PHẠM Đ̀NH LÂN, F.A.B.I.

 

QUAN HỆ GIỮA HOA KỲ

VÀ CÁC CƯỜNG QUỐC TRÊN THẾ GIỚI

 

 

Nói theo lịch sử, Hoa Kỳ là một quốc gia trẻ trung không đến 300 tuổi nhưng là quốc gia sớm trưởng thành để đứng đầu thế giới trên mọi lănh vực hoạt động trong cộng đồng nhân loại.

Từ phản ứng chống thuế trà của Anh, cư dân của 13 tiểu bang nguyên thủy trên bờ Ɖại Tây Dương đă biến sự chống đối này thành cuộc chiến tranh cách mạng giành độc lập và lập quốc Hoa Kỳ. Năm 1776 Tuyên Ngôn Ɖộc Lập Hoa Kỳ ra đời. Ɖó là quốc gia tân lập đầu tiên độc lập khỏi sự đô hộ của vương quốc Anh. Hoa Kỳ trở thành:

- Nước Cộng Ḥa đầu tiên trên thế giới có hiến pháp thành văn.

- Một liên bang với 13 tiểu bang nguyên thủy (New Hampshire, Massachusetts, Rhode Island, Connecticut, New York, New Jersey, Pennsylvania, Delaware, Maryland, Virginia, North Carolina, South Carolina, Georgia) với 2,5 triệu dân. Ngày nay Liên Bang Hoa Kỳ chạy dài từ Ɖại Tây Dương đến Thái B́nh Dương. Ɖến năm 1848 lănh thổ Hoa Kỳ đă đến bờ Thái B́nh Dương. Năm 1867 Hoa Kỳ mua Alaska của Nga. Năm 1898, sau khi đánh bại Tây Ban Nha, nước này nhượng quần đảo Phi Luật Tân cho Hoa Kỳ. Cũng năm này Hawaii được sát nhập vào Hoa Kỳ. Sau khi bị Hoa Kỳ đánh bại, Tây Ban Nha nhượng Puerto Rico cho Hoa Kỳ. Cho đến nay quần đảo trong biển Caribbean này vẫn chưa được công nhận là một tiểu bang của Hoa Kỳ như Hawaii và Alaska. Hiện nay Hoa Kỳ có 50 tiểu bang, rộng 9,8 triệu km2 (lớn hơn việt Nam 29,7 lần) với 330 triệu dân.

- Một cường quốc kinh tế, kỹ nghệ và quân sự hàng đầu trên thế giới. Hột giống tạo thành quả tốt đẹp trên xuất phát từ nền dân chủ và tinh thần trọng pháp chân chính. Mỗi tài năng đều được khuyến khích, nâng đỡ không phân biệt nam, nữ, tuổi tác, tôn giáo, chủng tộc. Giá trị tập thể và tài năng cá nhân đều được tôn vinh. Mọi người sinh ra đều b́nh đẳng và được thụ hưởng các quyền tự do, quyền sống, quyền làm người v.v. Ɖó là sự sáng suốt của các nhà lập quốc Hoa Kỳ. Dân Chủ, Dân Quyền, Dân Sinh tạo cảm hứng cho mọi công dân Hoa Kỳ hăng say làm việc để góp phần xây dựng một quốc gia tân lập hùng mạnh và phú cường. Sự hưng vượng nhanh chóng của 2,5 triệu dân ở 13 tiểu bang nguyên thủy là kết quả của sự đóng góp công sức của những người nhập cư từ Âu Châu vào Mỹ Châu v́ lư do chánh trị, kinh tế, xă hội và tôn giáo, nói tóm lại là những người bị áp bức quyết định xây dựng đời mới trên đất mới bằng kinh nghiệm, sáng kiến và sự quyết tâm cải thiện đời ḿnh bằng cách vất bỏ quá khứ nghèo khó, bị áp bức, gánh chịu bất công xă hội trên miền lục địa cổ. Những người từ Phi Châu bị đưa sang Mỹ Châu bán làm nô lệ cũng góp phần vào sự phồn vinh của quốc gia tân lập Hoa Kỳ ít ra trên lănh vực nông nghiệp, âm nhạc, nghệ thuật, thể thao, truyền thông v.v.

- Một quốc gia có nhiều người đoạt giải thưởng Nobel nhất trên thế giới: 398 giải Nobel về y khoa, vật lư, hóa học, văn chương và ḥa b́nh v.v. Hoa Kỳ có nhiều trường đại học nổi tiếng không nhường bước trước các đại học nổi tiếng ở Âu Châu như Oxford, Cambridge, Sorbonne hay các Grandes Écoles ở Pháp. Sự đóng góp của Hoa Kỳ vào văn minh nhân loại rất lớn so với tuổi tác của quốc gia tân lập này.

