PHẠM ĐNH LN, F.A.B.I.

 

H M

 

          Trước khi trưởng lo H M Phi Chu đọc bi tham luận của mnh, gin nhạc Hippo trổi bản Một Chiều Trn Bến Nước Niger khiến cho Hươu Cao Cổ, Sư Tử, Ch Si, C Sấu... chạnh lng nhớ cố hương bn dng sng Niger.

Cảnh cũ ngy xưa đu cn nữa.
Nhật, nguyệt vẫn toả sng ngy, đm.
Con sng xưa nước vẫn chảy m đềm.
Bến cũ khng cn, thuyền đu nhỉ?

Trưởng lo H M Phi Chu bắt đầu đọc bi tham luận về dng tộc Hippo của ng.

 

oOo

          Loi người trn Tri đất c vẻ khng biết nhiều về dng họ Hippo tức H M chng ti. Điều ny hiểu được v tổ tin chng ti chỉ sống trn lục địa Phi Chu ở những vng c sng, suối, ao hồ hay trong rừng c đầm ao ẩm ướt. Người Việt Nam gọi chng ti l Tru Nước. Cch gọi ny dễ gy hiểu lầm với Thủy Ngưu dng để ko cy, bừa ở cc nước nng nghiệp Đng. Người Anh gọi chng ti l Hippopotamus hay ngắn gọn l Hippo. Theo từ nguyn Hy Lạp Hippos l con ngựa; v potamus: sng ngi. Hippopotamus l H M c nghĩa l ngựa dưới sng. C lẽ mặt chng ti to v di giống mặt ngựa.

Dng họ Hippo chng ti c tướng mạo xấu x: tai nhỏ, mắt nhỏ khng tương xứng với bộ mặt to, di gồ ghề. Tai, mắt, mũi nằm trn đầu khng c sừng. Mu da lng v đen xm nhạt v bốn chn ngắn với bốn mng. C người ni H M chng ti giống Trư tộc về vc dng v mu da. Thn hnh to lớn của chng ti giống Tru (Thủy Ngưu), T Gic v Voi nhưng chng ti c thể chạy với tốc độ 30 km giờ. H M khng c sừng cũng khng c ng nhưng c răng ch di. Cng gi răng ch của H M cng di v nhọn. Đ l v kh của H M chng ti.

Tn khoa học của dng H M chng ti l Hippotamus amphibius ( sống nửa đất nửa nước) thuộc gia đnh Hippotamidae. Tn gọi thng thường:

Anh Php Nhật Trung Hoa Do Thi
Hippopotamus Hippopotame Kaba He Ma Soos- Nahar

 

Qu hương của tổ tin chng ti l Ty Phi, Đng Phi v Nam Phi tức cc vng pha nam sa mạc Sahara v chng ti cần nước v cỏ để sống. Chng ti sống dưới nước 16 giờ đồng hồ mỗi ngy. Chiều đến, chng ti ln bờ v lặng lẽ vo rừng kiếm cỏ để ăn. Chng ti đơn độc đi trong rừng vắng ban đm từ 5 đến 10 km để kiếm ăn. Trung bnh mỗi anh chị H M ăn mỗi ngy 65 ki- l cỏ. Cc anh chị H M kiếm ăn vo ban đm. Khi trầm mnh dưới nước trn da chng ti tiết ra một chất nhờn mu hồng. Loi người cho rằng chng ti c mồ hi mu! Chất nhờn mu hồng ny lm cho da chng ti giữ độ ẩm v bảo vệ da khng bị nhiễm trng. Chng ti c thể lặn dưới nước nn thở trong 05 hay 06 pht. Dưới nước, khi chng ti h miệng cc loại C nhỏ trn vo xỉa răng cho chng ti. Dưới những vũng nước cạn, khi chng ti h miệng cc loại Điểu tộc xỉa răng cho chng ti tức l họ đi tm thức ăn cho chnh họ vậy. Điểu tộc ăn cc loại bọ cht sống trn lưng chng ti. Điểu tộc c lương thực. Chng ti trnh được bịnh ngoi da do bọn Bọ Cht gy ra mặc d da chng ti dy đến 5 cm.

