PHẠM Đ̀NH LÂN, F.A.B.I.

 

Tản mạn

KHÍ HẬU VÀ CON NGƯỜI

 

Nguồn h́nh : Internet
 

          Trên trái đất có nhiều vùng khí hậu khác nhau: khí hậu hàn đới, bán hàn đới, ôn đới, bán nhiệt đới, nhiệt đới, xích đới, sa mạc và đại dương.

Khí hậu hàn đới và bán hàn đới rất lạnh. Tuyết phủ nhiều tháng trong năm. Thảo mộc và động vật không dồi dào nên vùng khí hậu hàn hay bán hàn đới không phải là vùng hấp dẫn cho loài người đến cư trú đông đảo.

Khí hậu ôn đới có 04 mùa rơ rệt. Dân chúng trong vùng ôn đới thấy nắng, mưa, cây đâm chồi nẩy lộc, lá vàng rơi lả tả vào mùa thu và tuyết trắng vào mùa đông. Đó là khí hậu trung gian giữa khí hậu băng giá của vùng hàn đới và khí hậu bức nhiệt và ẩm ướt của miền nhiệt đới.

Khí hậu nhiệt đới nóng và ẩm. Vùng nhiệt đới có nhiều  sông ng̣i, kinh rạch, rừng nhiệt đới với nhiều từng cây và dây leo chằn chịt. Trong vùng nhiệt đới có nhiều  côn trùng như ruồi, muỗi...và rắn, rít có nọc độc

Khí hậu xích đới nóng và mưa nhiều nên vùng xích đới có nhiều  rừng, sông suối, dă thú và côn trùng độc như vùng nhiệt đới.

Khí hậu sa mạc nóng bức và khô khan. Cây cối nghèo nàn. Đó là nơi sinh sống của những loại cây gai và có nhựa dẻo có hương thơm.

Khí hậu đại dương là khí hậu trung gian giữa khí hậu ôn đới và nhiệt đới. Đó là khí hậu được t́m thấy trong vùng Địa Trung Hải, California, Florida, các hải đảo Thái B́nh Dương, Caribbean v.v.. Vùng Địa Trung Hải là địa bàn của cam quít, chanh, bưởi, nho, ô- liu, hạnh nhân, là cái nôi của văn minh Ai Cập, Hy Lạp, La Mă và văn hóa Do Thái Giáo, Thiên Chúa Giáo và Hồi Giáo.

Mưa, nắng, tuyết, mây, gió, giông băo, lá vàng là đề tài của thi văn, âm nhạc và hội họa.

Khí hậu ảnh hưởng đến tánh t́nh và sinh hoạt của tập thể cư dân sống trong vùng.

Người ở vùng khí hậu lạnh có da trắng và sáng.

Người ở vùng khí hậu nóng có màu da đen hay sạm nắng.

Dân ở vùng khí hậu lạnh không nóng nảy như dân ở vùng khí hậu nóng. Ho thích hội họp và sống gần nhau để được ấm áp.

Trái lại dân ở xứ nóng càng tụ họp gần nhau càng nực nội. Họ thích xa nhau để được thoáng mát. Nhà cửa cất rời rạc và xa nhau. Tinh thần hợp quần không cao bằng cư dân ở vùng khí hậu lạnh.

Đời sống của cư dân vùng khí hậu lạnh khó khăn hơn đời sống của cư dân vùng khí hậu nóng. Cư dân vùng khí hậu lạnh phải động năo để được no cơm ấm áo. Cách ăn, cách mặc của họ không đơn giản như cư dân vùng khí hậu nóng. Ở vùng khí hậu nóng cư dân mặc áo quần ngắn hay để ḿnh trần. Người Ấn Độ và Ả Rập phải mặc nhiều lớp vải để bảo vệ thân thể khỏi bị nhiệt của ánh sáng mặt trời thiêu đốt nhưng quần áo của họ không may theo một kiểu mẫu được thiết kế rơ rệt. Cư dân vùng khí hậu lạnh phải mặc quần áo vừa ấm vừa đẹp. Âu phục sớm chinh phục thế giới về vẻ thẩm mỹ lẫn tiện nghi của nó. Nước Anh không trồng bông vải lại trở thành nước có kỹ nghệ dệt vải nổi tiếng vào thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX. Anh không trồng thuốc lá nhưng là nước nổi tiếng sản xuất thuốc điếu ngon trên thế giới như thuốc Craven A, State Express 555 v.v. Các nước Âu Mỹ không trồng cây cao su nhưng là những nước nổi tiếng về kỹ nghệ sản xuất vỏ ruột xe hơi và các vật dụng làm bằng cao su. Đó là thành quả của sự động năo của cư dân vùng khí hậu ôn đới.