- Hoa Kỳ không quan tâm đến những triết lư cao siêu và viển vông. Họ theo chủ nghĩa thực dụng. Mỗi người sinh ra đều có những nhu cầu sống như nhau về tinh thần lẫn vật chất. Họ cần được Tự Do, Hạnh Phúc, No Cơm Ấm Áo ngay trong kiếp sống chớ không đợi sau khi chết. Họ sẵn sàng giúp cho người cần mà không phải hỏi lư lịch người được giúp. Họ không nặng về chuyện BẠN-THÙ như ngầm hiểu rằng họ không có “kẻ thù truyền kiếp”. Chuyện BẠN-THÙ tùy theo sự biến thiên của hoàn cảnh kinh tế, chánh trị, lịch sử và xă hội. Nó không thể bất biến. Trong đệ nhị thế chiến Ɖức, Ư, Nhật là những nước thù của phe Ɖồng Minh Dân Chủ. Nhật từng tấn công Hoa Kỳ ở Pearl Harbor (Trân Châu Cảng) và Phi Luật Tân. Nhưng sau khi Ɖức, Ư, Nhật bại trận, các nước này được Hoa Kỳ giúp đỡ để phục hồi kinh tế và biến họ trở thành những đồng minh của Hoa Kỳ.

Trong những trang dưới đây chúng tôi tóm lược quan hệ của Hoa Kỳ với các cường quốc như Anh, Trung Hoa, Nhật Bản, Pháp, Nga.

***

 

HOA KỲ-ANH QUỐC

Năm 1588 hạm đội Armada của Tây Ban Nha dưới quyền chỉ huy của Quận Công Medina Sidona tiến đánh nước Anh dưới thời Nữ Hoàng Elizabeth I (1533 - 1603). Hải quân Anh đánh tan hạm đội Armada và bắt đầu từ đó lưu thông tự do trên Ɖại Tây Dương.

Năm 1607 người Anh đặt chân trên vùng đất hiện nay nằm trong tiểu bang Virginia. Từ năm 1607 đến 1783 Anh sở hữu 13 tiểu bang nguyên thủy của Hoa Kỳ. Hoa Kỳ độc lập khỏi Anh để trở thành một nước Cộng Ḥa đầu tiên có hiến pháp thành văn với tam quyền phân lập minh bạch (Hành Pháp, Lập Pháp, Tư Pháp). Tổng thống Hoa Kỳ là người có quyền rộng lớn như vua nhưng do dân bầu trong nhiệm kỳ 4 năm. Tổng thống đắc cử dựa vào đa số phiếu cử tri đoàn. Ɖó là một h́nh thức bầu cử độc đáo của Hoa Kỳ trên thế giới.

Anh là một quốc gia quân chủ có truyền thống dân chủ lâu đời với Ɖại Hiến Chương Tự Do (Magna Carta Libertatum) ban hành năm 1215 tương ứng với triều vua Lư Huệ Tông ở Việt Nam. Ɖa số cư dân ở 13 tiểu bang nguyên thủy gốc người Anh và theo đạo Tin Lành nên quốc gia tân lập Hoa Kỳ chịu ảnh hưởng của Anh sau khi độc lập.
Anh tham gia đệ nhất thế chiến chống Ɖức trong khi Hoa Kỳ giữ trung lập nhưng có nhiều thiện cảm với Anh. Việc Ɖức đánh ch́m tàu Lusitania của Anh bằng thủy lôi làm cho hàng ngàn hành khách Anh và Hoa Kỳ trên tàu bị chôn dưới đáy biển năm 1915 tạo cho Hoa Kỳ có bằng cớ tham gia đệ nhất thế chiến bên cạnh đồng minh Anh và Pháp. Ɖức cho rằng tàu Lusitania bị đánh ch́m v́ chở 170 tấn vơ khí.

Năm 1917 Hoa Kỳ tham chiến dưới thời tổng thống Woodrow Wilson (Dân Chủ). Lần đầu tiên Hoa Kỳ rời khỏi chủ nghĩa cô lập (isolationism). Năm 1918 Ɖức bị bại trận. Hoa Kỳ, Anh, Pháp trở thành Tam Cường trong hội nghị Versailles. Hoa Kỳ không được lợi lộc ǵ với hiệp ước Versailles được kư kết năm 1919 với tư cách một đồng minh thắng trận. Anh và Pháp chia phần ở Trung Ɖông, vùng ngự trị của đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ, đồng minh của Ɖức. Khác với Pháp và Anh, Hoa Kỳ không chủ trương mạnh tay với Ɖức sau khi quốc gia này bại trận. Hội Quốc Liên (League of Nations) ra đời do sáng kiến của Hoa Kỳ nhưng quốc hội Hoa Kỳ lúc bấy giờ do đảng Cộng Ḥa nắm giữ không phê chuẩn hiệp ước Versailles nên Hoa Kỳ vắng mặt trong tổ chức này. Hoa Kỳ trở về với chủ nghĩa cô lập (isolationism), bàng quan trước các vấn đề thế sự ngoài Hoa Kỳ và lục địa Mỹ Châu.

