NHỮNG DẠNG THƠ VIỆT NAM ĐẶC BIỆT

PHẦN I :

DẠNG THƠ BÌNH THANH
 

~~oO))((Oo~~

Thi ca Việt Nam vừa phong phú súc tích về nội dung, cú pháp, ngôn từ; vừa đa dạng về thể loại (thất ngôn, bát ngôn, tứ tuyệt, bát cú, lục bát, song thất lục bát, thơ tự do …). Hầu như thơ các nước như Trung Hoa, Nhật Bản, thơ các nước Tây phương đều gieo vần ở cuối câu (VẦN CHÂN – CƯỚC VẬN), thơ Việt Nam còn gieo thêm vần ở giữa câu (VẦN LƯNG – YÊU VẬN) như trong thể THƠ LỤC BÁT, THƠ SONG THẤT LỤC BÁT (có khi còn gieo nhiều vần trong một câu). Ngoài ra, nhiều nhà thơ Việt Nam còn sáng tạo thêm nhiều dạng thức mới như: thơ đọc nhiều cách, thơ hình, thơ Việt chèn ngoại ngữ, thơ bình thanh ... Hôm nay, tôi xin giới thiệu DẠNG THƠ BÌNH THANH đến các bạn yêu thơ.

Trong DẠNG THƠ BÌNH THANH, các câu thơ trong bài hoàn toàn bình thanh. Nghĩa là câu thơ đó có những tiếng toàn là thanh bằng, nhiều người hay gọi nhầm là thơ vần bằng là không chính xác. Vần bằng có nghĩa là các tiếng bắt vần trong các câu thơ có thanh bằng. Trong thơ Việt, thể thơ song thất lục bát chỉ gieo vần trắc ở hai câu 7, các bài vè có gieo vần trắc ở cuối câu, nhưng chỉ khoảng 2 ; 3 câu là chuyển đổi sang vần bằng. Riêng với thể thơ Đường luật, hầu như các tác giả đều gieo vần bằng. Rất hiếm ai gieo vần trắc, vì đọc lên nghe trúc trắc không êm tai - chẳng hạn bài thơ Đường luật gieo vần trắc như bài "ĐÊM MÙA HẠ" của Nguyễn Khuyến
 

ĐÊM MÙA HẠ
Tháng tư đầu mùa hạ

Tiết trời thật oi ả

Tiếng dế kêu thiết tha

Đàn muỗi bay tơi tả

Nỗi ấy nói cùng ai

Cảnh này buồn cả dạ

Biếng nhắp năm canh chầy

Gà đà sớm giục giã
              Nguyễn Khuyến
 

Trở lại DẠNG THƠ BÌNH THANH (thơ có những tiếng đều mang thanh bằng; từ khá lâu, trong phong trào THƠ MỚI, thi ca Việt Nam đã có những câu thơ, thậm chí toàn bài thơ đều mang thanh bằng.

Xuân Diệu trong bài thơ “Nhị hồ” có hai câu bình thanh :

“Sương nương theo trăng ngừng lưng trời

Tương tư nâng lòng lên chơi vơi”
 

Hàn Mặc Tử có bài thơ TIÊU SẦU khá dài , mà 2/3 bài là bình thanh

“Ô! Đêm nay trời trong như gương

Không làn mây vương không hơi sương

Tơ trăng buông rèm trên muôn cành.

Tơ trăng vàng rung như âm thanh.

Từ đâu tiêu sầu reo vi vu,

Buồn như làn mây hiền mùa thu

Êm như giòng tơ trên vai nường.

Mong manh như là lời yêu đương

Tiêu đưa tôi bay lên cung trăng!

Tôi phiêu diêu cùng ngàn sao băng

A ha! Lòng tôi trăng là trăng!

A ha! Trăng tràn đầy châu thân!

Cung thiềm đây rồi hương ngây ngây,

Ồ! Bằng trân châu hay quỳnh dao ?

Và mớm cho tôi bao tình say

Mà tôi trút bao dòng ngọt ngào

Nghê thường lên khơi nường Hằng ra

Hương trầm bâng khuâng quyện mình hoa.