 

 

Dng Hippo chng ti c hai loại:

1. Loại H M thường thấy tức Hippopotamus amphibius được tm thấy nhiều ở những vng sng nước, ao hồ ở Ty Phi, Trung Phi, Đng phi v Nam Phi. Cc anh H M to lớn, cao v nặng cn hơn cc chị.

Loại H M Di Cao Trọng Lượng
Nam 5 m 1.50 2,000 ki- l
Nữ 4m 1.40 1,400 ki- l


 

2. Loại H M T Hon ( Pygmy hippopotamus) mang tn khoa học Hippopotamus liberiensis hay Hexprotodon liberiensis hay Choeropsis liberiensis.

Tất cả hai loại Hippo đều thuộc gia đnh Hippopotamidae. Loại H M T Hon ny tương đối hiếm. Chng di lối 1.60 m v cn nặng lối 250 ki- l tức to ngang hng với một Heo to. Loại H M T Hon ny giống Heo hơn l Tru. Họ sống trn đất nhiều hơn ở dưới nước, khng giống như loại H M Hippopotamus amphibius.

 

 

H M chng ti ăn cỏ, l cy. Cũng c người nghĩ chng ti l loại ăn tạp. Điều ny khng sai nhưng thức ăn chủ yếu của dng H M vẫn l thực vật.

Tuổi thọ của dng H M x dịch từ 40 đến 50 tuổi. H M được xem l động vật c v to lớn. Khi cn nhỏ cc ấu nhi H M bị bọn Sư Tử, Beo, C Sấu, Linh Cẩu đe doạ. Nhưng kẻ th nguy hiểm đối với H M l loi người dẫu biết rằng H M l động vật hung tợn ph phch ma mng của loi người khng t.

Năm H M ln 07 tuổi th biết yu đương. Tuổi yu đương của nữ H M l 09. Vo ma động cỡn cc nam H M giao đấu nhau sống chết để được quyền yu đương với cc nữ H M. Thng thường cc nam H M c răng ch di v bn nhọn dnh độc quyền giao tnh với cc nữ H M v chiếc răng ch di v bn nhọn l một loại v kh của cc H M cao nin. Chiếc răng ch to c thể cn nặng đến 3 hay 4 ki- l.

H M chng ti sống theo đn. Mỗi đn lối 10 - 15 H M đặt dưới sự chỉ huy của một H M cao nin c răng ch di v bn nhọn. Lc hạn hn thức ăn kh tm, đn chia ra lm hai hay ba. Vấn đề lnh đạo gặp t nhiều trục trặc trong trường hợp kh khăn ny.

Địa điểm H M giao tnh l một đoạn sng di lối 300 m. Việc i n diễn ra dưới nước. Thời gian mang thai của H M l 240 ngy (08 thng). Cc chị H M giao tnh mỗi 02 năm một lần hay r hơn l 17 thng một lần v mỗi lần chỉ sinh 01 con. Đ l l do cho thấy sự sụt giảm dn số H M rất trầm trọng. H M mới sinh cn nặng từ 30 đến 45 ki- l. Một tuần lễ sau khi sinh H M con c thể ăn cỏ nhưng vẫn cn b sữa mẹ t ra 09 thng sau ngy sinh. H M sinh con dưới nước. Ấu nhi H M b sữa dưới nước hay trn bờ nếu H M mẹ rời khỏi vũng nước. Cc chị H M phải chăm sc con chống lại sự đe doạ của Sấu, Sư Tử, Ch Si, Beo. Ấu nhi H M bắt đầu thi b sữa mẹ v tự tc khi gần 01 tuổi để chuẩn bị c H M em.

Dng H M chng ti sống dọc theo sng Nile nn sớm lm quen với người Ai Cập cổ v người Hy Lạp. Trong huyền thoại Ai Cập dng Hippo chng ti l biểu tượng của sự ph hoại, sự chết v sự sinh sản. Hai biểu tượng tri ngược ấy được thể hiện qua:

- Nữ Thần Taweret c đầu một nữ H M, ngực v bụng của một phụ nữ mang thai. Nữ Thần Taweret l Thần bảo vệ phụ nữ v trẻ em, l biểu tượng của sự sinh sản.