Khi đệ nhị thế chiến bùng nổ năm 1939, Hoa Kỳ vẫn giữ trung lập. Lửa chiến tranh bắt đầu ở Ba Lan tiến dần về phía tây đe dọa Pháp và Anh Quốc ở phía tây Âu Châu. Thủ tướng Winston Churchill của Anh hướng mắt về Hoa Kỳ bên kia bờ Ɖại Tây Dương. Ngày 14-08-1941 tổng thống Roosevelt (Dân Chủ) của Hoa Kỳ và thủ tướng Churchill của Anh cho ra đời Hiến Chương Ɖại Tây Dương (Atlantic Charter), phác họa tương lai thế giới thời hậu chiến.

Năm 1942 Hoa Kỳ tham chiến sau khi bị Nhật tấn công th́nh ĺnh ở Pearl Harbor (Trân Châu Cảng, 07-12-1941). Từ đó đến khi phe Trục bị đánh bại vào năm 1945, Anh và Hoa Kỳ luôn luôn sát cánh nhau. Thủ tướng Anh Churchill rồi Atlee luôn luôn hiện diện bên cạnh tổng thống Hoa Kỳ Franklin Delano Roosevelt, rồi Harry Truman trong các hội nghị quan trọng trong đệ nhị thế chiến với Stalin, lănh tụ Liên Sô hay với thống chế Chiang Kaishek (Tưởng Giới Thạch) của Trung Hoa Quốc Dân Ɖảng.

 

Tổng thống Roosevelt của Hoa Kỳ và thủ tướng Churchill của Anh vào năm 1941 trong thời gian cho ra đời Hiến Chương Ɖại Tây Dương

(Ảnh: https://nl.m.wikipedia.org/)

 

Anh có nhiều thuộc địa trên thế giới. Thời hậu đệ nhị thế chiến sự phồn thịnh của Anh giảm rất nhiều v́ mất nhiều thuộc địa, đặc biệt là Ấn Ɖộ và Miến Ɖiện. Hoa Kỳ chủ trương trao trả độc lập cho các thuộc địa. Ɖể làm gương cho Anh và Pháp, Hoa Kỳ trao trả độc lập cho Phi Luật Tân (1946).

Khi đến Sài G̣n giải giới quân Nhật, Anh nhận thức được sự khao khát độc lập của dân tộc thuộc địa chống Pháp bằng tầm vông vạt nhọn và lựu đạn xăng (lựu đạn Molotov). Qua kinh nghiệm này Anh trao trả độc lập cho Ấn Ɖộ năm 1947 và Miến Ɖiện năm 1948 để tránh chiến tranh tái chiếm thuộc địa và tránh sự bại trận như Pháp ở Việt Nam năm 1954. Trong khi đó Hoa Kỳ, v́ lư do chống Cộng Sản, phải đài thọ 80% chi phí chiến tranh cho Pháp trong chiến tranh Việt Nam lần thứ nhất. Khi Pháp bị bao vây ở Ɖiện Biên Phủ và trên đà bị Việt Minh áp đảo, Hoa Kỳ có ư định tham chiến giúp Pháp giải vây Ɖiện Biên Phủ bằng cách dùng “vơ khí hạng nặng”. Hoa Kỳ tham khảo ư kiến Anh. Nước này từ chối không tham chiến nên Hoa Kỳ từ bỏ kế hoạch giải vây Ɖiện Biên Phủ.

London biết nhiều về Nguyễn Tất Thành, tức Nguyễn Ái Quốc hay Hồ Chí Minh. Từ năm 1914 - 1917 Nguyễn Tất Thành lao động ở London. Năm 1931 Nguyễn Ái Quốc bị Anh bắt và đưa về ngục thất ở Hongkong. Lúc ấy ông mang bí danh Tống Văn Sơ, một cán bộ Ɖệ Tam Quốc Tế Cộng Sản hoạt động ở Ɖông Nam Á, đặc biệt là ở các quốc gia trên bán đảo Ɖông Dương. Pháp yêu cầu dẫn độ Tống Văn Sơ (Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh sau này) về Việt Nam, nơi ông bị tuyên án tử h́nh khiếm diện về những cuộc bạo động của Phong Trào Sô Viết Nghệ Tĩnh năm 1930. Anh từ chối và cho biết người tù Tống Văn Sơ đă chết v́ bệnh lao. Họ giúp Tống Văn Sơ vượt ngục để lên Shanghai (Thượng Hải), rồi từ đó đi Vladivostok (Hải Sâm Uy) trên đường về Moscow bằng xe lửa xuyên Tây Bá Lợi Á.

Trong đệ nhị thế chiến một sĩ quan OSS gốc người Anh tên Charles Fenn đă giới thiệu ông Hồ Chí Minh vào OSS, tiền thân của CIA, dưới bí danh Lucius (Ánh Sáng).

Anh không mặn nồng với SEATO (Liên Minh Pḥng Thủ Ɖông Nam Á), cũng không hưởng ứng với Hoa Kỳ trong cuộc chiến tranh Việt Nam lần thứ hai.

Với tư cách một thành viên của NATO Anh sát cánh với Hoa Kỳ trong chiến tranh đánh đuổi quân Iraq xâm lăng Kuwait (1991), chiến tranh Afghanistan (2001) và Iraq (2003). Hoa Kỳ và Anh là hai quốc gia tích cực giúp đỡ cho Ukraine khi nước này bị Nga xâm lăng. (24-02-2022).