Nhịp nhàng nường đi theo nhịp đàn

Âm thanh lên cao nhạc rừng lan,

Tôi lại gần bên, ô! Lạ thường!

Nường trăng. Ô! Chính là Thương Thương.

Người tôi rung động như âm thanh,

Môi không ngừng dưới đôi tay xinh.

Hoảng hốt tôi ôm chầm lấy nường,

Than ôi, nường đã biến ra sương.

Tôi ôm chầm phải tiếng tiêu sầu,

Vi vu reo buồn trong đêm thâu.

………….......................................

                        Hàn Mạc Tử

 

Đặc biệt, trong thi ca Việt Nam có những bài thơ bình thanh toàn bài. Thi sĩ Bích Khê có hai bài thơ rất nổi tiếng toàn bình thanh, đó là bài “Tì bà” và bài “Hoàng Hoa” (hai nhạc sĩ Phạm Duy và Khúc Dương đã phổ nhạc,) mời thưởng thức:

a/ https://www.youtube.com/watch?v=qjvGxzeax3Y
b/ https://www.youtube.com/watch?v=0oDnMaho2IY


TỲ BÀ
Nàng ơi! Tay đêm đang giăng mềm
Trăng đan qua cành muôn tay êm
Mây nhung pha màu thu trên trời
Sương lam phơi màu thu muôn nơi

Vàng sao nằm im trên hoa gầy
Tương tư người xưa thôi qua đây
Ôi! Nàng năm xưa quên lời thề
Hoa vừa đưa hương gây đê mê

Cây đàn yêu đương làm bằng thơ
Cây đàn yêu đương run trong mơ
Hồn về trên môi kêu: em ơi
Thuyền hồn không đi lên chơi vơi

Tôi qua tìm nàng vay du dương
Tôi mang lên lầu lên cung Thương
Tôi không bao giờ thôi yêu nàng
Tình tang tôi nghe như tình lang

Yêu nàng bao nhiêu trong lòng tôi
Yêu nàng bao nhiêu trên đôi môi
Đâu tìm Đào Nguyên cho xa xôi
Đào Nguyên trong lòng nàng đây thôi

Thu ôm muôn hồn chơi phiêu diêu
Sao tôi không màng kêu: em yêu
Trăng nay không nàng như trăng thiu
Đêm nay không nàng như đêm hiu

Buồn lưu cây đào tìm hơi xuân
Buồn sang cây tùng thăm đông quân
Ô! Hay buồn vương cây ngô đồng
Vàng rơi! vàng rơi: Thu mênh mông.
                                         Bích Khê

HOÀNG HOA
Lam nhung ô ! màu lưng chừng trời;
Xanh nhung ô ! Màu phơi nơi nơi.
Vàng phai nằm im ôm non gầy;
Chim yên neo mình ôm xương cây.
Đây mùa Hoàng hoa, mùa Hoàng hoa:
Đông nam mây đùn nơi thành xa...

Oanh già theo quyên quên tin chàng !
Đào theo phù dung: thư không sang !
Ngàn khơi, ngàn khơi, ta, ngàn khơi:
Làn trăng theo chàng qua muôn nơi;
Theo chàng ta làm con chim uyên;
Làn mây theo chàng bên nhung yên.

Chàng ơi! hồn say trong mơ màng,
-- Hồn ta ? hay là hồn tình lang ?
Non Yên tên bay ngang muôn đầu...
Thâm khuê oan gì giam xuân sâu ?
-- Ai xây bờ xanh trên xương người ?!
Ai xây mồ hoa chôn đời tươi ?!
                                       Bích Khê

 

Bản thân tôi, cũng tập tò làm thử ba bài thơ toàn bình thanh. Một bài theo thể ngũ ngôn, một bài theo thể thất ngôn, một bài theo thể lục bát.

