Nguyên Lạc

 

 

TIỄN BẠN

 


Lời cẩn báo:

Xin thưa: -- Tính nhân bản là một thuộc tính của thơ hay, nước nào cũng có, chỉ có trước hay sau thôi. Cái hay, cái đẹp, nhân bản là tài sản chung của nhân loại; nó không cón riêng của tác giả khi đă được công bố cho công chúng. Những bài thơ Đường tôi phóng dịch v́ lẽ nầy, chứ không phải v́ "sính ngoại", vi "Đội Hán" hay v́ muốn chứng tỏ ta đây "tót vời", "riêng một góc trời" (tựa một bài nhạc). Hăy trân trọng cái hay, cái đẹp của tiền nhân, với điều kiện nó không phục vụ cho một ư đồ xấu. Tiền nhân chúng ta cũng có những bài thơ rất hay tôi từng phóng dịch, thí dụ của Nguyễn Du. Có ǵ xin các cao nhân bỏ qua cho.

Trân trọng -

Nguyên Lạc


***
Tiễn bạn ở đây theo ngu ư riêng tôi là tiễn bạn TRI KỶ, chứ không phải là bạn b́nh thường. Bạn tri kỷ rất khó t́m. Tôi xin mạn phép ghi ra vài ḍng về bạn TRI KỶ

BẠN TRI KỶ

1. Bạn Tri kỷ trong tiếng Anh là: Soulmate, Confidant

-- Soulmate (noun): a person ideally suited to another as a close friend or romantic partner.
[Tạm chuyển ngữ: Một người hoàn toàn phù hợp (lư tưởng) với người khác như là một người bạn thân hoặc người bạn t́nh lăng mạn]

-- Confidant (noun): a person with whom one shares a secret or private matter, trusting them not to repeat it to others.
[Tạm chuyển ngữ: Một người mà từ họ, ta chia sẻ một vấn đề bí mật hoặc riêng tư, tin tưởng họ không kể lại những điều này với người khác.]

2. Bạn Tri kỷ trong tiếng Việt (và Chinese) rộng nghĩa hơn

-- Bạn Tri kỷ: Người hiểu được ḷng ḿnh, hiểu được tâm t́nh và hiểu được cảm giác, tư tưởng, ngụ ư và cả những điều ḿnh chưa nói hẳn dĩ nhiên không phải đă dễ kiếm.

-- Bạn Tri kỷ: Người thực sự có sự kết nối đặc biệt với bạn. Bạn luôn cảm thấy có mối liên hệ nào đó với họ, đặc biệt là bạn khó kiềm chế được những rung động và cảm xúc của bản thân với họ. Hơn bất kỳ ai, bạn luôn muốn được ở gần họ nhiều hơn, chia sẻ những điều bạn đang giấu kín với mọi người cho họ. Đó là người duy nhất có thể giúp bạn mở ḷng.

Một người tri kỷ giống như chiếc ch́a khóa, mở ra những cảm xúc bí mật ẩn sâu bên trong tâm hồn bạn, giúp bạn có được những thứ chân thật nhất trong cuộc đời này.

3. Xin được ghi ra đây những lời lư thú của Vũ Thị Minh Huyền:

[Ai từng nghe qua tích Bá Nha Tử Ḱ, hẳn sẽ biết câu: “Cao sơn lưu thủy, tri kỷ khó t́m”. Đối với một kiếp nhân sinh, trong đời chỉ cần có được một người tri kỷ cũng là hạnh phúc lắm rồi.

Bạn tri kỷ là bí mật trong tim, dịu dàng và đẹp đẽ như ánh sáng có khả năng chữa lành mọi vết thương.

Ngoài t́nh yêu, t́nh bạn và t́nh thân chúng ta vẫn c̣n một thứ t́nh cảm là kết tinh của cả ba tạo thành đó gọi là: tri kỷ. Trong cuộc sống, t́m được người ḿnh yêu thương, tâm đầu ư hợp đă khó, t́m được một người bạn tri kỷ c̣n khó hơn gấp ngh́n lần. Mất người yêu, mất chồng hay mất vợ, ta buồn… buồn lắm, nhưng rồi sau này ta vẫn c̣n có thể có cơ hội gặp gỡ và t́m được một người yêu mới, chồng mới hay vợ mới… c̣n bạn tri kỷ một khi mất đi, ta sẽ đau hơn gấp ngh́n lần và sẽ buồn… buồn cả một đời.

Bạn tri kỷ, đó là một thứ t́nh tâm giao vừa ấm áp như t́nh yêu, lại vừa nâng giữ như t́nh thân. Ranh giới khiến người ta đôi khi có thể ngộ nhận tri kỷ và người yêu thành ra mong manh tới mức không phải người nào trong cuộc cũng có thể tỉnh táo mà tránh né. Quá một chút thôi có thể là sẽ mất.