Nh́n chung Hoa Kỳ và Anh thường có quan hệ mật thiết. Cả hai quốc gia có nhiều mẫu số chung:

- Nguồn gốc Anglo-Saxon.

- Ɖạo Tin Lành.

- Ngôn ngữ: tiếng Anh.

- Có nhiều đại học nổi tiếng và có nhiều trí thức lănh giải thưởng Nobel. Anh và Hoa Kỳ có nhiều nhà kinh tế và lư tài nổi tiếng trên thế giới.

- Trong quá khứ “mặt trời không bao giờ lặn trên đế quốc Anh”. Sau đệ nhị thế chiến ảnh hưởng kinh tế, chánh trị và quân sự Hoa Kỳ bao trùm khắp thế giới.

Chuyện Anh Quốc và Hoa Kỳ giống như chuyện Esau và Jacob, nhất là chuyện Jacob đặt tay phải trên đầu Ephraim (em) và tay trái trên đầu Manasseh (anh) khi chúc phúc. Manasseh và Ephraim là con của Joseph và cháu nội của Jacob. Joseph cho rằng cha ông đặt lộn người nhưng Jacob không sửa lời chúc phúc v́ biết rằng người em, Ephraim, sẽ có sự nghiệp vĩ đại hơn người anh, Manasseh.

 

HOA KỲ-PHÁP

Pháp đă thám hiểm đông bộ Canada ngày nay từ thập niên 30 của thế kỷ XVI. Hiệp ước Paris năm 1763 nhường cho Anh vùng Tân Pháp Quốc ở Bắc Mỹ (đông bộ Canada) bây giờ. Ít lâu sau cuộc chiến tranh cách mạng bùng nổ giữa cư dân 13 tiểu bang nguyên thủy của Hoa Kỳ với Anh Quốc. Trong cuộc chiến tranh này Pháp đứng về phía Hoa Kỳ chống Anh. Cuộc chiến tranh cách mạng Hoa Kỳ ảnh hưởng ít nhiều đến cuộc cách mạng 1789 của Pháp lật đổ chế độ quân chủ do vua Louis XVI đại diện. Một số các học giả Pháp tin tưởng vào tương lai của nền DÂN CHỦ Hoa Kỳ. Năm 1886 Pháp tặng Hoa Kỳ một bức tượng Nữ Thần Tự Do khổng lồ, một tác phẩm lịch sử của nhà điêu khắc Pháp Frédéric Auguste Bartholdi (1834 - 1904). Sự hiến tặng tượng Nữ Thần Tự Do như xác nhận Hoa Kỳ thực sự là đất nước của Tự Do. Sự có mặt của quân Hoa Kỳ trong đệ nhất thế chiến như là sự đáp lễ của Hoa Kỳ đối với La Fayette trong chiến tranh cách mạng Hoa Kỳ.

 

Tranh Washington và La Fayette, nhà quư tộc Pháp tham gia chiến tranh cách mạng Hoa Kỳ (Ảnh: https://vi.wikipedia.org/)

 

Như đă thấy sự thân thiện giữa Pháp-Hoa Kỳ không nồng ấm bằng sự thân thiện giữa Anh-Hoa Kỳ mặc dù Hoa Kỳ đều hiện diện trong hai thế chiến để giúp các nước Dân Chủ Tây Âu nói chung và nước Pháp nói riêng. Cuộc đổ bộ của quân Ɖồng Minh vào Normandie năm 1944 dưới sự chỉ huy của đại tướng Hoa Kỳ Dwight Eisenhower giúp cho nước Pháp sớm được giải phóng.

Hoa Kỳ chủ trương trao trả độc lập cho các thuộc địa của Anh, Pháp, Ḥa Lan và Hoa Kỳ trên thế giới. Nhưng Hoa Kỳ tài trợ binh phí của Pháp trong chiến tranh Việt Nam lần thứ hai v́ muốn ngăn chận làn sóng đỏ tràn xuống các quốc gia Ɖông Nam Á sau khi Cộng Sản Trung Hoa nắm chánh quyền trên lục địa. Trong lúc cầu viện Washington, đại tướng Pháp De Lattre de Tassigny lưu ư với Hoa Kỳ rằng nếu Việt Minh chiến thắng, chủ nghĩa Cộng Sản lan tràn tận Trung Ɖông!

Bang giao giữa Pháp và Hoa Kỳ càng xấu đi dưới thời tổng thống De Gaulle (1958 - 1969). Bất chấp lời khuyến cáo của Hoa Kỳ, Pháp vẫn thí nghiệm bom nguyên tử. Pháp luôn luôn chỉ trích Washington trong cuộc chiến tranh Việt Nam lần thứ nh́. Paris là nơi Hoa Kỳ và Việt Nam Dân Chủ Cộng Ḥa hội họp để giải quyết cuộc chiến tranh ở Việt Nam. Sau gần 5 năm hội nghị, hiệp định Paris được đại diện bốn bên tham chiến (Hoa Kỳ - Việt Nam Dân Chủ Cộng Ḥa - Việt Nam Cộng Ḥa - Cộng Ḥa Miền Nam Việt Nam/Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng) kư kết ngày 27-01-1973. 

