NHỚ BẠN, THÙY AN

....“ Chưa kịp gởi thì Thùy An đã bỏ tụi mình mà đi mất rồi . Nghĩ về TA lúc nào cũng như thấy bạn ấy cười tươi với cuộc đời. Nếu Kim Hài có bài viết nào về TA thì gởi cho a2a để mình lưu vào trang nhà của TA nhé. Mình thương bạn mà lạ quá, không sao viết được gì. Đầu óc sau này cứ như nhà không có cửa, gió vào tứ bề mà chẳng lưu lại chút gì, dù chỉ là một lay động nhỏ trên một cành cỏ dại .”

Mấy giòng thư của nhà thơ Đặng Lệ Khánh cứ chập chờn trong tâm trí tôi. Tôi cũng như Khánh, thương bạn, nhưng không viết được gì. Thùy An đã ra đi được gần 3 tháng. Và nếu như kế hoạch, hè nầy Thùy An sẽ về VN yên nghỉ bên cha mẹ và chồng.

Mấy năm nay, tôi vẫn nhắn Thùy An nếu có sức khỏe về VN chơi. Hẹn cũng nhiều nhưng càng ngày hai đứa tôi cũng chẳng còn hy vọng gì vì tuổi tác chồng chất và bệnh tật. Nay Thùy An chắc chắn sẽ về quê hương nhưng dưới một hình thức khác và sẽ không có những buổi họp mặt cà phê ở hiên nhà tôi, với các bạn văn, hoặc bạn bè thời cắp sách, sẽ không có những câu chuyện ”bây giờ mới biết, mới kể” trong các chuổi cười bất tận.

Cuộc sống có khởi đầu và tất nhiên có kết thúc. Tất cả những ai đang ở bên kia triền dốc cuộc đời như chúng tôi không lạ gì và sẵn sàng chờ ngày của mình. Nhưng khi có kẻ ra đi trước, người còn lại như tôi cứ triền miên trong hoài niệm, nghĩ về những điều ấy phải chăng cũng là niềm an ủi và để vơi đi nỗi nhớ cùng khắc đậm thêm tình bạn sau nhiều năm bên nhau.

Với tôi, Thùy An từng là bạn cùng trường lớp kinh qua các cấp tiểu học, rồi trung học dưới mái trường Phan châu Trinh thành phố Đà Nẳng. Nhưng chỉ khi vào Đại Học Huế, rồi Đại Học Sài Gòn chúng tôi mới gắn kết nhau cho đến tận bây giờ mà cầu nối chính là niềm say mê văn thơ đã trở thành cái nghiệp.

Nếu nói đến cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn Thùy An đã có không ít bài viết của báo chí, cùng rất nhiều bài tản mạn, tự sự của chính tác giả. Và trên hết các độc giả yêu thích Thùy An bao năm qua cũng đã biết nhiều. Mà chúng tôi cũng đâu phải nhà văn “lớn” hoặc nổi tiếng đâu, chỉ là người viết có vài cuốn sách được độc giả yêu và nhớ, thế thôi, nên chẳng nhất thiết phải thống kê.

Nhưng có những kỷ niệm như những mảnh ghép chưa được biết về một bức tranh TA trong trí nhớ của chính tôi, những mảnh ghép khó ai nhìn thấy, những mảnh ghép đã làm nên một tình bạn lâu dài và bền vững giữa KH-TA. Những mảnh ghép giun rủi đẩy đưa để có một Thùy An, nhà văn của thiếu nhi và tuổi mới lớn. 

Tất cả bắt đầu khi chúng tôi rời trường để vào Đại Học. Đa phần các bạn cùng lớp đậu Tú Tài, có điều kiện và phương tiện đều vào Sài Gòn để nhập học các ngành mình yêu thích. Tôi, tất nhiên với hoàn cảnh của mình, chỉ có thể ra Huế ghi danh học Đại Học Khoa Học khi Đại Học Sư Phạm Huế từ chối tôi sau câu hỏi quá khó trong kỳ thi vấn đáp:” Địa lý kinh tế tỉnh Hưng Yên, Bắc Việt?” Đấy là quê nội của tôi và bấy giờ là thời điểm năm 1964. Sau nầy, tôi thầm cám ơn cái dốt của mình bởi nhờ đó, tôi mới có cơ hội vào Sài Gòn, cái nôi của văn học miền Nam. Đó là chuyện của ba năm sau.