THÙY HIÊN (* )
Chiều tàn sương lung linh
Vườn hồng mơ chim xanh
Thùy Hiên , em trong vườn
Bừng lòng bao là thương

Môi hồng gieo buồn vương
Mơ hồ chờ anh hôn
Lâng lâng và chơi vơi
Yêu em không còn lời

Hồn chiều in lên mi
Thuyền tình xuôi mây đi
Ồ nàng hay sao trời
Thiên hà hay trùng khơi ?

Hồn anh dâng bâng khuâng
Đàn lòng sao ngân vang
Cung trầm rung miên man
Lời trên môi thì thầm

Lời chiều muôn năm xưa
Òa tràn trăm sông thơ
Mênh mang tà huy bay
Thùy Hiên vàng trăng gầy
                            La Thụy

*Thùy Hiên : Tên người thiếu nữ

 

TÌNH XƯA
Sầu thu mênh mang thương rừng phai
Tương tư bâng khuâng nhiều canh dài
Lời trăng vương gieo hờn lên môi
Đêm đêm mơ ai nhìn mây trôi

Đêm đêm mơ ai nhìn mây trôi
Chừ đây uyên ương không còn đôi
Rồi em sang ngang trên thuyền hoa
Giang hồ phiêu bồng ru đời ta

Giang hồ phiêu bồng ru đời ta
Lênh đênh trùng khơi đùa phong ba
Vàng trăng giăng tơ khơi tình xưa
Tình ơi ! Tình ơi ! Đừng đong đưa
                              La Thụy

 

HỒ CẦM
Vang đêm thanh hồ cầm ngân
Trăng ngà giăng tơ cung trầm buông lơi
Lâng lâng tình đang lên khơi
Hồ, xừ, xang… lòng chơi vơi canh dài
Mơ hồ hồn xưa liêu trai
Mồ thu hoang vu chừ ai u hoài
Vương mang chi, đàn ngân dài
Lưu dư hương… ồ trang đài về đâu
Tương tư sao, đàn dâng sầu
Say men nồng hay say màu thời gian
Vời chân mây, nhòa non ngàn
Bâng khuâng heo may, mơ màng hơi thu
Ai phiêu diêu trong sương mù
Người muôn năm… từ thâm u quay về
Trần gian kia còn si mê?
Hồ cầm cao cung , thương hề niềm xưa
Rơi rưng rưng từng âm thừa
Sao trời lung linh đường tơ chìm dần
La Thụy
 

Luật hài thanh trong thơ lục bát chính thể đối với các tiếng trong câu thơ vốn là :
Bằng bằng , trắc trắc, bằng bằng
Bằng bằng, trắc trắc, bằng bằng, trắc bằng

Theo đúng quy định " nhị, tứ, lục phân minh" thì tiếng thứ tư bắt buộc phải
mang thanh trắc. Thế nhưng, Thâm Tâm trong bài thơ lục bát "CÁC ANH" cũng từng có câu lục hoàn toàn bình thanh:

Hơi đàn buồn như trời mưa
Các anh tắt nốt âm thừa đi thôi
(Thâm Tâm)

Bắt chước Thâm Tâm, tôi thử làm bài thơ lục bát bình thanh “HỒ CẦM “ này, góp chung với hai bài thơ đã làm từ trước thành ba bài thơ bình thanh gửi đến quý bạn đọc cho vui những khi trà dư tửu hậu .
“Mua vui mong được một vài trống canh “
(Nguyễn Du)
 

LA THỤY

Ghi chú:
Hình như thơ bình thanh với âm điệu dịu êm dễ gây ấn tượng cho các nhạc sĩ bạn bè, nên cả 3 bài thơ bình thanh trên của tôi đều được các nhạc sĩ Thảo Nguyên, Bùi Tuấn Anh phổ nhạc. Mời thưởng thức:

a/ https://www.youtube.com/watch?v=T1VQcwxGT1o
b/ https://www.youtube.com/watch?v=W-QI81exIJQ
c/ https://www.youtube.com/watch?v=qZU1v72YUnE

______

Góp ý của a2a :

Các bạn cũng có thể vào đây để đọc :

Hồ Cầm

Thùy Hiên

Tình xưa

art2all.net