Năm 1966 Pháp rút ra khỏi NATO (Minh Ước Bắc Ɖại Tây Dương). Măi đến 43 năm sau, năm 2009, Pháp mới trở lại NATO. Liên hệ giữa Pháp và Hoa Kỳ trong t́nh trạng không thân, không oán. Hai quốc gia này chỉ có điểm chung khi gặp cảnh dầu sôi lửa bỏng. Nga xâm lăng Ukraine trong thời kỳ Pháp tổ chức cuộc bầu cử tổng thống. Tổng thống Macron tái tranh cử nhiệm kỳ hai không mạnh dạn lên án Nga như Hoa Kỳ và Anh v́ nữ ứng cử viên Le Pen tỏ ra rất lợi hại v́ theo lập trường của tổng thống Putin của Nga. Pháp và Ɖức đă có vẻ không sốt sắng trong việc chấp nhận Ukraine vào Liên Hiệp Âu Châu (EU: European Union). Hai nước này tỏ ra chậm chạp trong việc viện trợ vơ khí cho Ukraine. V́ truyền thống liên minh Pháp-Nga (1894)? Năm 1934 Liên Sô gia nhập Hội Quốc Liên do sáng kiến của Pháp. Năm 1935 Pháp và Liên Sô kư Hiệp Ước Hỗ Tương. Năm 1944 Pháp được giải phóng. Tướng De Gaulle sang Moscow kư Hiệp Ước Liên Minh với Liên Sô. Về phần Ɖức, nước này lệ thuộc Liên Bang Nga về dầu khí nên không thể mạnh dạn chống Nga. Hung Gia Lợi cũng nằm trong hoàn cảnh tương tự.

Cuộc chiến Ukraine đánh động lương tri và công lư loài người cùng sự sinh tồn của chế độ dân chủ ở Âu Châu nên Pháp và Ɖức phải gắng gượng sốt sắng trong việc viện trợ vơ khí Made in France và Made in Germany cho Ukraine.

 

HOA KỲ-TRUNG HOA

Khác với các quốc gia Tây Phương như Anh, Pháp, Nga, Ɖức và quốc gia Á Châu Nhật Bản, Hoa Kỳ không chiếm thành phố hay hải cảng nào của Trung Hoa mặc dù Hoa Kỳ tham dự trong Bát Quốc Liên Quân (Anh, Pháp, Hoa Kỳ, Nga, Ɖức, Nhật, Ư, Áo-Hung) tấn công Peking (Bắc Kinh) năm 1901. Trước sự xâu xé Trung Hoa của các liệt cường Âu Châu, Washington luôn luôn kêu gọi tôn trọng “sự vẹn toàn lănh thổ” của Trung Hoa.

Trung Hoa là nơi phát tích Khổng Giáo (Confucianism) và Lăo Giáo (Taoism) nhưng các nhà truyền giáo Tin Lành của Hoa Kỳ vẫn kiên nhẫn hoạt động tại đây. Gia đ́nh nữ văn sĩ Pearl S. Buck (1892 - 1973) là gia đ́nh truyền giáo ở Trung Hoa. Bà sống ở Trung Hoa khi mới được 4 tháng tuổi nên bà biết nhiều về văn hóa xă hội Trung Hoa. Tên Trung Hoa của bà là Sai Zhenzhu. Năm 1938 bà được giải Nobel về văn chương với tác phẩm The Good Earth (Ɖất Lành).

Soong Yao-Ju (Tống Gia Thụ, 1863 - 1918) được biết dưới tên Hoa Kỳ Charlies Jones Soong, tốt nghiệp Thần Học ở Viện Ɖại Học Vanderbilt, Tennessee, trở về Shanghai truyền giáo và in Thánh Kinh. Ông sớm trở thành một người giàu có nổi tiếng ở Trung Hoa. Càng nổi tiếng hơn, ông có ba người con gái đẹp là Soong Chingling (Tống Khánh Linh), Soong Meiling (Tống Mỹ Linh) và Soong Ailing (Tống Ái Linh).

Bà Soong Chingling là vợ của Quốc Phụ Sun Yatsen (Tôn Dật Tiên).

Bà Soong Meiling là vợ của Thống Chế Chiang Kaishek (Tưởng Giới Thạch), lănh đạo Trung Hoa từ năm 1928 đến 1949 và Taiwan (Ɖài Loan) từ năm 1949 đến 1975.

Bà Soong Ailing là vợ của Kong Xiang Xi (Khổng Tường Hy), một người giàu có khét tiếng ở Trung Hoa vào những thập niên đầu thế kỷ XX.

Sun Yatsen (Tôn Văn, Tôn Trung Sơn, Tôn Dật Tiên, 1866 - 1925) là linh hồn của Cách Mạng Tân Hợi (1911), là người khai sinh ra Tam Dân Chủ Nghĩa (San Min Chu I) và Quốc Dân Ɖảng (Kuomintang). Ông là người Guangdong (Quảng Ɖông), theo đạo Tin Lành và từng sống ở Hawaii cùng với người anh. Sau ông học y khoa ở Hong Kong. Ông chịu ảnh hưởng sâu đậm của văn hóa Tây Phương, nhất là Anh và Hoa Kỳ.

