|
Tản mạn CHUYỆN HIẾU ĐỄ
Luân lý Giáo khoa thư
Hiếu đễ là bổn phận thiêng liêng của con cái trong xã hội nông nghiệp chịu ảnh hưởng của Khổng Giáo. Nhiều người vội cho rằng chỉ có người Đông Phương mới hiếu đễ còn người Tây Phương thì không. Sự nhận xét chủ quan này không đúng lắm. Người Tây Phương không đặt nặng chuyện này như người Việt Nam vì các đấng sinh thành quan niệm việc dưỡng dục con cái là bổn phận. Họ làm bổn phận và không cầu vọng sự đền đáp vì cuộc sống của họ tương đối đầy đủ và đảm bảo ngày sau khi không còn làm việc. An sinh xã hội vắng bóng trong một nước nông nghiệp nghèo nàn. Cha mẹ về già không trông đợi vào đâu ngoại trừ sự chăm sóc và trợ giúp của con cái như là một sự báo hiếu. Gia đình giàu có không quan tâm đến chuyện này như gia đình nghèo túng nơi người con từng chứng kiến tận mắt sự hy sinh lớn lao của cha mẹ từ trong miếng ăn hàng ngày lẫn sự nhọc nhằn khi làm ra tiền để cho con cái mình thoát khỏi cảnh nghèo khó.
Thầy Mười là công tử nông thôn. Thuở nhỏ thầy hay ăn cắp tiền của cha, một phú thương tại địa phương. Bị cha quở mắng thầy đáp lại rằng: “Suốt đời cha làm lụng để có nhiều tiền cho con mình được cuộc sống phú túc. Bây giờ con lấy một số thì cha xem đó là phần mà cha chia cho con trước. Có gì đâu mà gọi là ăn cắp?” Thầy Mười tiêu biểu cho hiện tượng nổi dậy. Làng nước rất nễ thầy. Thầy không sợ người, không sợ ma quỉ, Thần Thánh chi cả. Thầy khi dễ anh mình sợ vợ và lên bàn thờ cha thắp nhang từ anh. Không khi nào thầy đủ kiên nhẫn ngồi sòng bạc để đánh bạc. Đi ngang sòng bạc thầy nắm một nắm tiền rút từ túi ra để đặt một hai tụ ăn thua gì cũng mặc rồi bỏ đi. Đó là cách sống ngang dọc của thầy. Trong đời kinh doanh thầy từng là triệu phú trong việc buôn bán gạo và khai thác lâm sản. Cũng có lúc Tết thầy ngủ thay cơm theo đúng câu Qui dort, dine mà thầy học ở nhà trường. Một người có hiện tượng ngang dọc như thầy Mười lại là người hiếu đễ với cha và thương anh hơn bất cứ người bình thường nào mà tôi biết. Ngày thầy cưới một cô giáo trẻ hơn thầy 20 tuổi tưởng chừng là ngày hạnh phúc trông đợi thầy. Ngược lại chính thầy phá tan cái hạnh phúc phù vân ấy vì thầy từ chối không lạy cha mẹ vợ của thầy. Lý do thầy nêu ra là vì khi cha thầy chết thầy không lạy cha được nên bây giờ thầy không lạy ai cả. Tôi không khen hay chê thầy Mười nhưng hành động của thầy cho thấy thầy luôn luôn giữ hình ảnh của cha mình trong tâm. Ở chỗ này thầy Mười vượt xa anh chàng Thiên Trì vì sợ không cưới được vợ mà phải giấu tông tích cha mẹ mình. Ở điểm này người thật cao thượng hơn người tiểu thuyết.
G là tên của người thiếu nữ tôi sắp đề cập. Nàng sinh ra trong một gia đình nghèo đông con. Sự sống của gia đình trông đợi vào sức lao động của một người cha không có tay nghề đặc biệt lại không có sức lao động bền bĩ vì sức khỏe quá kém. Gia đình có nhiều con gái và chỉ có một người con trai trưởng nên được gia đình nuông chiều không làm gì cả mà chỉ lo học hành. Để đứa trẻ dễ nuôi và không bị ma quỉ hay ông bà bắt người ta cho thằng bé mang bông tai và đặt cho cái tên không thuộc giống của nó! G. sớm lăn lóc ngoài đời để lo cho gia đình và xây dựng công danh cho anh và các em nhỏ. Anh G. và một người em gái thành công trong việc học hành. Người anh đậu tú tài và trở thành sĩ quan sau khi thụ huấn ở Thủ Đức. Đến năm 1975 anh là đại úy trong quân đội biệt phái sang Không Quân. Người em gái có tú tài và chuẩn bị lên đại học thì miền Nam thất thủ nên việc học đại học bị dở dang. Những người em còn lại đều học hết bậc trung học đệ nhất cấp. Chỉ có G. học hết lớp nhì mà thôi.
G phải mượn tiền bà Năm để có vốn buôn bán ngoài chợ. Theo lời một nhà kinh doanh trong vùng bà Năm xứng đáng là tổng giám đốc ngân hàng quốc gia. Bà không học hành chi cả nhưng tất cả người nghèo hay giàu trong vùng đều là con nợ của bà. Bà không biết Rothschild hay Morgan gì cả nhưng bà biết ấn định số tiền tối đa cần cho con nợ vay mượn và làm thế nào họ không thể giựt tiền của bà. Vậy mà bà Năm chịu bó tay trước G. Vi nghèo quá nên lên cơn lỳ bất trị? Vì bản lãnh giựt nợ của G? Thật ra G. không thể là móng tay nhọn đối với vỏ quít dày của bà Năm. Nhưng cơ hội ù lỳ để quịt nợ của G đã đến vì bà Năm được giấy xuất cảnh sắp sang Hoa Kỳ đoàn tụ với các con. Thế là G có một số vốn khá lớn để thay thế bà Năm trong việc thành lập ngân hàng lưu động với lãi suất vô hạn định ngoài chợ. G học bản lãnh khống chế con nợ từ bà Năm. Không bao lâu G trở thành đại gia trong vùng, có nhiều nhà cửa và điền sản tại nơi sinh quán và ở Sài Gòn nữa. Ít ra có hai người biết về G và hỏi tôi cái ‘tại sao’ của việc làm giàu của G. Tôi chỉ trả lời ngắn gọn rằng G phùng thời. Nhưng chính tôi đặt ngược câu hỏi: “Tại sao những người đồng hoàn cảnh với G trước kia bây giờ không phùng thời như G?” Chính câu hỏi gai góc tự tôi đặt ra làm cho tôi phải nghĩ đến phần thưởng mà G được hưởng mặc dù quịt nợ mượn của bà Năm:
PHẠM ĐÌNH LÂN, F.A.B.I.
|
