Nguyn Lạc

 

 

H ĐỐI ĐP MIỀN NAM

 


 


SƠ LƯỢC VỀ H

H l một trong những thể loại m nhạc dn gian miền nam Việt Nam, được du nhập bởi những đợt di dn từ đất ngũ Quảng (Quảng Bnh, Quảng Trị, Quảng Tn, Quảng Nam v Quảng Ngi) vo cuối thế kỷ 16 v đầu thế kỷ 17, từ vng ngoi đưa v vng đất mới pha cực nam của đất nước ta.

Trong cuộc Nam tiến, nhiều dng người từ cc nơi đ đến vng đất mới ny sinh cơ lập nghiệp, trn bước đường chinh phục hoang vu, từ những chiếc ghe bầu, ghe chi, tam bản, xuồng ba l hnh trang mang theo của những cư dn mới c cả những cu h, điệu l lm chỗ dựa tinh thần trn bước đường xa xứ. Trn bước đường bn ba, lnh đnh sng nước, những hnh trang tinh thần ny được cc tiền nhn sng tc, phổ biến, cch tn cho ph hợp với hon cảnh của mnh.

H rất được ưa chuộng ở miền Nam. N c sức hấp dẫn lạ thường. Chng ti xin tạm phn lm ba loại h: H trn cạn, h trn sng nước v h giao duyn hay đối đp.

*

H cho ghe Bạc Liu (c thể xem như đại diện cả vng Đồng bằng sng Cửu Long) l một ln điệu dn ca mang hnh thức diễn xướng của cư dn Bạc Liu, hnh thnh trong mi trường cho xuồng, ghe trn sng nước; c từ thời khẩn hoang nhằm gửi gắm tnh cảm, by tỏ nỗi lng của mnh cho con người v thin nhin.

Vng đất Bạc Liu đ lưu hnh nhiều loại h của cả vng Đồng bằng sng Cửu Long như h sng Hậu, h Bến Tre, h Tr Vinh, h Vĩnh Long; nhưng mỗi loại h khi được sử dụng đều c pha trộn, giao thoa tiết tấu hay giai điệu để ph hợp với điều kiện v hon cảnh thực tế.

H cho ghe Bạc Liu c 2 loại l h đơn v h đi.

1. H đơn:

C 2 giọng l h chậm v h nhanh.

- H chậm: Nội dung h đơn lẻ, hầu hết mang tnh tự sự, gửi gắm tm trạng xa xi với thin nhin. Giọng h mnh mang, chậm ri trải di trn sng nước, rồi lan toả, tan biến trong khng gian v tận

H ơ ớ ơ ơ
Bạc Liu l xứ qu ma
Dưới sng c chốt (ơ ơ ơ) trn bờ Triều Chu (ơ ơ).

- H nhanh: Tuy vẫn mang tnh tự sự nhưng c chủ , c đối tượng cụ thể để gửi gắm tm trạng; thời gian h nhiều hơn, một phần nhắn nhủ cho con người, một phần gửi vo thin nhin sng nước v tận để san sẻ nỗi lng. Cu h gồm một hoặc nhiều cu song thất lục bt hay lục bt biến thể di để c đủ dung lượng ngn ngữ m by tỏ nỗi lng. Lời kể đều c ngn hơi: Hơi h đầu cần cao giọng (ơ ớ ơ) v hơi h sau ngang giọng một cht (ơ ơ ơ). Giai điệu v tiết tấu nhạc cũng như lời kể nhanh hơn ph hợp với điều kiện con nước chảy nhanh, ghe xuồng đi nhanh hơn.

H ơ ớ ơ ơ
Đất Sc Trăng kh cằn nước mặn
Anh ra Vm Tấn chở nước về xi
Về nh sau trước khng ai (ớ ờ)
H ơ ớ ơ ơ
Hỏi ra em đ theo trai mất rồi (ơ ơ)

 

2. H đi:

Giọng h lc ny khng cn mang tnh tự sự đơn giản nữa, m mang đậm nt trữ tnh, giao lưu, trao đổi tnh cảm. Hnh thức h ny nhanh chng trở thnh sinh hoạt tập thể như đối đp, hu tnh v được nng ln thnh hnh thức sinh hoạt văn ho văn nghệ của cộng đồng. Cũng giống trn, n c hai loại: H đối đp chậm v h đối đp nhanh

a. H đối đp chậm:

Mỗi người (nam hoặc nữ) thường chỉ dng một cu ca dao lục bt hoặc lục bt biến thể ngắn đối đp nhau.