Sự khắc nghiệt của khí hậu lạnh làm cho con người làm việc nhiều  mà không cảm thấy mệt như cư dân sống trong vùng khí hậu xích nhiệt đới. Họ động năo rất nhiều trong cuộc đấu tranh sinh tồn.

Để có một ổ bánh ḿ để ăn họ phải nghĩ đến việc làm ra men, xay bột, ủ bột ḿ, xây ḷ nướng trong khi cư dân vùng khí hậu xích nhiệt đới hay sa mạc ăn cơm hay ăn bắp, khoai chỉ mất một tiếng đồng hồ là có nồi cơm hay nồi bắp, nồi khoai chín. Ḷ nấu chỉ là ba viên gạch hay ba ḥn đá. Chất đốt là lá khô hay những nhánh cây khô bên bờ rào.

Để lưu giữ thức ăn không bị hư thối cư dân vùng khí hậu ôn đới sáng chế ra tủ lạnh. Cư dân vùng khí hậu nhiệt đới hay xích đới lưu giữ thức ăn bằng cách phơi khô hay muối mặn. Cá ướp muối phơi khô gọi là khô. Cá ướp muối thật mặn và bỏ vào lu hũ gọi là mắm.

Cư dân vùng xích nhiệt đới dễ buồn ngủ lại c̣n bị ruồi tsé tsé chích nên sinh ra bịnh buồn ngủ tệ hại. Ruồi tsé tsé có nhiều ở Phi Châu xích đới mang tên khoa học Glossina morsitans thuộc gia đ́nh Glossinidae. Ruồi chích vào người và truyền vào máu trùng Trypanosoma cruzi gây ra bịnh buồn ngủ. Từ y học của bịnh này là trypanosomiasis (bịnh buồn ngủ- sleeping sickness- do trùng trypanosoma gây ra). Bịnh buồn ngủ có thể chữa nếu phát hiện kịp thời. Nhưng nếu trùng trypanosoma vào óc th́ người bịnh không thể sống được.

Vùng nhiệt đới và xích đới c̣n có nhiều côn trùng gây ra bịnh như muỗi anophèles cái chích và truyền vào máu trùng Plasmodium falciparum gây ra bịnh sốt rét, bịnh sưng gan cổ trướng (cirrhosis). Năm 2010 có 600,000 người chết về bịnh sốt rét (90% là người Phi Châu) trong số 290 triệu nhân loại bị bịnh này. Ngoài con muỗi anophèles, con ốc sên miền xích nhiệt đới cũng mang bịnh sốt Katayama hay sốt ốc sên (snail fever) tức bịnh Schistosomiasis do trùng Schistosoma hematobium do ốc sên mang đến. Bịnh gây sưng gan và lá lách dễ dẫn đến tử vong. Loại ốc sên thường lai văng các lu nước ngọt đặt trước nhà của người Việt Nam ở nông thôn. Qua kinh nghiệm dân gian nhiều người Việt Nam cũng biết đến loài ốc sên mang lại loại bịnh hiểm nghèo này. Ruồi nhặng cũng có vai tṛ tích cực trong việc gây ra bịnh dịch tả vào mùa hạ khi đến mùa trái cây nhiệt đới.

Có 88 quốc gia nhiệt đới và xích đới Á-Phi- Nam Mỹ bị sốt Dum Dum hay bịnh Kala- azar do một loại ṃng cái đen (loài ruồi to- horse fly) thuộc gia đ́nh Tanadae chích, hút máu và truyền trùng Leishmania vào nội tạng gây ghẻ lở ngoài da, mất hồng huyết cầu, sưng gan và sưng lá lách. Có 200 triệu nhân loại bị nhiễm loại sốt độc hại này và hàng năm số người chết v́ sốt Dum Dum- leishmaniasis- trên thế giới xê dịch từ 20,000 đến 50,000 người.

