phải khổ sở lo lắng khi chỉ mong được đủ ăn, con cái được học hành đến nơi đến chốn. Và v́ cái ǵ em tôi phải chết mà không ai truy cứu, ba tôi mất nhà mất ruộng cho mấy tay đầu tư chết tiệt cũng không dám đ̣i hỏi...

- Th́ tôi đă nói. Cậu cứ về Tỉnh Thức, đ̣i hỏi công bằng và t́m cách để họ ngày có 3 bữa..Cậu học luật để làm ǵ?

Phước cười gằn:

- Tôi đâu phải như Chúa của cậu, đầy quyền năng. Tôi một thân một ḿnh, tiền của đâu mà làm được.

Linh mục Tuân cười vỗ vai Phước:

- Khi bắt đầu rao giảng, Chúa chỉ có bộ quần áo đang mặc...

Phước khoát tay:

- Chúa đă cách đây hơn 2 ngh́n năm rồi.

- Nếu bàn về sự tiến hóa, cậu phải có ư tưởng tuyệt vời hơn thế chứ?

- Tôi mà b́ với Chúa được à? ...

Linh mục Tuân cười to:

- Chỉ cần làm điều đúng đắn thôi. Cần ǵ tôi sẽ t́m cách giúp đỡ. 

Sự phấn khích ban đầu của Phước đă nhường chỗ cho sự cẩn trọng. Thoạt tiên, khi về Tỉnh Thức, Phước muốn làm rơ cái chết của em ḿnh, nhưng khi có cái nh́n tổng quát về những ǵ xảy ra ở Tỉnh Thức, anh mất ḷng tin và nghi ngờ việc đổi mới làng thôn sẽ chỉ là gánh nặng cho người dân hơn là lợi ích. Nhưng anh không biết phải làm thế nào? Tuy Tỉnh Thức là một phần đời của anh không thể tách liền song có ǵ đó đang phủ bóng lên cái thôn nhỏ nầy. Anh đă viết thư cho bạn bè, họ không hẳn tin những ǵ anh kể, một người c̣n châm chọc :

” Có lẽ v́ người dân Tỉnh Thức chưa chịu lớn(?)” 

Câu nói nửa đùa nửa thật đó lại khiến anh suy nghĩ. Không chịu lớn? Bản thân họ không chịu lớn hay điều ǵ khiến họ không lớn được? Họ thiếu học, không ư thức được quyền lợi hoặc trách nhiệm của ḿnh? Có ai cho họ biết những điều đó để có thể tự bảo vệ bản thân? Có lẽ dưới sự đàn áp tư duy một cách tinh vi, cộng thêm bản chất luôn chịu đựng của người nông dân đă khiến họ thua thiệt đủ kiểu. Ư nghĩ đó khiến Phước có cảm giác như ḿnh vừa nắm bắt được điều ǵ đó tuy mong manh nhưng đúng hướng.

Song dưới làn sương mù xám xịt không chút nắng của Tỉnh Thức, lẫn cái thực tại rối rắm mà người dân Tỉnh Thức đang sống, Phước biết ḿnh khó thể làm những điều mà anh toan tính . 

Việc trước mắt cấp thiết anh làm là an ủi ông Sáu, ba anh. Ông đă quá đau buồn, uất ức, cô đơn và anh là liều tiên dược để ông sống tốt quảng đời c̣n lại. Anh muốn đền bù cho ông và cả anh v́ họ đă sống cách xa nhau quá lâu. T́nh cha con không có một kỷ niệm chung nào để cảm thông, ràng buộc, nhưng từ bây giờ anh sẽ cố gắng nuôi dưỡng sự thương yêu mà hai cha con anh đă từng bỏ lỡ. 

Ngay sau khi nhận đất, anh đă nói chuyện với các gia đ́nh khu di dời, mong họ hợp lực yêu cầu Ủy Ban trả lại đất ruộng cũ để canh tác cho đến khi dự án bắt đầu. Và người dân sẽ chuyển ruộng khi Ủy Ban cung cấp nước tưới tiêu như kế hoạch đă hứa. Phước ngạc nhiên bởi một số bộ phận, nhất là người trẻ tỏ ư không quan tâm. Anh nói:

- Chúng ta không thể chờ đợi v́ ai cũng cần ăn để sống. Số tiền đền bù không đủ mua một con trâu cày. Một là Ủy Ban phải mua máy cày, ráp đặt hệ thống tưới tiêu và cung cấp hạt giống, phân bón để dân làm vụ đầu. Hai là họ phải cho chúng ta cày cấy trên ruộng cũ, bây giờ đang bỏ hoang và chưa thấy nhà đầu tư nào khởi công. Ít ra, nhà nhà c̣n có gạo, chứ với chút đền bù ít ỏi nầy, có gia đ́nh nào chắc chắn sẽ đủ sống đến năm sau?

- Anh Phước nói ǵ vậy? Tụi nầy đâu muốn sống suốt đời với nghề nông? Anh có thấy ai làm nông mà giàu có, đổi đời. Chúng tôi muốn lên thành phố học, trở thành dân đô thị. C̣n nếu có về Tỉnh Thức cũng buôn bán đầu tư hoặc làm cán bộ...