T́nh h́nh Trung Hoa sau cách mạng Tân Hợi rất rối ren do cuộc tranh chấp quyền hành giữa Yuan Shikai (Viên Thế Khải) và các tướng lănh đàn em của Yuan với Quốc Dân Ɖảng của Sun Yatsen và Chiang Kaishek, sự chi phối chánh trường Trung Hoa của Nhật Bản và sự ra đời của đảng Cộng Sản Trung Hoa mà ra. Hoa Kỳ đứng xa sự rắc rối và phức tạp to lớn này. Hoa Kỳ để ư nhiều đến việc giao dịch, đầu tư kinh doanh và truyền giáo ở Trung Hoa v́ Hoa Kỳ đă có mặt ở Hawaii, Guam, Phi Luật Tân. Hoa Kỳ luôn luôn kêu gọi “tôn trọng sự toàn vẹn lănh thổ” của Trung Hoa. Dĩ nhiên họ chống lại sự thành lập Manchukuo (Măn Châu Quốc) của Nhật năm 1932.

Năm 1927 Chiang Kaishek cưới Soong Meiling. Năm 1928 Chiang Kaishek thống nhất Trung Hoa sau khi mở những cuộc hành quân nhằm đè bẹp các đốc quân ở miền Bắc, phe cánh của Yuan Shikai. Từ đây đường lối của Quốc Dân Ɖảng gắn liền với Hoa Kỳ nhiều hơn.

Năm 1937 Nhật Bản tấn công Trung Hoa, mở màn cho đệ nhị thế chiến trong khu vực Thái B́nh Dương. Ɖến năm 1940 Hoa Kỳ bắt đầu viện trợ cho chánh phủ Quốc Dân Ɖảng do thống chế Chiang Kaishek đại diện. Trong đệ nhị thế chiến quân Trung Hoa Quốc Dân Ɖảng rời thủ đô Nanjing (Nam Kinh) về Chongqing (Trùng Khánh). Ɖường tiếp tế cho chánh phủ Chongqing được thiết lập nối liền bắc Miến Ɖiện với Kunming (Côn Minh), Yunnan (Vân Nam). Ɖó là đường núi hiểm trở, dài gần 1.200km (Burma Road). Cuộc kháng Nhật của Quốc Dân Ɖảng mạnh ở Hoa Nam. Nhóm Pháp Quốc Tự Do chống phát xít cũng hoạt động ở Hoa Nam. Ở Hoa Bắc du kích Cộng Sản Trung Hoa lập nhiều thành tích kháng Nhật đáng kể. Cuộc kháng chiến chống Nhật giúp cho đảng Cộng Sản Trung Hoa có thêm nhiều đảng viên và kinh nghiệm vơ trang chiến đấu. Bốn năm sau ngày đệ nhị thế chiến chấm dứt, quân Cộng Sản của Mao Zedong (Mao Trạch Ɖông) đánh bại quân Quốc Dân Ɖảng của Chiang Kaishek. Quốc Dân Ɖảng rút ra đảo Taiwan (Ɖài Loan) và gọi phần đất này dưới quốc hiệu Trung Hoa Dân Quốc (Republic of China – ROC).

Hoa Kỳ và Cộng Ḥa Nhân Dân Trung Quốc giữ thái độ thù nghịch từ năm 1949 đến năm 1972. Hoa Kỳ bảo vệ Taiwan. Taiwan tức Trung Hoa Dân Quốc vẫn đại diện Trung Hoa tại Liên Hiệp Quốc như là một trong năm cường quốc có quyền phủ quyết tại tổ chức quốc tế này. Năm 1950 Hoa Kỳ chỉ huy quân LHQ đụng độ với chí nguyện quân Trung Quốc trong chiến tranh Triều Tiên (1950 - 1953). Ngoại trưởng Hoa Kỳ Foster Dulles không bắt tay với thủ tướng kiêm bộ trưởng ngoại giao Zhou Enlai (Châu Ân Lai) tại hội nghị Genève năm 1954.

Mao Zedong hy vọng Trung Quốc vươn lên cao trong cuộc khủng hoảng giữa Hoa Kỳ và Liên Sô. Mao khích tướng Khrushchev, cho rằng Hoa Kỳ là “cọp giấy”. Khrushchev không để bị Mao khích tướng khi đáp lại rằng: “Ɖó là cọp giấy có nanh vuốt nguyên tử”.