Nam:

H ơ ớ ơ
Gi năm non thổi ln hang chuột
Tui thấy c Ba cho xuồng (ớ ờ) đứt ruột ... đứt gan (ơ ơ)

Nữ:

H ơ ớ ơ
Gi năm non thổi ln hang chuột
Tui thấy anh cho xuồng (ớ ờ) tui cũng đứt ruột bầm gan (ơ ơ)

 

b. H đối đp nhanh:

Mỗi người (nam hoặc nữ) thường dng một hoặc nhiều cu song thất lục bt hay lục bt biến thể di để c đủ dung lượng ngn ngữ m by tỏ nỗi lng đối đp nhau

b1.

Nam:

H ơ ớ ơ
Thấy em c ci g m hồng hồng
Phải chi em đừng mắc cỡ (ơ ờ)
H ơ ớ ơ
Đừng mắc cỡ, th anh xin bồng... anh hn (ơ ơ)

 

V đy l cu của nữ ho theo:

H ơ ớ ơ
Chuyện vợ chồng đu c kh bn chn
Anh thương em nn d dặt (ơ ờ)
H ơ ớ ơ
Nn d dặt, chớ để thin hạ đồn khng hay (ơ ơ)

 

b2.

Nữ:

H ơ ớ ơ
Thấy anh hay chữ, em hỏi thử đi lời
Sao trn trời mấy ci, nhi ngoi ruộng mấy con,
đất Ba Xuyn một mẫu mấy so (ơ ờ)
H ơ ớ ơ
Anh m đối đặng ... gi m đo thương anh (ơ ơ)

Nam:

H ơ ớ ơ

Thấy em đố tức, anh ni phức cho rồi
Sao trn trời sao vua chn ci, nhi ngoi ruộng bắt cặp hai con,
đ́t Ba xuyn một mẫu mười so (ơ ờ)
H ơ ớ ơ ơ
Anh đ đối đặng gi m đo tnh sao ? (ơ ơ)


H cho ghe Bạc Liu c những nt tương đồng v giống với tiếng h sng Hậu, song phần lấy hơi h (ơ ớ ơ ơ ơ) của Sng Hậu thường ko di hơn để ph hợp với điều kiện sng nước mnh mng trn dng sng Hậu v khng nhiều tiếng ngn hơi ờ ơ như h Bạc Liu.
 

 

H MIỀN NAM

Xin được ghi ra đy bi h: ĐM TRN SNG VẮNG - Nguyn Lạc

ĐM TRN SNG VẮNG

H ơ ớ ơ
Vũng nước trong con c lng tong bơi lội
Vắng bạn rồi tội lắm người ơi
Chẳng th khng gặp th thi (ơ ờ)
H ơ ớ ơ
Gặp nhau quấn qut... một đời nhớ thương!(ơ ơ)

H ơ ớ ơ
Sm thương hai ngả đi đường
Cảm thương phận bạc lệ rưng lưng trng
Nước buồn chẳng lớn chẳng rng (ơ ờ)
H ơ ớ ơ
Mỏi tay cho chống m lng xt đau (ơ ơ )

H ơ ớ ơ
Ngẩng đầu tm một nh sao
My m giăng phủ phuơng no sao mai?
Sương rơi thấm lạnh vai nầy (ơ ờ)
H ơ ớ ơ
Mi cười mắt liếc biết ngy no qun! (ơ ơ)



H ĐỐI ĐP MIỀN NAM

Xin được ghi ra đy vi cu h đối đp giữa nam v nữ.
 

1. C gi h:

H ơ ớ ơ ơ
Ghế mất một chn nn gọi l ghế gẫy
Người lạc tm hồn bạn hỡi gọi sao?
Ngẩng đầu ngắm những v sao (ơ ờ) ...
H ơ ớ ơ ơ
Ci lu ci tỏ ... ci nao ring mnh? (ơ ơ )


Chng trai h đp:

H ơ ớ ơ ơ
Trch ai qun hai chữ nghĩa tnh
Qun cu thề hẹn đi mnh trăm năm
Chống cho theo nước lớn rng (ơ ờ) ...
H ơ ớ ơ ơ
D tm bng bạn ... ci lng nt tan (ơ ơ )

H ơ ớ ơ ơ
Bm bịp ku con nước giọng khn
Rạch sng m lối khi sương m trời
Biết tm đu hỡi bạn ơi (ơ ờ) ...
H ơ ớ ơ ơ
Bng chiều dần xuống mưa rơi mịt mng (ơ ơ) ...