- Thời buổi này, ḿnh cứ giữ ruộng, chờ mai mốt trạm thủy điện cung cấp nước đầy đủ, đất lên giá, bán khối tiền. Cứ canh tác cầm chừng chớ nếu đ̣i hỏi gắt quá, Ủy ban tịch thu lại th́ mất cả ch́ lẫn chài.

C̣n có những người trẻ bàng quan, không quan tâm. Với họ, tương lai không cần xa vời. Họ muốn nhận trợ cấp hằng tháng, dù ít ỏi, nhỏ giọt. Họ c̣n có nỗi sợ canh cánh: sợ mất nhà, mất cái ăn, sợ bị bắt, bị phạt bị tù hay nói đúng hơn họ không muốn đối mặt với bất cứ cơ quan công quyền hoặc bất kỳ cán bộ công an nào. Với những người này, Phước biết khó yêu cầu họ tham gia kháng nghị thay đổi. Sức ́, sự trây lười, ỷ lại và mặc cho thế sự đưa đẩy.

Phước thở dài:

- Chúng ta là những nông dân lao động khổ cực với hy vọng con cháu ngày càng khá hơn. Chúng ta đâu muốn thành người ăn bám, trông chờ chính quyền cho miếng bánh, lon gạo.

- Có người cho ăn mà c̣n chê th́ ngu quá. Cứ chờ xem.

Ông Sáu đỏ mặt hươi tay:

- Tụi bay thích ăn xin hả? Tay phải làm th́ hàm mới có nhai chớ!

Một người đàn ông trung niên, gầy g̣, xanh mướt đứng lên. Ông nh́n Phước rồi hướng qua ông Sáu, suy nghĩ một chút, điềm đạm nói:

- Thế bác bắt tụi nầy làm ǵ bây giờ? Ai chấp nhận những đ̣i hỏi của ḿnh? Ḿnh chấp nhận tiền đền bù rẻ mạt, chịu di dời lên đây, chịu nhận cái thứ đất ruộng như vậy, bây giờ nói ǵ? kêu ai?

Câu hỏi quá thực tế khiến mọi thứ lâm vào ngỏ cụt. Nhưng ai cũng kiên định với sự suy nghĩ của ḿnh. Sự chia rẽ trong dân cư rốt cuộc khiến mục đích của Phước không thực hiện được. Tự trong thâm tâm, anh biết cuộc chiến nầy không dễ dàng và cũng không có kết quả tức th́. Anh phải thuyết phục họ thế nào đây?

Có tiếng x́ xào:

- Thầy Nho nói đúng đó. Khó chớ đâu dễ. Dân thấp cổ bé miệng...

Phước nhớ lại, anh đă nghe ông Sáu kể về thầy Nho. Ông là một thầy giáo làng, bị bịnh, phải về hưu non nhưng lại được nể trọng nhất nh́ trong khu xóm v́ đa phần các thanh niên đều là học tṛ của ông. Khi mọi người chấp nhận tiền đền bù để di dời lần thứ nhất, thầy Nho đă cật lực ngăn cản, nhưng không được. Đấy là lần đầu tiên người nông dân Tỉnh Thức cầm trong tay số tiền triệu đền bù. Số tiền đối với họ quá lớn và không hề nghĩ rằng ḿnh sẽ có trong suốt cuộc đời cày cấy. Hơn nữa, khi di dời họ không thấy thiệt tḥi bởi vị trí di dời chỉ là chút xê dịch nhỏ, gần ruộng hơn. Họ không cảm nhận được thay đổi nào, trái lại c̣n cảm thấy sung sướng và biết ơn v́ được tiêu những món xa xỉ mà họ từng thèm muốn trong vô vọng. Nhưng thầy Nho đă cảm nhận được cái kết cục bi thảm ở tương lai của những bà con nông dân quê ông. Có tiền mà không tốn chút mồ hôi, họ tiêu hoang phí v́ không biết cách tiêu, v́ để thỏa măn nổi khao khát nín nhịn. Họ không biết rằng khi hết tiền là lúc thói quen tiêu xài đă ăn nhập vào họ khiến họ chịu chấp nhận thua thiệt hầu có cuộc sống như xưa. Nhưng đâu dễ dàng như vậy. Giờ đây họ như cá nằm trong rọ, chờ và chờ..những ngày tới..mà không thể tự làm chủ đời ḿnh.

Phước thở dài:

- Dạ, thưa thầy, nhưng nếu mọi thứ ở tương lai không như mong muốn th́ chúng ta phải làm ǵ?

- Tất nhiên khó, nhưng bà con phải cùng nhau suy nghĩ, t́m cách thúc hối chính quyền giữ lời hứa..

Một tiếng nói cất lên từ phía cửa ra vào:

- Đ̣i hỏi là chính đáng. Nhưng trước hết, phải biết đ̣i hỏi cái ǵ? Đ̣i như thế nào mà không phạm luật? Đ̣i sao để họ phải thỏa măn ḿnh?