Năm 1969 quân Trung Quốc và Liên Sô đánh nhau trên đảo Damansky. Ɖảo này nằm trên sông Ussuri (màu đen lọ nồi) rộng 0,74km2 ở vùng ven biên Primorsky Krai (Krai: ven biên giới) của Liên Sô và tỉnh Hei Longjiang (Hắc Long Giang) của Trung Quốc. Về quân sự Trung Quốc tỏ ra yếu kém so với quân Liên Sô. Quan hệ Sô-Trung không c̣n là quan hệ đồng chí. Cả hai đều xem nhau như kẻ thù. Nội t́nh Trung Quốc hỗn loạn v́ Cách Mạng Văn Hóa (1966 - 1976). Trong t́nh cảnh cô đơn trong nước và với thế giới bên ngoài Mao được sưởi ấm bằng sự viếng thăm Trung Quốc của tổng thống Nixon (Cộng Ḥa). Hoa Kỳ muốn kéo Trung Quốc về phía ḿnh để nắm ưu thế trong Chiến Tranh Lạnh với Liên Sô. Trung Quốc muốn thoát cảnh cô đơn sau trận đánh nhau với Liên Sô trên đảo Damansky mà họ gọi là Zhen Bao hay Chen Bao (Trân Bảo). Mao thúc giục bác sĩ chữa cho ông sớm lành bịnh để tiếp tổng thống Nixon (1972).

 

Chủ tịch Mao Zedong và tổng thống Hoa Kỳ Nixon

(Ảnh: https://www.nrc.nl/)

 

Năm 1971 Cộng Ḥa Nhân Dân Trung Quốc thay thế Trung Hoa Dân Quốc với tư cách một đại cường quốc có quyền phủ quyết tại Ɖại Hội Ɖồng Liên Hiệp Quốc. Sự thăm viếng Trung Quốc của tổng thống Nixon năm 1972 mở đầu cho bang giao Trung Quốc-Hoa Kỳ. Washington phải nh́n nhận chỉ có một nước Trung Hoa mà thôi. Mọi biến cố quan trọng như chiến tranh Triều Tiên (1950 – 1953), sự qua phân Việt Nam (1954), thí nghiệm bom nguyên tử (1964), phóng vệ tinh nhân tạo (1970), mở đầu việc bang giao với Hoa Kỳ (1972), việc đánh chiếm Hoàng Sa (1974), … đều xảy ra dưới thời Mao Zedong.

Năm 1976 Zhou Enlai và Mao Zedong mất. Cách Mạng Văn Hóa chấm dứt. Bà Jiangqing (Giang Thanh), vợ của Mao, bị cầm tù. Sau một thời gian chuẩn tiếp ngắn ngủi do Hua Guofeng (Hoa Quốc Phong) đảm trách, Deng Xiaoping (Ɖặng Tiểu B́nh 1904 - 1997) nắm quyền.

Deng Xiaoping là người Cộng Sản có tư tưởng phóng khoáng hơn Mao Zedong. Ông có học ở Pháp (1920 - 1924) và được Moscow huấn luyện từ năm 1925 – 1926. Năm 1956 ông là tổng bí thơ đảng Cộng Sản Trung Quốc. V́ bất đồng ư kiến với Mao Zedong và thường chia sẻ ư kiến với chủ tịch Liu Shaoqi (Lưu Thiếu Kỳ, 1892 - 1969), người thay thế Mao Zedong trong chức vụ Chủ Tịch Nhà Nước từ năm 1959 đến 1968, ông bị hoạn nạn trong cuộc Cách Mạng Văn Hóa do Mao và vợ là bà Jiangqing phát động. Liu Shaoqi bị chết thảm v́ bị Hồng Vệ Binh đánh đập, bỏ đói và không trị bịnh. Deng Xiaoping được Zhou Enlai bảo lănh nên thoát nạn.

Giống như Mao Zedong, Deng Xiaoping không thân thiện với Liên Sô. Ɖể thực hiện Bốn Hiện Ɖại Hóa, ông hướng về Hoa Kỳ. Nhiều sinh viên Trung Quốc được gửi sang học đại học Hoa Kỳ để học hỏi về những tiến bộ khoa học và kỹ thuật của nước này. Một vài trường hợp “tặc” kỹ thuật cao được phát hiện nhưng mọi việc đều ch́m trong quên lăng v́ nhu cầu đầu tư của các đại công ty và v́ thị trường của trên một tỷ dân Trung Quốc. Trong ṿng 30 năm sau ngày Hoa Kỳ thiết lập bang giao với Trung Quốc, nước này trở thành một cường quốc kinh tế và quân sự trên thế giới. Trung Quốc tự nhận chủ quyền gần 3 triệu km2 trên Thái B́nh Dương với 141 đảo lớn nhỏ chạy dài từ Hoàng Sa xuống đảo Natuna của Indonesia. Sự lớn mạnh của Trung Quốc làm cho các nước Ɖông Nam Á nơm nớp lo sợ. Nó giúp cho Nga bán nhiều vơ khí. Sự hiện diện của tàu chiến Trung Quốc ở Tây Thái B́nh Dương khiến Hoa Kỳ lo ngại phải gia tăng sự tuần tra trong vùng để đảm bảo quyền tự do hàng hải. Ảnh hưởng của Trung Quốc lan rộng từ Ɖông Nam Á sang Nam Á, Phi Châu, Âu Châu, các hải đảo Nam Thái B́nh Dương và cả Mỹ Châu nữa. Chủ tịch Xi Jinping được Hoa Kỳ và Anh Quốc trải thảm đỏ khi thăm viếng. Các quốc gia khi bang giao với Beijing phải chấp nhận nguyên tắc “Một Nước Trung Hoa” và không được đụng đến các vấn đề nhạy cảm liên quan đến Taiwan, Tibet (Tây Tạng) và Xinjiang (Tân Cương). Beijing cô lập Taiwan khiến số quốc gia nhỏ ở Nam Thái B́nh Dương và Mỹ Châu bang giao với Taiwan sút giảm rất nhiều.