Bạn tri kỷ luôn là người hiểu ta nhất. Chỉ có người ấy mới biết được ta nghĩ ǵ, buồn ǵ, vui ǵ, thích ǵ, ghét ǵ… dù ta không cần nói ǵ hết.

Bạn tri kỷ là người ta mong t́m đến nhất mỗi khi gặp chuyện khó khăn, đau khổ, bất hạnh… Và sau khi được tâm sự, được dựa vào vai bạn để khóc, những muộn phiền ưu tư sẽ nguôi ngoai… ta bỗng thấy nhẹ ḷng hơn.

Bạn tri kỷ là người ta có thể nói thật nhất mọi ư nghĩ của ḿnh ngay cả những chuyện thầm kín không bao giờ có thể chia sẻ cùng ai… kể cả vợ hoặc chồng.

Bạn tri kỷ là người dám phê b́nh những khuyết điểm của ta, những sai lầm của ta mà chẳng sợ ta khó chịu hay giận dỗi… Và bao giờ sau đó cũng cho ta những lời khuyên rất chân thành, có lợi nhất cho ta.

Bạn tri kỷ là người luôn kiên nhẫn lắng nghe ta kể lể đủ điều, nhất là về những điều phiền muộn, khó chịu, những ước mơ hoài băo tưởng chừng như viễn vông, hăo huyền của ta mà chẳng bao giờ chế giễu, nhạo báng ta hay thấy sốt ruột v́ mất thời gian của họ.

Bạn tri kỷ là người âm thầm lặng lẽ mang đến cho ta những hạnh phúc giản dị nhưng chẳng bao giờ kể công.

Tri Âm đă khó kiếm, Tri Kỷ càng khó t́m.] [Vũ Thị Minh Huyền] [1]

4. Nguyên Lạc tôi xin ghi thêm vài ư kiến riêng tư, có ǵ xin các cao nhân bỏ quá cho:

-- Người tri kỷ - người lương thiện - rất hiếm, rất khó t́m nên ông Diogenes từng xách đèn đi ngoài phố giữa ban ngày t́m.

Diogenes “người hoài nghi” (tiếng Hy Lạp: Διογένης ὁ Κυνικός, Diogenes ho Kunikos) là một nhà triết học Hy Lạp và là một trong những người sáng lập nên trường phái triết học Hoài nghi. C̣n được gọi là Diogenes thành Sinope. Ông được sinh ra tại Sinope (ngày nay là Sinop, Thổ Nhĩ Kỳ) trong năm 412 hoặc 404 TCN và qua đời tại Corinth năm 323 TCN - Wikipedia.

Khi được hỏi làm ǵ đấy, ông trả lời: “Tôi đi t́m một người lương thiện.” Tương truyền ông chỉ gặp toàn bọn bất lương và vô lại. [2]

-- Bạn tri kỷ "cùng phái tính" đă quư, "khác phái tính" - Hồng nhan tri kỷ, Quân tử tri âm - càng hiếm quư hơn, và thường dễ bị "vượt rào" phải không các bạn?

Có một tiền nhân (tôi quên tên) đă nói đại khái: "Có một người vợ yêu chưa đủ, cần nên có thêm một bạn tri kỷ"; nữ càng quư (NL). V́ lập thuyết của Nho giáo phục vụ cho chế độ quân chủ phong kiến, "Trọng Nam Khinh Nữ", nên thường ai cũng nghĩ "tri kỷ khác phái" là Hồng Nhan Tri Kỷ. Sao không nghĩ là Quân Tử Tri Âm? Người nữ cũng có quyền nghĩ: "Có được người chồng yêu chưa đủ, cần nên có thêm một bạn tri kỷ", Quân Tử Tri Âm càng tốt phải không? Chuyện "Trọng Nam Khinh Nữ" đă lỗi thời rồi, xin các bạn suy nghĩ lại.
 


BÀI THƠ TIỄN BẠN

Bài thơ tiễn bạn của Lư Bạch:

HOÀNG HẠC LÂU
TỐNG MẠNH HẠO NHIÊN CHI QUẢNG LĂNG

1. Lư Bạch

Lư Bạch (701-762) tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, sinh ở Tứ Xuyên (làng Thanh Liên, huyện Chương Minh, nay là huyện Miện Dương). Quê ông ở Cam Túc (huyện Thiên Thuỷ - tức Lũng Tây ngày xưa). Lư Bạch xuất thân trong một gia đ́nh thương nhân giàu có. Lư Bạch là một trong những nhà thơ theo chủ nghĩa lăng mạn nổi tiếng nhất thời Thịnh Đường nói riêng và Trung Hoa nói chung.