Tôi không biết tại sao Thùy An lại chấp nhận học ở Huế khi có điều kiện đi học xa. Và cũng không hiểu tại sao Thùy An lại chọn SPCN( Lý Hóa Nhiên) để ghi danh. Và tất nhiên, hai đứa cùng lớp cùng trường, chung một phân khoa, lại xa nhà, gần chỗ trọ, mới trở nên gắn bó. Thật sự, lúc ấy hai đứa tôi mới biết cả hai đều yêu văn thơ và đang vỏ vẻ làm thơ, viết văn đăng báo.

Tôi không hiểu các bạn văn cùng thời như thế nào, nhưng riêng tôi, tôi tập làm thơ trước khi viết văn. ( Có lẽ làm thơ con cóc dễ dàng và nhanh chóng hơn thì phải). Vì vậy khi được một “tiền bối” học MPC Nguyễn Diên ngỏ ý lập một nhóm thơ, hai đứa tôi đồng ý luôn. Nhóm thơ 3 người thì hơi “hẻo”, cuối cùng thu phục được một cô bạn cũng cùng lớp, Như Hảo. Hảo kín đáo, làm thơ cho mình đọc và không có tham vọng dấn thân vào sân chơi thi cú. Nhưng cũng vì đã quen nhau thời trung học, đang xa nhà, buồn bã, nên Như Hảo cũng gật đầu luôn. Thế là thi nhóm Sóng Vàng ra đời, có cả bài hát riêng cho nhóm..

” Từ miền xa ước mơ, một làn sóng vô bờ, một làn sóng huy hoàng, một làn sóng sông mơ... Giòng sông xanh lấp lánh, tóc mây mơ hồ. Chờ trăng lên thấp thoáng gió gieo lời thơ....Gió cuốn lên Sóng Vàng, sóng vàng, sóng vàng.....”.

Thi nhóm Sóng Vàng có buổi ra mắt đơn sơ cùng vài bạn thân tại ký túc xá Minh Mạng. Dù sau nầy,khi Sóng Vàng chỉ còn có tôi và Thùy An hoạt động, bài viết đăng báo nào của chúng tôi cũng ghi rõ, thi nhóm Sóng Vàng, Huế.

Có thi nhóm nghĩa là có động lực, tôi và Thùy An tiếp tục gửi bài cho các tờ báo ở Sài Gòn lúc bấy giờ. Không nhiều, song mỗi khi có bài, chúng tôi vui như mở hội. Không thể kể hết những hạnh phúc và niềm vui mà chúng tôi có được trong thời gian đó. Nhưng phải thật thà rằng chúng tôi không hề có một ý nghĩ nào sẽ là một thi hoặc văn sĩ. Tất cả chỉ là niềm vui rất trong trẻo thuở thanh xuân.

Rồi một bước ngoặt của định mệnh đến bất ngờ. Sau 3 năm học ở Huế, phân khoa Khoa học Tự Nhiên của chúng tôi được thông báo, niên khóa 67-68 sẽ khai giảng ở Sài Gòn vì các giáo sư thỉnh giảng không thể ra Huế giảng dạy. Ngành Địa Chất mà tôi và Thùy An theo học cũng không thoát khỏi quyết định đó. Chỉ còn một năm nữa là chúng tôi ra trường. Trong thời buổi chiến tranh, tôi chỉ mong ước sau khi tốt nghiệp được trở lại trường xưa ở Đà Nẳng để làm một cô giáo tốt, sống cạnh gia đình. Mọi thứ lở dở, phải làm sao đây? Tôi không có một ai thân thuộc ở SG. SG trong tôi chỉ là một giấc mơ xa, rất xa. Tôi không có điều kiện để đi như vậy. Chấp nhận số phận thôi. Nhưng một phép màu của số phận lần nữa lại đến. Gia đình một người bạn cùng khoa ngỏ lời sẽ cho tôi vay tiền mua vé máy bay với lý do để cho mấy đứa đi học xa có bạn bè thân thiết, chỉ bảo nhau trên “đất khách quê người.” Khi nào ra trường có việc làm thì hoàn trả lại. Cái phao cứu sinh được đưa ra đúng lúc.

