NGUYỄN AN B̀NH
 

 

  MỘT CHÚT TÂM T̀NH VỀ NHÀ VĂN VƠ HỒNG,

TÁC GIẢ CỦA “HOÀI CỐ NHÂN”

 

          “Ngày 24/04/2022 Trường đại học Phú Yên đă tổ chức buổi hội thảo khoa học quốc gia “HOÀI CỐ NHÂN KỶ NIỆM 100 NĂM NGÀY SINH VƠ HỒNG” tại hội trường khu du lịch sinh thái của Sao Việt thành phố Tuy Ḥa-Phú Yên, tôi và đoàn nhà văn thành phố HCM được mời dự hội thảo v́ đang dự trại sáng tác ở đó. Buổi hội thảo nầy đáng ra tổ chức từ năm 2021, sau nhiều lần tạm hoăn do dịch cô vít đến hôm nay mới tiến hành được, hội thảo chỉ diễn ra trong buổi chiều ngắn ngủi nhưng nó cũng cô đọng được nhiều vấn đề chính về sự nghiệp văn chương của nhà văn Vơ Hồng với rất nhiều bài tham luận đóng góp, qua đó thể hiện tấm ḷng của người dân Phú Yên đối với nhà văn Vơ Hồng, người Phú Yên có những đóng góp vào sự phăt triển văn học của nước nhà. Nhân buổi hội thảo nầy tôi xin ghi lại một chút tâm t́nh, cảm xúc trân quí của ḿnh đối với nhà văn, nhà giáo Vơ Hồng người mà thời tôi mới chập chững bước vào con đường dạy học đă hết ḷng ngưỡng mộ”.

 

 

 

 

          Nhà văn Vơ Hồng là tên thật, khi viết văn ông c̣n lấy các bút danh khác: Ngân Sơn, Hồng Vơ, Vơ An Thạch. Sinh ngày 05 tháng chạp năm Nhâm Tuất tức ngày 21/01/1923, mất ngày 31//03/2013 tại nhà riêng 51 Hồng Bàng-Nha Trang để lại nhiều tác phẩm văn học có giá trị.

 

Tôi c̣n nhớ cách đây hơn nửa thế kỷ, khi mới bước chân vào Trường Đại Học Sư Phạm Cần Thơ ban Việt Hán, ngay trong buổi học đầu tiên giáo sư hướng dẫn lớp chúng tôi sau vài câu chào hỏi làm quen, thầy dặn ḍ chúng tôi nên đọc thêm một số tác phẩm của các nhà văn hiện đại có tiếng tăm như Sơn Nam, B́nh Nguyên Lộc, Vơ Phiến...tôi c̣n nhớ thầy dặn đọc thêm Ngựa Chứng Trong Sân Trường của Duyên Anh, Ngôi Trường Đi Xuống của Vũ Hạnh, Hoài Cố Nhân của Vơ Hồng… những tác giả có tác phẩm được đưa vào giảng dạy văn học ở miền Nam lúc bấy giờ. Thời ấy hoàn cảnh tài chánh có khó khăn không cho phép tôi mua nhiều sách đến thế nên tôi chỉ mua hay mượn đọc được một số tác phẩm tiêu biểu trong đó Hoài Cố Nhân của Vơ Hồng. Hoài Cố Nhân là tác phẩm đầu tiên nhà văn Vơ Hồng được nhà xuất bản Ban Mai in và phát hành năm 1959. Có thể nói tác phẩm như một tờ giấy thông hành đưa ông vào con đường văn chương v́ lúc đó tên tuổi Vơ Hồng c̣n rất mới mẻ, văn phong giản dị, ít trau chuốt có lẽ nhờ vậy đă tạo cho người đọc sự gần gũi thân thiết chăng?