Do sự lỗi lạc của ḿnh, ông được hậu bối tôn làm Thi Tiên hay Thi Hiệp. Giới thi nhân bấy giờ th́ rất kính nể tài uống rượu làm thơ bẩm sinh, nên gọi Lư Bạch là Tửu Tiên hay Trích Tiên Nhân. Hạ Tri Chương gọi ông là Thiên Thượng Trích Tiên; ông kết làm bạn vong niên với Đỗ Phủ (Đỗ Phủ kém Lư Bạch 11 tuổi).

Cuộc đời của ông đi vào truyền thuyết, với phong cách yêu rượu hiếm có, những truyện ngụ ngôn và truyền thuyết về tinh thần trượng nghĩa, cũng như điển tích nổi tiếng về việc ông đă chết đuối khi nhảy khỏi thuyền để bắt cái bóng phản chiếu của mặt trăng.[Wikipedia]

2. Nguyên tác bài thơ:
.
黃鶴樓送孟浩然之廣陵
故人西辭黃鶴樓,
煙花三月下陽州。
孤帆遠影碧空盡,
惟見長江天際流。
.
HOÀNG HẠC LÂU
TỐNG MẠNH HẠO NHIÊN CHI QUẢNG LĂNG

*
Cố nhân tây từ Hoàng hạc lâu
Yên hoa tam nguyệt hạ Dương châu.
Cô phàm viễn ảnh bích không tận
Duy kiến Trường Giang thiên tế lưu.
(Lư Bạch)

3. Dịch nghĩa

Tại lầu Hoàng Hạc
tiễn Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng


Bạn cũ rời lầu Hoàng Hạc để đi về phía đông [*]
Xuôi xuống Dương Châu vào tháng ba giữa mùa hoa khói
Bóng cánh buồm lẻ loi xa tít lẫn vào không gian xanh biếc
Chỉ thấy sông Dương Tử chảy sát bên trời.
...........


Ý thơ:
Lư Bạch (701-762) đứng trên lầu cao Hoàng Hạc, trên bến sông dơi theo chiếc thuyền đưa Mạnh Hạo Nhiên đến chân trời xa

Bạn cũ dời chân Hoàng Hạc lâu
Tháng ba hoa khói xuống Dương Châu
Bóng buồm ch́m lẫn trong trời biếc
Chỉ thấy Trường Giang vẫn chảy mau
(Trần Trọng San)

4. Phóng dịch

Nguyên Lạc phóng dịch

Lầu Hoàng Hạc
tiễn Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng

*
Lầu tây Hoàng Hạc tiễn bạn
Dương Châu hoa khói tháng ba
Cô lẻ buồm xanh vô tận
Duy Trường giang măi ḍng xa
...............
[*] Trên bản đồ, Quảng Lăng nằm ở phía đông của lầu Hoàng Hạc. Sông Dương Tử chảy từ tây sang đông ra Đông hải (biển đông)

Chữ "hạ" có nghĩa là xuôi xuống, xuôi ḍng, cho ta suy ra kết luận: Mạnh Hạo Nhiên đă đi từ tây sang đông.

***
Qua trên ta thấy t́nh bạn rất đẹp của các thi nhân, đầy nhân bản.
Xin gặp lại các bạn lần sau với: TIỄN BẠN 2

Nguyên Lạc


.......................


Tham khảo:

-- Thi Viện,

-- Wikipedia...

 

Ghi chú:

[1] Vũ Thị Minh Huyền
http://thegioicamxuc.vn/wap/detail/2539

[2] Theo sử gia Plutarch, khi Alexander Đại Đế tới Corinth, những người đứng đầu thành phố và các triết gia đă lũ lượt kéo nhau tới yết kiến Alexander, chỉ riêng Diogenes vắng mặt. Alexander bèn đích thân đi t́m Diogenes, và thấy ông này đang nằm dài sưởi nắng bên cái thùng ông dùng làm chỗ ngủ. Khi Alexander Đại Đế hỏi: “Hỡi nhà hiền triết, ngươi có muốn ta làm ǵ giúp ngươi không?”, Diogenes đă trả lời: “Ngài hăy đứng tránh sang một bên để khỏi che lấp ánh mặt trời của tôi.” Các triết gia và đám tùy tùng của Alexander Đại Đế nghe vậy cười phá lên, trong khi chính Alexander Đại Đế nói: “Nếu ta không phải là Alexander th́ ta đă là Diogenes.” (theo Đỗ Đ́nh Đăng)

 

art2all.net