Thế là tôi khăn gói đi SG trong tâm trạng lo âu: làm thế nào để tồn tại ở một nơi xa lạ? Tôi hình như chưa lường được hết mọi chuyện.  Tôi và Thùy An đi cùng một chuyến bay. Thùy An được bố đưa đi, tôi thấy an tâm phần nào. Nhưng khi máy bay đáp xuống phi trường TSN rộng lớn, tôi hoảng hốt thật sự. Cầm địa chỉ người bạn thời trẻ của ba tôi để xin tá túc trong thời gian đầu, tôi ngơ ngác không biết phải làm thế nào để đến được. Thùy An hỏi tôi.” Ai đón mầy? “ Tôi lắc đầu lo lắng đến muốn khóc. Ba TA là một người tốt bụng, hiền hậu. Ông bảo tôi về chung với TA rồi tìm người quen sau. Vậy là chúng tôi đến nhà người anh họ TA, nơi TA sẽ cư ngụ khi ở SG. Chưa kịp hoàn hồn, một dịp may nữa lại đến. Buổi cơm chiều hôm đó, vợ chồng người anh họ TA than phiền chuyện cô giáo dạy kèm cho hai cô con gái đã không đến như đã hẹn. Ba TA hỏi tôi có muốn nhận công việc đó không? Vì tôi đã từng dạy kèm trẻ khi học ở Huế, và cũng vì muốn có một công việc để học nốt năm cuối, tôi đồng ý.

Thế là tôi và TA sống chung dưới một mái nhà. Trừ những buổi tối, tôi và Thùy An cùng đến trường, cùng nói chuyện với nhau về những bài viết của riêng mỗi đứa. Và đâu phải chỉ có việc học mới ganh đua, mà làm thơ viết chuyện cũng cố gắng từng bước vươn lên. Lúc đó, chúng tôi đã có bài đăng trên tuần báo Văn nghệ Tiền Phong, bán nguyệt san Phổ Thông, Chánh Luận, Thời Thế.v..v..Tất tất đều là thơ tình, truyện tình cảm. Thơ thiếu nhi ngủ quên từ lâu rồi bởi chúng tôi là những thiếu nữ với rất nhiều cảm xúc tuổi mới lớn. Chúng tôi ( hình như hơi giống các thiếu nữ bây giờ) cũng có thần tượng của mình, chẳng phải là người yêu mà tựa như fan cứng, một giáo sư trẻ. Những bài thơ non nớt ra đời một cách “ vui vẻ”.

“Người mang đến cho tôi tình lửa hạ,
Tình trãi môi hồng, tình trãi môi son.
Nên một thoáng yêu ngàn năm say mộng
Mỗi phút xa là thương nhớ ngập hồn....”

Cùng thích chung một thần tượng nên chúng tôi cùng cảm xúc, và từ đó tập thơ “ Tình ái xanh “ ra đời, gồm những bài thơ tình viết chung, lấy bút hiệu Kim Thùy ( tên ghép Kim Hài- Thùy An). Đây là tập thơ mở đầu cho các tập sách viết hoặc in chung sau nầy.

Năm 1968, biến cố Mậu Thân làm đảo lộn cuộc sống của chúng tôi. Bố mẹ Thùy An dời nhà vào Sài Gòn. Thùy An có một tổ ấm, còn tôi đi trọ học nơi khác. Niên khóa 67-68 kết thúc. Tốt nghiệp, tôi có ngay việc làm nhờ người bạn thời trẻ của ba tôi giới thiệu, Thùy An làm trong phòng thí nghiệm địa chất của trường ĐHKH. Tuy vậy hai đứa vẫn thường gặp nhau và tự sản xuất ra những tuyển tập văn thơ chung bằng cách quay roneo, đóng bìa đơn giản để tặng bạn bè. Còn in sách ư, chúng tôi không nghĩ đến chứ đừng nói là mơ.