H ơ
Tm người như thể tm chim
Chim bay biển Bắc (ơ ơ ơ ) ti tm biển Nam (ơ ơ ) (1)


2. C gi h:

H ơ ớ ơ ơ
G duyn chẳng đặng hội ny
Ti cho ghe ra sng ci (ớ ờ)
Ti cho ghe ra sng ci, nước lớn đầy ti cho v (ơ ơ)


Chng trai h đp:

H ơ ớ ơ ơ
Cho v chẳng thấy em đu!
Nước rng sng cạn (ớ ờ)
Nước rng sng cạn lng đau thấu trời (ơ ơ)

H ơ ớ ơ ơ
Ước g như ng my tri
Ti bay đi kiếm (ớ ờ)
Ti bay đi kiếm tm người ti thương!(ơ ơ)

 

3. C gi h:

H ơ ớ ơ ơ
Trượt chn em t xuống bn
Mnh em lấm hết (ớ ờ)
Mnh em lấm hết anh hun chỗ no? (ơ ơ)

 

Chng trai h đp:

H ơ ớ ơ ơ
Chỗ no anh cũng muốn hun
Em m trượt t (ớ ờ)
Em m trượt t anh nhảy xuống bn anh bồng ln! (ơ ơ)

 

4. C gi h:

H ơ ớ ơ ơ
Trống treo ai dm đnh thng
Bậu khng ai dm (ớ ờ)
Bậu khng ai dm dở mng chun v (ơ ơ)
 

Chng trai h đp:

H ơ ớ ơ ơ
Chun v lẹ lẹ chun v
Nhẹ nhng anh nh (ớ ờ)
Nhẹ nhng anh nh mẹ ho kia ka!(ơ ơ)

 

5. C gi h:

H ơ ớ ơ ơ
Đất Sc Trăng kh cằn nước mặn
Anh ra Vm Tấn chở nước về xi
Về nh sau trước khng ai (ớ ờ)
H ơ ớ ơ ơ
Hỏi ra em đ theo trai mất rồi (ơ ơ)

 

Chng trai h đp:

H ơ ớ ơ ơ
Giậm chn anh ro ng trời
Gy chi bao cảnh sầu đời thế ni ...ớ ờ
Thuận tay nhổ một cy m *(ớ ờ)
G vo đầu ba ci...ớ ờ
H ơ ớ ơ ơ
G vo đầu ba ci tội g nhớ thương! (ơ ơ)

------

(*) Cy khoai m (phương ngữ miền Nam) hay Sắn (phương ngữ miền Bắc)
Vm Tấn l qu Nguyn Lạc ti đ cc bạn.
 

LỜI KẾT

Qua trn l sơ lược về h đối đp miền nam, hy vọng cc bạn tm được một vi điều hữu ch v hiểu biết thm cht về vng sng nước thn yu nầy. Hy cng nhau bảo vệ v bồi đắp n - n đ v đang bị "hăm doạ" từ pha thượng nguồn. Hy đọc "Mekong Dng Sng Nghẽn Mạch" của BS Ng Thế Vinh th r [*]

Tặng cc bạn thm một bi ca dao lục bt vui để kết thc bi viết.

ANH HNG LỠ VẬN
(Nguyn Lạc)

"Chim quyn xuống đất ăn trn
Anh hng lỡ vận ln rừng đốt than"
Con chim ngứa cổ ht vang
Anh đang ngứa cổ... nhưng đnh lặng thinh
Chu Du i mu Khổng Minh
Anh đang nhức nhối tức mnh v ai?
Con chim tiếng ht vui vầy
Ring em ch chiết điếc tai buốt người!
Con chim ngứa cổ ht chơi
Anh đang ngứa cổ than trời v em!

*
Nguyn Lạc
 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
@. Phụ ch:

Trong lc mạn đm với cc bạn thơ về h đối đp, ti c sưu tập v xin ghi ra đy vi cu đối đp vui để cc bạn đọc thm được vi nụ cười.