- Thần Set. Theo huyền thoại Ai Cập th Nữ Thần Taweret l nữ H M v l thiếp của Thần Set, nam H M. Theo huyền thoại Thần Set l c Thần, biểu tượng của những điều xấu, tc hại như sự chết chẳng hạn.

Người Ronga ở Mozambique tin vo huyền thoại Ai Cập xem nữ Thần Taweret tượng trưng bằng đầu H M l Thần thiện bảo vệ phụ nữ v trẻ con. Tri lại nam H M ph hại dữ dội. Anh hng Fara Maka đ dng thương đnh đuổi cc nam H M ph hại ma mng. Nhưng rồi họ cũng quay lại. Về sau cc H M ph hoại ma mng bị vợ của Fara Maka dn thần ch ln mnh H M mới giết được H M.

Trong Cựu Ước Kinh phần ni về Job 40: 15 - 24 đề cập đến một con th to lớn ăn cỏ như b. Con th đ được gọi l Behemoth hay Zekoe m sau ny nhiều người lin tưởng đến loi Khủng Long Dinosaur hay Voi. Khủng Long th chưa được hnh dung như thế no? loi b st? loại c lng vũ khổng lồ bay được? ăn g để sống? Voi th vng đất Do Thi kh cằn khng thể c được. Tri lại loi H M (Hippo) c nhiều dưới sng Nile của Ai Cập, vng ln cận với Do Thi. H M ăn cỏ v c hnh dng giống Tru (Thủy Ngưu) hay B (Ngưu) v l động vật ăn cỏ. Việc đnh bắt v thuần ho H M khng dễ dng như đnh bắt Tru, B v Voi vo buổi bnh minh lịch sử nhn loại.

Trong huyền thoại Hy Lạp c Hải M Hippokampoi. Đ l con Ngựa (Hippos: ngựa; Kampus: qui vật dưới biển) kỳ qui v đầu v mnh Ngựa nhưng đui C. Đ l biểu tượng của Thần biển Poseidon. Hải M Hippokampoi khng c lin hệ g với H M chng ti ngoại trừ gốc chữ Hippo ( Ngựa) m người Hy Lạp dng để m chỉ chng ti. H M chng ti l động vật thật, sống nửa đất nửa nước. Hippokampoi chỉ sống dưới biển m thi. Hải M Hippokampoi l thủy qui trong huyền thoại cũng khng lin hệ g đến con C Ngựa tức Hải M (Hippocampus kuda gia đnh: Syngnathidae) m người Anh gọi l sea horse được cc thầy thuốc Đng Y dng lm thuốc.

 

Tượng hippocampoi ở Rome

 

Neptune's Horses 1893 ( Walter Crane)

Ngnh Thin Văn học sớm pht triển ở Ai Cập cổ. Dựa vo huyền thoại họ đặt tn sao Taweret (nữ Hải M) v chồng l Thần Set (nam Hải M). Chm sao ny gọi l sao Hippopotamus ( H M) gần sao Draco (Long Tinh) m nh thin văn học Ptolemy của Hy Lạp đặt vo thế kỷ II.

V người Hy Lạp đặt tn chng ti c chữ Hippo tức con Ngựa nn từ ngữ no c chữ Hippo được chng ti xem l họ hng với dng họ chng ti. Trong thực vật học c một loại cy cao từ 10 đến 15 m mọc dọc theo bờ biển. Cy c tri giống tri pomme (apple) mang tn khoa học Hippomane mancinella thuộc gia đnh Euphorbiaceae. Theo tiếng Hy Lạp Hippomane l chứng bịnh đin của M tộc như để ni ln độc tnh của cy Hippomane mancinella. Tn gọi thng thường của cy pomme biến độc ny l:

Anh Php Ty Ban Nha
machineel tree mancenillier Manzanella de muerte
Beach apple tree    