Tôi không nhớ bằng cách nào mà tôi làm quen với bán nguyệt san Tuổi Hoa. Nhưng chính xác nhất là vào tháng 9 năm 1969, một bài phóng sự nhỏ về làng Cô Nhi Long Thành có tựa đề “Dấu ngọc” được đăng lên Tuổi Hoa. Một tuần sau, tôi được anh Hoàng đăng Cấp và Quyên Di mời đến tòa soạn chơi. Ở đây, anh Cấp cho tôi xem khá nhiều bức thư độc giả gửi tới khen tặng và muốn làm quen. Sự niềm nở, thân tình của tòa soạn, sự yêu thích của độc giả, khiến tôi xúc động đồng thời truyền cảm hứng để tôi chuyển hướng viết nhiều cho tuổi hoa niên. Một may mắn khác cùng đến, truyện viết cho thiếu nhi “Trông về quê mẹ” của tôi được nhà văn Nguyễn Vỹ cho đăng nhiều kỳ trên báo Thằng Bờm, truyện lọt mắt xanh nxb Hoa Tiên và nxb đề nghị được in thành sách, bìa do ViVi vẽ.

Niềm vui đến bất ngờ khiến tôi và Thùy An đều phấn khích, nhưng chuyển hẳn sang mảng thiếu nhi thì Thùy An còn phân vân. Tuổi thiếu nữ nhiều mộng mơ và truyện tình yêu vẫn là thế mạnh của Thùy An. Cho đến một ngày, tủ sách Tuổi Hoa ra đời, ngoài mảng hoa xanh, hoa đỏ. Tuổi Hoa có dự tính làm sách cho tuổi mới lớn, loại Hoa tím. Chủ biên T.H. là ông Nguyễn Trường Sơn, ngỏ ý muốn tôi biên tập lại một truyện hoa tím của Pháp qua bản dịch thô. Tôi đọc, thấy văn dịch lủng củng và mạch chuyện chẳng ăn nhập gì với đời sống thực của giới trẻ VN thời ấy. Tôi không thích lắm, nhưng Vi Vi khuyên tôi nhận và cứ viết theo ý mình. Tôi mang bản thảo về gặp TA và nói, hai đứa mình viết chung đi, tao nửa cuốn đầu, mi nửa cuốn sau. Chúng tôi quyết định lấy Huế làm bối cảnh ( vì dù sao Huế vẫn là nơi chúng tôi quen thuộc nhất). Bản thảo được chấp nhận, sách in với hình bìa rất đẹp của họa sĩ Vi Vi. Nhan đề Nắng lụa và bút hiệu chung Dạ Thanh cũng do Vi Vi chọn trong một số tên tôi và Thùy An đề nghị. Nắng lụa đã được rất nhiều bạn đọc yêu thích.

Từ đó, Thùy An bắt đầu bén duyên với Tuổi Hoa. Sau Hoa Tím, Thùy An bắt đầu hứng thú với truyện thiếu nhi, Hoa xanh, mà cuốn “ Vườn cau nước dâng” là một trong những truyện thiếu nhi dễ thương nhất của Thùy An. Cho đến cuối đời, dù thỉnh thoảng sáng tác sách truyện tình cảm “ người lớn” nhưng Thùy An vẫn chuyên tâm viết cho thiếu nhi và đã được xếp trong hàng ngũ các nhà văn viết cho thiếu nhi.

Như tôi đã thú nhận, trí nhớ của tôi thuộc loại tồi. Vì vậy các hoài niệm cũng nổi trôi và đứt khúc. Tuy nhiên cái thời xanh nhất, rực rỡ nhất và khó quên nhất, cái thời tuổi đôi mươi nhiều ước mơ, nhiều hoài bảo luôn luôn soi rọi như một thứ hạnh phúc chói lòa bền vững, làm nền tảng cho tình bạn học, bạn nghề cùng niềm yêu thích văn chương của chúng tôi luôn tồn tại.

Ai cũng có quỹ thời gian của riêng mình. Tôi và Thùy An cũng không ngoại lệ. Nhớ về nhau, dù một khoảng đời, đối với tôi cũng khá khó khăn để viết ra cho hết cảm nghĩ của mình. Nhưng quả khi được tin người bạn tâm đắc ra đi tôi thấy mình như cạn lời. Thôi thì những giòng hồi tưởng nhỏ nhoi nầy xem như “chút tình hiu hắt bay”(**) của người bạn già này vậy.

KIM HÀI

_______

Ps

(**) lời của nhà thơ Phạm thanh Chương.