Xem như thế đủ thấy năng suất lao động của cư dân vùng khí hậu nhiệt đới, xích đới hay sa mạc không thể so sánh với năng suất lao động của cư dân vùng khí hậu ôn đới lạnh được.

Lướt nh́n tổng quát chúng ta thấy các quốc gia tiến bộ đều nằm trong vùng khí hậu ôn đới.

Ở Á Châu có 04 quốc gia hoàng chủng: Trung Hoa, Nhật Bản, Triều Tiên và Việt Nam. Trong bốn quốc gia này chỉ có Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới. Bốn quốc gia hoàng chủng Đông Á đều ăn cơm nhưng Trung Hoa, Nhật Bản và Triều Tiên có kinh nghiệm về việc dùng lúa ḿ, bột ḿ và các loài thảo mộc miền ôn đới trong khi Việt Nam chỉ biết bột ḿ, nho, pomme (apple), cải xà lách...kể từ khi đất nước đặt dưới sự đô hộ của người Pháp vào hậu bán thế kỷ XIX.

Về thể lực, sự hội nhập vào trào lưu tiến bộ của nhân loại về phương diện kinh tế, chánh trị, xă hội và khoa học kỹ thuật, Việt Nam đều thua kém xa ba quốc gia hoàng chủng kia. Nhật Bản, Đại Hàn, Trung Hoa tuần tự tổ chức Thế Vận Hội vào năm 1964, 1988 và 2008 và đă được nhiều mề đay Thế Vận Hội giữa lúc Việt Nam không được huy chương nào dù chỉ là huy chương đồng khiêm tốn kể từ khi tham dự Thế Vận Hội. Hiện nay Trung Hoa lục địa là cường quốc kinh tế thứ nh́ trên thế giới; Nhật Bản: thứ ba và Đại Hàn: thứ 11. Cả ba nước Trung Hoa, Nhật Bản và Đại Hàn đều là những nước nằm trong vùng khí hậu ôn đới.

Singapore là một đảo quốc nằm gần đường xích đạo nhưng nước này có một nền kinh tế phồn thịnh; đời sống dân chúng rất cao không thua ǵ các quốc gia tiên tiến trong vùng khí hậu ôn đới. V́ sao?

V́ Singapore là một quốc gia tân lập chào đời năm 1965. Nói một cách đơn giản và dễ hiểu may cái áo mới từ một tấm vải mới dễ hơn là sửa cái áo cũ thành cái áo đẹp và hợp thời trang. Lee Kuan Yew (Lư Quang Diệu), người lập quốc Singapore, học ở Anh và áp dụng kinh nghiệm phát triển quốc gia của Anh, nước từng đô hộ Mă Lai trong đó có thành phố Singapore.

Singapore rộng 718 km2 với lối 6 triệu dân là nơi đứng đầu trên thế giới về việc thu hút 189 quốc gia đầu tư kinh doanh. Trung Hoa lục địa đứng hàng 50 trong việc thu hút các nước ngoài đầu tư.

Singapore chú trọng đến giáo dục với khẩu hiệu Dạy Ít Học Nhiều. Ngân sách giáo dục lên đến gần 12 tỷ Mỹ Kim. Các đại học Singapore đều có tầm vóc quốc tế. Tiếng Anh là ngôn ngữ được dạy trong trường học Singapore từ tiểu học đến đại học. Sự mạnh dạn dùng tiếng Anh làm ngôn ngữ chánh trong giáo dục giúp cho Singapore cập nhật với đà tiến bộ khoa học, kỹ thuật và kinh tế tài chánh của Anh và Hoa Kỳ đồng thời liên lạc và phát huy vai tṛ của Singapore đối với các quốc gia trong vùng Đông Nam Á được dễ dàng hơn.

Singapore nằm gần đường xích đạo nhưng điều kiện làm việc và học hành của người Singapore giống như cư dân ở vùng khí hậu ôn đới vậy. Cho đến nay xă hội Singapore vẫn c̣n là một xă hội ổn định và lành mạnh. Lương bổng các viên chức cao cấp trong chánh phủ rất cao. Tội tham nhũng bị trừng phạt gắt gao.

 

Phạm Đ́nh Lân, F.A.B.I.

 

Trang Phạm Đ́nh Lân

art2all.net