H ĐỐI ĐP VUI

1.
H ơ ớ ơ ơ
Trống treo ai dm đnh thng
Bậu khng ai dm (ớ ờ)
Bậu khng ai dm dỡ mng chun v (ơ ơ)

Du My h đp:

H ơ ớ ơ ơ
Dỡ mng khng dm đu m
Th tay nh nhẹ (ớ ờ)
Th tay nh nhẹ anh rờ được khng ?(ơ ơ)

Nguyn Lạc h đp

H ơ ớ ơ ơ
C rờ th nh nhẹ thi
Kẽo khng em nhột (ớ ờ) em la trời nhe! (ơ ơ)

Du My h đp:

H ơ ớ ơ ơ
La trời th em cứ la
Nhưng em lại khoi (ớ ờ) để anh rờ ba "bốn lần "(ơ ơ)

Nguyn Lạc h đp

H ơ ớ ơ ơ
Mấy lần em cũng khng "khe" (care)
Anh m dừng lại em đ anh ra
Anh la mặc kệ anh la! (ớ ờ)
H ơ ớ ơ ơ
Anh la em xiết "ci mả cha" cho n chết dầm ( ơ ơ) (2)

2.
Hồ Ch Bửu h
Chng :
Hỡi em đang cấy giữa đồng
Cớ sao em lại chổng mng ln trời ?
Nng :
Anh ơi chớ hỏi lm chi
Mng em khng chổng lấy g anh ăn..hơ hơ!*
----

* Tội nghiệp cc nng, phải dang lưng ra lm việc nặng nhọc để nui thằng "di lưng tốn vải/ ăn no lại nằm" (trong đ c tui).
Thi lấy lng cc nng để cc nng vui vẻ tiếp tục "phục vụ cch mạng", dang lưng ra lm việc, tui "nịnh" cc nng đy:

@. Nguyn Lạc h đp (vui với cc bạn Quảng Nam)
(Đy chỉ đa vui với cc bạn thn Qung Nam, c g khng phải xin bỏ qua)
Nguyn Lạc đa:
Mng em khng chổng lấy g anh "en"

Chẳng th anh chịu "nhen reng"
Em m mng chổng tội "en" qu trời!

Laiquangnam

Chẳng th chịu đi nhen reng
By chừ em chổng đm nằm ngy kho
Trở mnh kiếm ci dật dờ
Lăn qua lăn lại ... chẳng ngờ "c đum"*
-----
* Nằm "c đum" l khu ngữ Quảng Nam: Người phụ nữ nằm c đầu gối chậm khủy tay
ni: Ti cần ngủ!


Du My

Anh nằm anh ngủ c đum
Em nhn em thấy một đm pha sau
Anh ơi , thức dậy cho mau
Em m thiếu " hn " em sầu đ nghe .

Nối vận C Đum:

Th ta nằm ngủ c đum
Hơn l khc mộng m chung một giường

Laiquangnam

Buồn phiền nằm trất c đum
Chổng mng buổi sng
Bụm Đm ban đm
Chồng con sng tối say mềm
Thất ch Thiếp hiểu, lem nhem Thiếp rầu
Đi học con đi đ lu
Chổng mng bn mặt, giọt chu đm về

Qua cc cầu h trn của Laiquangnam, chắc cc bạn đ thấy r cảnh "chồng cha vợ ti" như thế no rồi. Cực khổ lo toan con ci v việc nh...trong khi ng chồng v tch sự "sng xỉn chiều say". Hủ tục ny pht xuất từ ng KHỔNG của ĐẠI HN đấy!

------------------------------------------------------------------
Ghi ch:
(1) Tm em như thể tm chim
Chim bay biển Bắc, anh tm biển Nam (ca dao)
(2) C Gi Hi Ch
Hm qua em đi hi ch
Gặp thằng phải gi n đ em ra
Em lạy m n chẳng tha
N đem đt "ci mả cha" n vo

------------------------------------------------------------------------------

Tham khảo: baclieu.gov.vn, Gio sư Trần Văn Kh, Trần Trọng Tr ...
[*] Mekong Dng Sng Nghẽn Mạch
http://vietmessenger.com/books/?title=mekongdongsongnghenmach
.
@. Mời xem
H Cần Thơ Đinh Thanh Huyền: Đoạn mở đầu của bi ht
https://www.youtube.com/watch?v=WJzfD45L5QY
H Miền Nam Ch Tm & Ngọc Đan Thanh:
https://www.youtube.com/watch?v=D490NO47CFA
H Đối Miền Nam - Linh Phượng, Xun Thưởng
https://www.youtube.com/watch?v=dSL112jAlh8
Nhớ Cu H Đồng Thp
https://www.youtube.com/watch?v=YbsAjbHTL3E



 

art2all.net