Lê Ngọc Hồ

 

T́nh Yêu trong Ca dao

 

 

 ...

Anh nắm vạt áo, anh đề câu thơ

...Chữ Trung th́ để phần cha,

Chữ Hiếu phần mẹ, đôi ta chữ T́nh. 

 

Thế là ca dao đă phân định rơ ràng: lư trí xin để một bên để chữ t́nh diễn tả.  Tự ngàn xưa ca dao đă "đầy ắp" những lời văn trữ t́nh cho yêu, cho nhớ, cho thương, cho thắc mắc "giả bộ" rằng tại sao lại yêu thương một người không phải là cha, không phải là mẹ, không phải họ hàng, có khi không phải người  quen, chưa biết đă thương, chưa gặp đă mến:           

 

Gió đâu thổi mát sau lưng,

Dạ sao lại nhớ người dưng vô cùng? 

 

Hỏi là trả lời rồi, có lẽ anh đă thương em từ muôn thuở, từ kiếp trước, từ thuở nào xa xưa...  Khi em mới chỉ là một noăn bào phôi thai, từ bào thai trong ḷng mẹ: 

 

Sao mai ba cái nằm ngang,

Thương em từ thuở mẹ mang trong ḷng.

 

Thật là một t́nh yêu lăng mạn vô tiền khoáng hậu...  Khi anh đă thương là anh phải t́m ba mươi sáu cách làm quen:

 

Chiều chiều bóng ngả về tây,

Hỏi cô hái củi bên đầy bên vơi:

Cô c̣n hái nữa hay thôi,

Cho tôi hái đỡ làm đôi vợ chồng.

 

hay:

 

Đ̣ dọc rồi lại đ̣ ngang,

Có đi anh đợi, có sang anh chờ?

 

Làm quen lắm lúc đầy thi vị, lăng mạn, nhưng cũng có khi ngớ ngẩn dễ thương:

 

Vườn em có đất trồng cau,

Cho anh bứng gốc cam sành trồng bên.

 

Đă yêu em rồi th́ ra ngẩn, vào ngơ, ḷng những bồi hồi, bàng hoàng, xốn xang:

 

Thương em nào biết mần răng,

Mười đêm ra đứng trong trăng cả mười.

 

Biết dư rằng đứng ngắm trăng chẳng ăn giải ǵ, nhưng trăng ơi mi làm tín trạm cho anh gởi nhớ, gởi thương đến người ấy nha.  Hay mượn trăng làm chứng nhân cho mối t́nh chớm nở, có khi là mối t́nh một chiều... 

 

Sáng trăng chi lắm nữa trời,

Để năm canh anh thơ thẩn cửa người cả năm.

 

Ca dao đă nói thực tất cả tấm ḷng của người đang yêu, không đè nén, không che đậy sự thật.  Luân lư Khổng Mạnh khắt khe là thế, chữ trung, chữ hiếu trọng đại là thế nhưng ca dao gạt phắt sang một bên v́ là lư trí, c̣n đây là vương quốc của t́nh cảm cơ mà: chữ t́nh phải nhất, đó là sự thật một trăm phần trăm, ca dao đă can đảm nói lên điều đó: 

 

Đêm nằm ở dưới bóng trăng,

Thương cha, nhớ mẹ không bằng nhớ em!

 

Ca dao đă cực tả t́nh yêu, t́nh thật là vĩ đại như đất trời, hơn cả đất trời và trách cả đất trời khi đất trời là kỳ đà cản mũi:

 

Bạn về có nhớ ta chăng?

Ta về nhớ bạn như trăng nhớ trời.

 

hoặc:

 

Núi cao chi lắm núi ơi,

Núi che mặt trời, không thấy người thương.

 

Đă hân hạnh quen em, anh bèn thừa thắng xông lên đề nghị một t́nh yêu xây dựng, muốn cùng em chung... nhiều thứ.  Nhưng anh đánh đ̣n phủ đầu bằng chữ hiếu em sẽ cảm động hơn v́ em là con nhà gia giáo: 

 

Khăn trắng em chít cho ai,

Có phải chít cho phụ mẫu xé hai ta chít cùng.