Cy pomme biển ny được tm thấy nhiều dọc theo bờ biển Florida, cc hải đảo trong biển Caribbean, Trung Mỹ v Nam Mỹ. L dy mu xanh nhạt. Gn l mu vng. Hoa mu xanh nhạt, c gai. Tri cy pomme biển mu xanh rất độc. Ăn vo sưng mi, sưng cuống họng, nghẹt thở đến chết! Nhựa trong thn cy rất độc. Nếu đốt cy, khi lm cho người đứng gần bị m mắt. Chữ Hippomane như nhắc nhở độc tnh của loi cy ny vậy. Ở những nơi c cy pomme độc ny đều c bảng cấm người qua đường đụng đến cy. Nhựa cy pomme độc ny được thổ dn Arawaks, Tainos dng để tẩm tn độc. Họ giết những nh thm hiểm Ty Ban Nha vo vng ny bằng tn tẩm thuốc độc lấy từ nhựa cy pomme ny. Tiếng Ty Ban Nha c thm chữ muerte (chết) để ni r độc tnh của cy machineel. Người Tainos gi củ hong tinh Maranta arundinacea cột vo vết thương bị trng tn tẩm thuốc độc để giải độc chất trong mũi tn thấm thuốc độc. Loi người ăn tri pomme ny bị tử vong nhưng loi cng ăn khng sao cả.

 

Ngy xưa thổ dn vng Caribbean xử t tội bằng cch cột người t tội dưới gốc cy pomme độc. Khi trời mưa nước mưa qua l cy chạm vo người t tội th người t tội chết. Đ l một trong những cch xử phạt tử hnh ngy xưa trong vng.

L cy pomme biển c tri độc c: 12 - deoxy- 5 hydroxyphorbol- 6 gamma, 7 alpha- oxide hippoman, mancinelli, sapogenin, phloracetophenone- 2, 4 - dimehylether. Tri c physostigmine. Nhựa đụng vo gy phỏng da, sưng ph v c thể gy tử vong. Khi cay gy m mắt. Nhựa tim vo mu th chết ngay.

Ở Jamaica người ta dng nhựa cy machineel trị bịnh phong tnh v tri cy machineel sấy kh lm thuốc nhuận tiểu trị thuỷ thủng.

Hippo- Regius l tn của một hải cảng của xứ Numidia tức xứ Algeria by giờ. Tn hiện nay của cảng ny l Annaba.

Hippo- Zarytus l tn cũ của thnh phố cảng Bizerte của xứ Tunisia ở Bắc Phi.

Hippus l một từ ngữ y khoa dng để chỉ sự gin nở lin tục của con ngươi của M tộc khi chạy nước kiệu.

Hippomane (Hippos: Ngựa; Mane: đin loạn) l từ ngữ do nh triết học Hy Lạp Theophrastus (372 - 287 trước Ty Lịch) dng để chỉ tri cy độc Ngựa ăn th ng lăn ra chết. Linnaues dng từ ny để chỉ cy machineel ở West Indies. Hippomanes trong từ ngữ y khoa l lớp mng mềm, nhầy tch tụ chất vi, đ, sạn trong nước tiểu tm thấy trn nhau M tộc. Hippomanes tập trung nhiều nitrogen, sodium, magnesium, phosphorus, calcium, potassium. C người cho rằng đ l thức ăn của M tộc trong bo thai.

Ở Hoa Kỳ c cc bi ht đưa vo hnh ảnh dng Hippo của chng ti như bi I want a Hippopotamus For Christmas, Hippo Encore, The Hippopotamus.
 

oOo

H m chng ti l động vật c v to lớn khng thn thiện cũng khng hữu ch gi cho loi người với thn hnh cn nặng vi ngn ki- l. Chng ti khng ko cy, ko bừa, ko xe, chở hng nặng như cc động vật c v v ăn cỏ khc như cc anh, chị Ngựa, Ngưu ( B), Thủy Ngưu (Tru), Voi. Chng ti ph hại ma mng của loi người khng t. Loi người cho rằng chng ti ồn o lm mất giấc ngủ của họ. Loi người cn cho rằng H M chng ti bạo tợn v giết người nhiều hơn cả Sư Tử, Voi, T Gic! Chng ti nằm l trn cc dng sng lớn ở Phi Chu ngăn cản sự qua lại của ghe tu của loi người. Cc sở th cũng khng thch th nui chng ti. Qu vị biết tại sao khng? Chuyện dễ hiểu l chng ti c bề ngoi xấu x. Mặt to v di trong khi tai, mắt v mũi qu nhỏ hầu như khng thấy trn gương mặt kh khan v ci miệng rộng để lộ vi ci răng lởm chởm trng gh rợn.

