Ninh Giang Thu Cúc

 

CÔNG TÔN NỮ NHƯ KHÔNG

 

Công Tôn Nữ Như Không

 

Bút hiệu: Như Không

Năm sinh: 1898

Qua đời năm: 1988

Hưởng thọ 90 tuổi

 

PHẦN SƠ LƯỢC TIỂU SỬ

Bà Công Tôn Nữ Như Không là thứ nữ của cụ Hường Thương và cụ bà Nguyễn Thị Túy, cháu nội gái của đức ông Tuy Lư Vương Miên Trinh - một bậc thi bá của miền kinh kỳ thơ mộng.

Nội cái tên Như Không chúng ta đă thấy triết thuyết Phật giáo được thể hiện rơ nét trong gia đ́nh hoàng tộc này. Nữ sĩ Như Không có năm anh chị em cùng cha mẹ, một anh trai, một chị gái, một em trai và một em gái. Vậy bà là dấu gạch nối giữa hai đầu.

Ba quận chúa của nhà này đều xinh xắn, thông tuệ, học hành chăm chỉ chữ tốt văn hay… và được thừa hưởng ḍng máu văn chương của nội tổ Miên Trinh nên người nào cũng giỏi văn chương thơ phú. Riêng nữ sĩ Như Không lên 8 tuổi đă viết được chữ Hán, chữ Nôm và ba chị em thường xướng họa thơ phú cùng nhau nên được gọi là Tam Nương.

Anh em bà cũng được học chữ Quốc ngữ, và bà đă thi đậu vào làm trợ giáo tại Trường tiểu học Nha Trang.

Vào năm hai mươi tuổi (20) bà kết duyên với ông Bang tá Ngô Đại, may mắn cho bà là ông Ngô Đại rất mê văn chương, thường làm thơ và vợ chồng cùng xướng họa với nhau rất là tâm đắc, hai vị đều cùng là hội viên của Hương B́nh Thi Xă mà nguyên soái tao đàn là thi gia Ưng B́nh Thúc Giạ Thị - một ông anh con nhà bác của Như Không nữ sĩ. V́ vậy như cá gặp nước, vợ chồng nữ sĩ Như Không - Xuân Sơn (Xuân Sơn là bút hiệu của quan Bang tá Ngô Đại) tha hồ xướng ḥa ngâm vịnh cùng các thi huynh thi hữu trong hoàng gia. Lúc hai ông bà làm việc tại Nha Trang, cụ Ưng B́nh thường thư từ thăm viếng vợ chồng cô em gái với lời lẽ dí dỏm:

Ai vô Ḥn Khói hỏi Như Không

Với gă Xuân Sơn cặp vợ chồng

Chung một túi thơ dồn bửu ngọc

Lựa hai ng̣i bút vẽ non sông.

(Ưng B́nh Thúc Giạ Thị)

Nữ sĩ Như Không phụng họa phúc đáp anh ḿnh với phương ngữ của quê nhà trong đại từ nhân xưng:

“Thưa yêng (anh) em vẫn cứ Như Không”

Câu thơ nghe như nói “ba lơn” nhưng ư tứ thật sâu sắc. “Cứ Như Không”, sao mà thiền thế, mà giải thoát thế???

Những người phụ nữ tài hoa, đố ai mà không phải nhận lănh một phần bất hạnh, người đàn bà tài hoa này cũng không ra ngoài quy luật, tuy hai vợ chồng tâm đầu ư hợp, tương kính như tân, th́ đáng ra ngoài tác phẩm giá trị về văn học họ phải cống hiến cho xă hội vài ba công dân ưu tú… th́ buồn thay họ lại vô sinh không người khói hương kế tự.

Hơn 50 năm với đời sống vợ chồng ông Ngô Đại đă “ra đi” vĩnh viễn vào tuổi bát tuần, để lại người lăo phụ cô độc cô đơn trong bóng ngă xế tà. May c̣n được một điểm tựa tinh thần và cả vật chất là người chị ruột Như Nguyện, cùng chia xẻ niềm vui nỗi buồn, cùng hoạt động xă hội từ thiện, cùng tham gia văn hóa văn nghệ và các tṛ giải trí tao nhă.

Lúc sống tại miền Nam, bà thường giao thiệp với các văn nghệ sĩ. Bà xem thi phẩm “Khuê sầu thi thảo” của cụ Cao Ngọc Anh và bằng cảm xúc viết nên bài thơ liên vận để tặng người nữ sĩ tài hoa. Bài thơ này viết bằng chữ Hán, được bạn đọc thời bấy giờ đánh giá là một bài thơ diễm lệ về ư và t́nh.

Bài thơ ấy sau này đă được Giáo sư Thanh Vân phỏng dịch ra Việt ngữ (xin xem ở phần thơ tiêu biểu được trích dẫn của tác giả).