Tác phẩm viết về thời kỳ đất nước trải qua nhiều biến động của thời cuộc, nói lên tâm trạng tầng lớp thanh niên trí thức bấy giờ khi đứng trước ngă ba đường. Ước mơ, hoài băo của họ bị xáo trộn. Người dân ở nông thôn chịu ảnh hưởng nhiều nhất nhưng họ lại rất mịt mờ về t́nh h́nh chung của đất nước, Hoàng Gia Lư bị cuốn vào ṿng xoáy thời cuộc đó. Hai nhân vật chính là Hoàng Gia Lư và Xuân. Câu chuyện dẫn dắt bởi người xưng “tôi” là tác giả. Lư yêu Xuân từ năm lớp nhất nhưng bị cấm đoán. Thời cuộc biến chuyển: Nhật đảo chánh Pháp rồi Nhật lại thua Đồng Minh buộc rút khỏi Đông Dương. Lư muốn làm những việc hữu ích cho đất nước xă hội, Anh tin tưởng hoàn toàn vào thuyết Đại Đông Á của người Nhật nên xin thôi học vào làm ở ṭa đại sứ rồi sở hiến binh Nhật, lúc nầy có những câu chuyện thêu dệt về Lư làm cho người khác phải thán phục để rồi khi nhận ra sự giả dối của người Nhật làm cho anh vỡ mộng, anh nhận ra ḿnh đă sai lầm thất bại. Tuy vậy sau đó Lư cũng t́m được một công việc có ích cứu giúp những người nghèo khó ở Ty Cứu Tế Xă Hội sau tháng 8-1945. Cuộc t́nh của Hoàng Gia Lư và Xuân tuy thành tựu nhưng sớm bị chia cắt bởi lẽ tử sinh. Lư trút hơi thở cuối cùng sau cơn bệnh nặng trong một lần đi công tác để lại nỗi tiếc nuối buồn thương của người vợ trẻ và đứa con thơ bé bỏng để rồi:

 

“...Cứ chiều chiều, hai mẹ con dẫn nhau ra sau vườn nhà, nh́n ra cánh đồng xa. Hai mẹ con ở đó hàng giờ...

Chị thôi không nói nữa, mi mắt chớp mau. Chợt chị mỉm cười, "à" lên một tiếng như chợt nhớ ra. Chị bế Thảo rồi cầm tay chỉ ra sân, chị nói:
- À, Thảo hát cái bài hát "Chiều chiều" cho bác nghe nào. Nào:
- C̣ ơi...
Bé Thảo bập bẹ:
- bay về...
- bay về...
- phương nao...
- phương nao...
Chị vỗ tay khen. Bé Thảo vỗ tay reo. Tôi cũng vỗ tay theo như một cái máy.
C̣ ơi, bay về phương nao...
Câu hát không lẽ dứt ở đó. Tôi chắc chị đă tiếp thêm bằng một câu nữa, bằng vài câu nữa buồn hơn.”


Cánh c̣ bay về phương nao trong nỗi sầu “Hoài Cố Nhân”? Những ai đọc truyện Vơ Hồng đều có thể thấy rơ những kư thác h́nh ảnh, tâm hồn của ông trong đó, từ Hoài Cố Nhân, Trầm Mặc Cây Rừng, Vết Hằn Năm Tháng đến Nhánh Rong Phiêu Bạt, Như Cánh Chim Bay, Hoa Bươm Bướm... nên tôi thật sự không biết trong tác phẩm Hoài Cố Nhân của ông có bao nhiêu phần trăm cái “tôi” trong đó, c̣n trong thực tế ông là người đàn ông góa vợ sớm và sống lặng lẽ như thân c̣ bươn trải nuôi ba đứa con trưởng thành cho đến lúc chúng đủ lông đủ cánh bay đi xa để ông ở lại sống cô độc buồn bă trong những ngày tàn bóng xế. Ông sống trong một nỗi buồn lặng lẽ với ḷng “Hoài cố nhân” không nguôi. Nhà văn bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc có kể một câu chuyên nhỏ rất cảm động về ông trong một lần ghé thăm Vơ Hồng:


“...Trở lại chuyện thăm anh ở Nha Trang lần nầy, tôi thật bất ngờ thấy anh không c̣n “cô đơn” nữa. Trong pḥng anh treo tấm ảnh chân dung khá lớn của cô đào hát bóng xinh đẹp Lư Linh, người đóng vai Tống Khánh Linh trong phim nhiều tập chiếu trên truyền h́nh! Th́ ra “ông lăo” mê cô tài tử nầy không biết từ bao giờ! Thấy tôi bỡ ngỡ, anh cười: “Đứa cháu ḿnh ở ngoài quê coi phim rồi nói với ḿnh: Cậu ơi, sao mà cô đào đóng phim nầy giống hệt mợ... Ḿnh giật ḿnh, “kiểm chứng” lại quả có nhiều nét giống y hệt vợ ḿnh hồi đó, nên ḿnh treo ảnh nầy lên đây”. Anh lại có vẻ ngượng.