H M chng ti ăn rất mạnh lại phải trầm mnh dưới nước 2/3 tổng số giờ trong ngy. Chỉ c sở th ở cc thnh phố lớn giu c v đng đủ khch thăm viếng người ta mới xy hồ kiếng đầy nước trong cho H M chng ti ở. Việc chăm sc sức khoẻ v bảo vệ răng đối với chng ti rất kh khăn v tốn km. Nếu bịnh nhn H M tỉnh to th cc th y sĩ khng dm đến gần.

Theo thống k năm 1993 dng họ Hippo chng ti chỉ cn lối 157, 000 đơn vị phn phối như sau:

Vng Số H M
Ty Phi  7,000
Đng Phi 70,000
Nam Phi 80,000


Zambia v Tanzania l hai quốc gia c nhiều H M. Zambia c 40,000 H M; Tanzania c từ 20,000 đến 30,000.

Dn số H M cng ngy cng sụt giảm v:

1. Sinh suất của H M tộc khng cao. Mỗi chị H M chỉ sinh một con mỗi hai năm.

2. H M khng hữu ch lại c hnh hi đng sợ hơn l dễ nhn. Tri nghĩa với hữu ch l v ch. Chẳng những vậy chng ti cn gy trở ngại cho tu b lưu thng trn cc sng lớn ở Phi Chu; ph hoại ma mng của dn chng; giết hại dn chng hay gy no động lm cho họ mất ngủ! Loi người cho rằng dng Hippo chng ti l động vật ăn cỏ nhưng bạo tợn hơn loi ăn thịt sống như Sư Tử. Họ cho rằng chng ti giết hại loi người hơn cc động vật ăn cỏ như T Gic v Voi v bọn ăn thịt sống như Sư Tử, Cọp, Beo!!

3. Loi người gia tăng nhn số. Họ ph rừng lm rẫy hay xy dựng nh cửa, học đường, gio đường, chợ ba, cng vin, bến xe, nghĩa địa v. v. Địa bn sống của dng Hippo bị thu hẹp lại. Từ thời Phục Hưng ở u Chu người ta (đ) đề cập đến sự sụt giảm dn số H M rồi. Vấn đề ny đ c từ đế quốc La M đến đầu thế kỷ XVIII. Dng H M chng ti biến dần ở Ai Cập, Algeria, Mauritania.

4. Ở Phi Chu người ta săn H M chng ti để ăn thịt, lấy răng v da chng ti để bn. Trong năm 1991 - 1992 c 27, 000 ki- l răng H M được xuất cảng từ Phi Chu. Năm 2002 số H M bị giết l 2, 000 với 5, 000 ki- l răng được xuất cảng từ Uganda.

Năm 2008 dn số H M ước lượng từ 125, 000 đến 148, 000 đơn vị.

Chng ti vẫn thắc mắc tại sao Tượng tộc cn 500, 000 đơn vị trn khắp thế giới th loi người bo động phải ra luật bảo vệ Tượng tộc khỏi nguy cơ tuyệt chủng. Trong khi dng Hippo chng ti cn lối 150, 000 đơn vị lại khng thấy bo động g cả. Người ta cầm gio, mc, cung tn v sng ống săn lng H M chng ti để lấy thịt ăn. Người th khen thịt H M giống thịt Heo. Da H M nấu cho rất ngon. Hy tưởng tượng một lớp da dy 5 cm m đem nấu cho v khen ngon l thế no? Một mặt loi người ni cấm săn bắn H M v dng hnh phạt nặng nề cho những người vi phạm luật săn bắn H M. Mặt khc họ mở nh hng bn cc mn ăn lm từ thịt H M. Răng H M di 5 - 6 cm bn lối 50 Mỹ kim một ci. Răng cng di gi bn cng cao. Thế m phải giết một động vật nặng hng ngn ki- l.

Từ khi c luật cấm giết Voi lấy ng, cc thợ săn chuyển sang việc săn H M mặc d nhiều nơi ở Phi Chu số H M sụt giảm đng kể. H M T Hon Hexprotodon liberiensis hay Choeropsis liberiensis hầu như tuyệt chủng. Cc nước Ty Phi như Liberia, Ivory Coast, Guinea, Sierra Leone cn khng đến 3, 000 H M T Hon. Cuộc chiến tranh Congo lần thứ hai gy thiệt hại cho dng Hippo của chng ti rất nhiều. Virunga National Park vo thập nin 1970 c 29, 000 H M. C t ra từ 800 đến 900 H M bị giết trong thời kỳ chiến tranh.