Rồi đến cái tang của bà chị Như Nguyện làm bà đau đớn vô cùng. V́ với Như Không, bà Như Nguyện vừa là chị, là bạn và là một người mẹ với sự chăm sóc tŕu mến thương yêu. Bà đă khóc chị bằng những vần thơ thống thiết:

… Gạt nước mắt chép thiên thảm sử

Nén ruột tằm mỗi chữ mỗi đau…

… T́nh máu mủ vui vầy em chị

Bên sách đèn hủ hỉ ngày đêm…

… Em si dại chị hằng khuyên dỗ

Em ốm đau chị đổ thuốc thang…

Và khổ chót của bài thơ là một lời vĩnh biệt năo nùng:

… Ba thước đất dăi dầu mưa nắng

Một nén hương dài vắn sụt sùi

Đau ḷng em lắm hỡi ơi!

Sống nương cửa Phật thác vùi non mai

(Khóc chị - Như Không)

Sự chia xa sống chết hay số phận của mỗi kiếp người đều được lột tả dưới ng̣i bút của nữ sĩ

Thế là hết cái thân đau khổ

Gẫm sự đời nào có sá chi

Cùng nhau giấc mộng ly kỳ

Sắc, tài, danh vọng thấy ǵ nữa đâu!

(Như Không)

Tam Nương - chỉ c̣n lại ḿnh bà, bởi cô em Như Thủy cũng cất bước theo chị Như Nguyện về nơi mây ngàn hạc nội, và một lần nữa Như Không cất tiếng khóc đau thương của con chim lẻ bạn, của ruột thịt chia ĺa:

Thương nhớ em ơi đầu trở bạc

Bao giờ thấy lại cảnh đồng lau

(Như Không)

Đạo Phật là cứu cánh nhất thiết đối với mọi người - khi mọi nương tựa trần thế đă lần lượt hao vơi. Như Không xuống tóc thọ Tam quy ngũ giới làm cư sĩ tại gia, tạ khách - bế môn, chuyên cần tu niệm và nh́n lại tiền kiếp để bằng ḷng với cái đang có:

Bởi kiếp tu xưa trót chẳng dày

Đền bù mong được tạo lơi tay

Nhơn duyên hờ hững đời giông tố

Bổn phận vuông tṛn dập đắng cay

(Cảm tác - Như Không)

Bà dặn ḷng:

Chẳng có nhân duyên nương cửa Phật

Phải lo bổn phận đúng con người

Giữ được lục trai ḷng gắng gỗ

Thuộc kinh bát nhă văng sinh thôi

Năm bà lên hàng thượng thọ (90), bà đă nhẹ nhàng lên thuyền bát nhă chấm dứt cuộc nhân sinh hệ lụy. Tuy không có con cái, song các cháu của bà đă lo hậu sự ấm cúng và đặt bà nằm tại nghĩa địa Nha Trang.

Tuy sáng tác nhiều, song bản thảo bị thất lạc và một số th́ theo di ngôn, cháu bà đă tống táng theo tác giả, v́ thế chỉ c̣n lại ít bài.

PHẦN THƠ TIÊU BIỂU CỦA NỮ SĨ NHƯ KHÔNG
 

Mừng hội thơ Nguyễn Phước Tộc - Nha Trang

 

Nha Trang các bạn mới xây nên

Nguyễn Phước tông môn hội có tên

Uống nước nhớ nguồn tṛn phận dưới

Trồng cây ăn trái đội ơn trên

Mưa sa gió táp c̣n tươi cội

Giấy rách lề rơi vẫn tốt nền

Già trẻ gái trai vui hưởng ứng

Tâm hương thành kính đốt dâng lên.

(10/2 Bính Dần - Như Không)

 

Cúng Yêng Thúc Giạ

Chúng em thành kính lễ dâng lên

Chén rượu câu thơ tưởng nhớ yêng

Rượu có mùi hương xin chứng giám

Thơ là thuốc bổ nhớ sanh tiền

Hiến hồi Lộ Địch cam đền tội

Diễn lớp Chi Manh đoạn trái duyên

Cốt nhục t́nh thâm thanh khí trọng

Chúng em thành kính lễ dâng lên

(Như Không - 1969)

(*)Yêng: anh
 

 

Nhớ Như Thủy

Trông ra trời bể biết em đâu

Mặt nước chân mây lẫn một màu

Chữ nhạn thơ đề thiên biệt hận

Tiếng chiêng nhạc cổ khúc ly sầu

Hở môi ngại lắm lời khe khắt

Để dạ thêm dồi nỗi quặn đau

Thương nhớ em ơi! Đầu trở bạc

Bao giờ thấy lại cảnh đồng lau.

 

Trang Ninh Giang Thu Cúc

art2all.net