Nhớ tết nầy anh đă tám mươi, tôi thử bói cho anh một quẻ bằng cách mở ngẫu nhiên một trang trong cuốn Trầm Tư của anh mà tôi gọi là “bói Vơ Hồng”, t́nh cờ trúng câu 259, câu trao đổi của anh với một “cô nào đó”, chắc là Lư Linh:


- Em như đóa hồng dành cho vương tông quyền quư, c̣n anh...
- Câu đó phải do em nói. Tâm hồn anh đẹp và mảnh như hoa. Nên khó nuôi dưỡng, khó chăm sóc. Em đành phụ bạc anh...


Vậy là anh chàng “Tú Uyên” Vơ Hồng với “tâm hồn đẹp và mảnh như hoa” đó vẫn đợi chờ nàng Giáng Kiều từ trong tranh một hôm nào đó lại bước ra...”

(Nhớ đến một người – Đỗ Hồng Ngọc, trang 20)


Trong một buổi sáng đầu tháng tư 2013 khi đang ngồi uống cà phê với bạn như mọi ngày, đọc tờ Tuổi Trẻ thấy bài báo “Thầy đă về đầu non” của Trần Huiền Ân kể về sự ra đi của nhà văn Vơ Hồng mà ḷng cảm thấy buồn bă nặng trĩu, thêm một cây đại thụ trong văn học miền Nam về cơi vĩnh hằng, tôi đă viết bài thơ nầy như một nén tâm nhang đưa tiễn ông:


NGƯỜI VỀ ĐẦU NON
*Tưởng nhớ nhà văn Vơ Hồng

Người đi “Như cánh chim bay”
“Hoa bươm bướm” nở nhớ “Hoài cố nhân”
Biết ai “Trầm mặc cây rừng”
“Vết hằn năm tháng” ở “Bên kia đường”?
Cạn nguồn “Con suối mùa xuân”
“Nhớ thầy cũ” “Một bông hồng cho cha”
“Nhánh rong phiêu bạt” giang hồ
“T́nh yêu đất” lại “Trở về” trong tim
Một “Tia nắng rớt” bên thềm
“Nhẹ hơn gió thoảng” nỗi niềm “Quạnh hiu”
“Mùa hoa xoan” rụng hiên chiều
“Dấu chân sa mạc” c̣n nhiều “Di ngôn”
“Mái chùa xưa” phủ rêu phong
Đóa “Hoa chỉ nở một lần” mà thôi
Hương thơm “Hoa khế lưng đồi”
“Niềm tin chưa mất” “Vẫy tay ngậm ngùi”
Mịt mờ “Gió cuốn” bên trời
C̣n đâu “Cánh bướm” lạc loài chiều quê
“Vùng trời thơ ấu” tái tê
Trăm năm xin tiễn “Người về đầu non”


Ngôi nhà ở đường Hồng Bàng – Nha Trang nơi lưu giữ dấu chân và gác sách của ông cũng không c̣n, tất cả cũng lui vào kư văng nhưng chắc chắn những người học tṛ, những người yêu văn ông vẫn nhớ măi một người thầy tận tâm với nghề, một nhà văn làm rạng danh vùng đất Tuy Ḥa đầy nắng gió nhưng rất hiền ḥa hiếu khách.

 


*Sài G̣n, bên bờ Kênh Tẻ, 13/05/2022
NGUYỄN AN B̀NH
 

_______________


Tham khảo:
- Hoài Cố Nhân- c̣ ơi bay về phương nao? của Triều Hạnh
- Vơ Hồng vào tuổi 80 của Đỗ Hồng Ngọc
 

 

 

art2all.net