Mọi người cùng quay đầu về chỗ cất tiếng nói. Mặt Phước tươi lên. Có tiếng kêu:

- Anh Hải. .. 

Không chỉ có Hải mà bên cạnh anh c̣n có Hiệu Trưởng Thọ.

Mọi người nhao nhao:

- Anh Hải, hiệu trưởng Thọ có kế hoạch ǵ không? Bà con lo lắm rồi.

Hải thong thả đến bên Phước. Trong khi Hải từ tốn th́ Hiệu trưởng Thọ có vẻ nôn nóng. Anh mới về Tỉnh Thức chưa được bao lâu, nhưng tai đă nghe đầy câu than trách. Chỉ có ngôi trường bề thế đầy hứa hẹn mới khiến anh an ḷng.

- Thưa các cô chú, cháu cũng chỉ mới về đây với hy vọng giúp cho các em tiếp cận được mô h́nh giáo dục mới, để tương lai phát triển hơn, nhứt là mặt bằng kiến thức không tụt hậu,hoặc thua kém các học sinh thành phố. Mỗi lần học sinh nông thôn lên tỉnh, từ thi cử đến xin công ăn việc làm đều thua những tỉnh lớn. Thiệt tḥi quá. V́ vậy chúng ta nên nhắm tới những lợi ích cao, yêu cầu chính quyền nhanh chóng hỗ trợ con em ḿnh học tập....

Tiếng một lăo nông thở ra:

- Thầy Hiệu Trưởng ơi. Có thực mới vực được đạo chớ...Không có ăn, học sao nổi...

Câu thở than quá thực tế, đi đúng vào trọng tâm nỗi lo của mọi người nên không ai không tán thành. Cánh đồng khô kiệt ngoài kia không cho họ chút hy vọng nào.

Hải đưa mắt nh́n ông bà Quang, nh́n các bà con quen biết, thấy rơ sự lo lắng hằn trên mặt mỗi người. Anh nuốt nước miếng, cố an ủi:

- Rồi Ủy Ban sẽ giải quyết chuyện nầy thôi. Chuyện ruộng nương, hạt giống, nước tưới tiêu các cán bộ đang suy nghĩ t́m cách khắc phục. Đă có công văn xin máy bơm bán trả góp cho nông dân... Bà con ráng chờ một thời gian ngắn nữa. Cháu nghĩ trước mắt ḿnh nên ưu tiên cho việc học. Đă trễ hơn nửa năm rồi. Ngôi trường cũ quyết định không sửa chữa. Trường mới xây bề thế, hiệu trưởng có rồi, chỉ chờ giáo viên....

Thọ cướp lời chua chát:

- Giáo viên chưa ai chịu về. Người cũ bỏ đi gần hết. Số c̣n lại không đủ chuẩn. Thiếu thốn quá. Chỉ tiếng nói của bà con mới đánh động cán bộ phụ trách...

Phước cười khẩy:

- Nh́n toàn cảnh xem.. có cán bộ ở đây làm chứng.. Ủy ban đang bận rộn chuyện ǵ vậy? Họ suốt ngày theo chân các nhà đầu tư rảo ngang dọc Tỉnh Thức. Dân chúng có cảm giác họ chẳng quan tâm ǵ đến nhân dân hết...

Hải im lặng. Ngực anh như bị một vật ǵ chà xát. Anh đă có nghĩ đến điều đó nhưng sao trong các buổi họp anh không thể thốt lên lời nào bảo vệ quyền lợi của người dân.

Ông Sáu cười khẩy:

- Họ lấy của dân mà chẳng muốn cho chúng ta cái ǵ cả.

- Vậy là trái luật. Nhưng muốn lư lẽ với họ ḿnh phải biết lư luận chặt chẽ, phải học cách đối phó, phải hiểu biết quyền lợi và trách nhiệm của ḿnh, của họ. 

- Tại sao ḿnh phải làm vậy? Họ không phải người dân Tỉnh Thức sao?

Câu nói buông xuống gọn gàng khiến ai cũng bàng hoàng. Ừ nhỉ, họ là ai? Họ đă là con em của Tỉnh Thức, sinh sống và lớn lên trên mảnh đất nầy. Vậy sao bây giờ họ xa lạ và lạnh lùng như vậy?

Cả Hải, cả Thọ đều cúi mặt. Không ai nói ǵ thêm nữa. Sân họp im ắng. Chỉ c̣n nghe tiếng gió nhẹ lay mang theo chút hương từ khu rừng tràm đối diện. H́nh như quanh họ mọi thứ vẫn an yên. Đất dưới chân vẫn cứng chắc cho họ nương thân, gió thiên nhiên vẫn từ bi ve vuốt làn da họ nhưng tại sao thần trí họ xơ cứng trong bụi sương Tỉnh Thức? Và cái lạnh từ bên trong khiến họ run rẩy...
 


KIM-HÀI.
(Trích trong truyện dài
Ḍng Sông Tỉnh Thức)

____

Trở về Chương 19: Bài hát xanh màu lá cỏ

Xem tiếp Chương 21:

 

art2all. net