Vi con số dưới đy cho thấy tnh trạng nguy ngập về sự sụt giảm dn số của tộc Hippo ở Phi Chu:

Quốc Gia Số H M
Burkina Faso 500- 1,000
Senegal 500- 700
Sierra Leone 200
Ivory Coast 720
Togo 53
Nigeria 400


Chuyện vua ma tu Pablo Escobar nui một cặp anh chị H M vo thập nin 1980 ở Antioqia, Colombia đến nay c lối 40 - 50 con. Con số ny c nghĩa g đối với tnh trạng săn bắn H M để lấy thịt, da v răng ở Phi Chu. Chỉ c 40 - 50 anh chị H M được nui m dư luận dn chng ở gần trại chăn nui H M khng được vui v an ninh bản thn lẫn ma mng của họ bị đe doạ. Quả tnh loi người khng ưa chng ti. V sao? V H M xấu x? V chng ti khng mang lợi ch g cho họ? V H M l loi động vật ăn cỏ hung tợn? V chng ti gy trở ngại lưu thng trn cc giang lộ? V chng ti ph hại ma mng? V thịt, da v răng? V được tiếng thiện xạ v mạo hiểm?

H m Bubbles tại Sở Th Toledo, Ohio

Chng ti chn thnh cảm ơn Sở Th Toledo, Ohio đ lưu danh dng họ Hippo của chng ti bằng hồ kiếng chứa 360,000 gallons (1,360,800 lt) nước ngọt lm chỗ ở cho gia đnh chị H M Bubbles v quay hnh chị sinh chu Puddles dưới nước hồ kiếng năm 1987 cho ton thế giới xem. Gia đnh chị Bubble vốn dng Hippo sng Nile. Chị sinh tại Sở Th Philadelphia năm 1954. Năm 1955 chị được đưa về Sở Th Toledo v tạm sống ở cư x của anh chị Voi đ ở. Người ta khm răng chị v đon chị thọ 36 tuổi nhưng mi đến năm 2013 chị mới mất thọ 58 tuổi. Về tuổi thọ, chị Bubbles chỉ thua chị Blackies của Sở Th Cleveland, Ohio, một thng m thi.

Năm 1986 chị Bubbles được về ở hồ kiếng lộng lẫy v sang trọng. Năm sau chị sinh b Puddles v được danh dự quay phim phổ biến khắp thế giới. Năm 2012 chị Bubbles được 57 tuổi. Đ l năm chị đạt kỷ lục với 20 triệu người thăm viếng chị. Chị v con chị mang danh dự cho dng Hippo chng ti. Danh dự ny khng thể c nếu khng c Sở Th Toledo. Ti xin gởi thng điệp ny về cộng đồng Hippopotamus amphibius Zambia để vinh danh v tưởng niệm hai chị Blackies v Bubbles đồng thời điều chỉnh ci nhn của H M tộc về sở th của loi người. Đ l nh t hay l nơi chng ta muốn được vo để được bảo đảm an ninh, được chăm sc đầy đủ về thức ăn, thức uống v thuốc men? Chuyện ny l một đề ti bn ci si nổi giữa chng ta, c lẽ mi mi đ l bi ton phức tạp v mu thuẫn khng bao giờ c đp số. Tự do trong đe doạ: đe doạ v mất an ninh do cc động vật ăn thịt sống v thợ săn gy ra, đe doạ mất mi trường sống, đe doạ v thiếu ăn, thiếu uống, thiếu điều kiện vệ sinh? Sự lựa chọn khng tuỳ thuộc nơi chng ta.

Để kết thc bi tham luận về H M tộc v để tưởng nhớ hai chị Blackies v Bubbles chng ti yu cầu ban nhạc Hippo ho tấu bản Nhớ Về Sng Nile. Cảm ơn ton thể qu vị đ lắng nghe bi tham luận của đại gia tộc Hippo chng ti.

Trưởng Lo H M Phi Chu.

 

 

art2all.net