 

Đă thương em rồi th́ anh đâu có quản "thân lươn lấm đầu," bao nhiêu khó khăn vượt hết, trở ngại san bằng, dù đèo cao, vực sâu, lũng thẳm, biển rộng, sông dài, rừng xanh, núi đỏ,.... dù phải cực thân, quy lụy v́ ai:        

 

Đi ngang nhà má,

Cái tay tôi xá,

Cái cẳng tôi quỳ,

Ḷng thương con má, xá ǵ thân tôi.

 

Khi đă yêu anh không c̣n so sánh, yêu là yêu, v́ yêu em, thế thôi!

 

Trắng như bông mà ḷng anh không chuộng,

Đen như cục than hầm mà ḷng muốn, dạ thương.

 

Và anh cũng không phân b́ cùng em:           

 

Bắc thang lên hỏi ngọn trầu vàng,

Trầu em cao số, muộn màng anh thương.

Bắc thang lên hỏi ngọn trầu hương,

Đó thương ta một, ta thương đó mười.

 

Đâu phải t́nh yêu một chiều, em cũng yêu anh không kém, nếu không muốn nói c̣n hơn:

 

Cách nhau một bức rào thưa,

Tay chùi nước mắt, tay đưa miếng trầu.

 

Em khóc v́ cảm động đó anh!  Đă yêu anh từ thuở nào, biết bao nhiêu, biết bao ngày để đến bây giờ là lúc anh ngỏ điều em ao ước.  Nhưng em phận gái, em nói ṿng quanh, anh phải hiểu:

 

Bên kia sông có trồng bụi sả,

Bên này sông ông xă trồng bụi tre,

Trách ai làm bụi tre nó ngả, bụi sả nó rầu.

Phải chi ngoài biển có cầu,

Anh ra đó, anh giải đoạn sầu cho em.

 

V́ ai mà em phải

 

Giả đ̣ mua khế bán chanh,

Giả đi đ̣i nợ thăm anh kẻo buồn.

 

Đă yêu em chẳng ngại nữ nhi thường t́nh mà "xăm xăm băng lối vườn khuya một ḿnh," hoặc chỉ đường đi nước bước cho anh:

 

Chuột kêu chút chít trong rương,

Anh đi cho khéo đụng giường má hay.

 

V́ kín đáo nên em giả bộ thờ ơ, không quen biết:

 

Đi qua nghiêng nón cúi lưng,

Anh không chào, em không hỏi v́ chưng đông người.

 

Những khi không có người lạ th́:

 

Ra về mới đến nửa đồng,

Nón che, tay ngoắc trong ḷng nhớ thương.

 

hoặc:

 

Nước chảy re re, con cá he nó xoè đuôi phụng,

Anh xa em rồi trong bụng c̣n thương.

 

Và ôm hoài kỷ niệm những lần gặp gỡ:

 

Em về nhớ phố, nhớ phường,

Nhớ nơi tṛ chuyện, nhớ đường em đi.

 

Ca dao là t́nh tự của dân tộc, là tiếng nói của t́nh yêu.  Ca dao là t́nh tự trung thực nhất, đơn sơ nhất, bộc trực nhất.  Là tiếng nói của con tim, không c̣n lư trí kiềm tỏa.  Có sao nói vậy, không màu mè, không rào trước đón sau, không hoa hoè hoa sói.  Uống lời thơ của con tim trong ca dao như uống gịng suối ngọt của nước mưa trời khi cổ cháy.  Có khi nào bạn thấy ḷng khô cháy như sa mạc, t́nh cùn như sỏi đá, bạn hăy uống thử trong gịng suối ngọt ngào t́nh tự ca dao, bạn sẽ thấy nhạc ḷng trổi dậy, hoa ḷng đưa hương và thần kinh giao cảm sẽ truyền lên bờ môi khô của bạn một ánh sáng nụ cười.

 

   

trang lê ngọc hồ

art2all.net