 

Tổng thống Hoa Kỳ Obama và chủ tịch Xi Jinping (Ảnh: CNN)

 

Sự chuyển trục về Châu Á của tổng thống Obama không có kết quả cụ thể. Trung Quốc vẫn xây đảo nhân tạo, lập căn cứ quân sự, xâm phạm lănh hải của vài nước Ɖông Nam Á, bắt ngư dân Việt Nam đang đánh cá gần đảo Hoàng Sa mà họ gọi là Tây Sa (Xisha), ngăn chận các công ty ngoại quốc thăm ḍ dầu khí trong vùng Lưỡi Ḅ Chín Ɖoạn v.v. Trung Quốc không trải thảm đỏ cho tổng thống Obama khi đến dự hội nghị G20 ở Hangzhou (Hàng Châu, 04 - 05 tháng 9 năm 2016) và buộc ông phải dùng cửa hậu trên phi cơ để bước xuống phi trường như một dấu hiệu xem thường lănh đạo của một siêu cường.

Trả đũa việc kư kết thỏa ước thành lập TPP (Trans-Pacific Partnership Agreement – Thỏa Ước Ɖối Tác Xuyên Thái B́nh Dương) bao vây kinh tế Trung Quốc? Theo các quan sát viên quốc tế thỏa ước này làm cho 11 quốc gia Thái B́nh Dương kư kết (Hoa Kỳ, Anh, Singapore, Úc Ɖại Lợi, Brunei, Mă Lai, Mexico, Peru, Chile, Nhật Bản, Việt Nam) liên hệ gần với Hoa Kỳ hơn Trung Quốc. Thỏa ước TPP chưa được Hoa Kỳ phê chuẩn th́ năm 2017 tổng thống Donald Trump (Cộng Ḥa) tuyên bố rút ra khỏi TPP. Bề ngoài tổng thống Donald Trump tỏ ra chống Trung Quốc quyết liệt. Trên thực tế ông niềm nở tiếp Xi Jinping ở Mar-a-Lago, Florida. Các cháu ngoại của ông chào mừng Xi Jinping bằng một bài ca bằng tiếng Quan Thoại (Mandarin).

Hoa Kỳ đeo đuổi chánh sách Ấn Ɖộ Dương-Thái B́nh Dương nhằm chận đứng tham vọng bành trướng, bá quyền của Trung Quốc. Ấn Ɖộ, Úc Ɖại Lợi, Nhật Bản sát cánh với Hoa Kỳ trong đường hướng này. Tổng thống Joe Biden (Dân Chủ) mạnh dạn chấp nhận đối đầu với hai đại cường Nga và Trung Quốc. Hoa Kỳ thành công trong việc kêu gọi NATO và các quốc gia Liên Âu viện trợ vơ khí cho Ukraine bị Nga xâm lăng, đồng thời trừng phạt kinh tế và tài chánh Nga. Hoa Kỳ đe dọa trừng phạt Trung Quốc bằng những biện pháp tương tự áp dụng với Nga nếu Beijing hỗ trợ cho Putin trong cuộc xâm lăng Ukraine. Ngày 23-05-2022 trong một phiên họp với các nhà lănh đạo Ấn Ɖộ, Nhật Bản và Úc Ɖại Lợi ở Tokyo, tổng thống Biden tuyên bố quân Hoa Kỳ sẽ can thiệp nếu đảo Taiwan bị Trung Quốc tấn công. Liên Minh Hoa Kỳ-Ấn Ɖộ-Nhật Bản-Úc Ɖại Lợi cũng có chánh sách Ấn Ɖộ-Thái B́nh Dương của Hoa Kỳ.

 

Thủ tướng Nhật Kishida Fumio, tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden và thủ tướng Ấn Ɖộ Narendra Modi trong thời gian phác họa Khung Kinh Tế Ấn Ɖộ-Thái B́nh Dương (IPEF) (Ảnh: The Diplomat)

 

Về phương diện kinh tế tổng thống Joe Biden phác họa Khung Kinh Tế Ấn Ɖộ-Thái B́nh Dương (IPEF: Indo-Pacific Economic Framework) dự trù sẽ có 14 quốc gia thành viên sau đây: Hoa Kỳ, Nhật Bản, Nam Hàn, Ấn Ɖộ, Úc Ɖại Lợi, Tân Tây Lan, Brunei, Fiji, Indonesia, Mă Lai, Phi Luật Tân, Singapore, Thái Lan, Việt Nam. IPEF na ná giống TPP (Trans-Pacific Partnership) dưới thời tổng thống Obama (Dân Chủ). GDP của 14 quốc gia dự trù trong IPEF chiếm 45% GDP thế giới với 35% dân số trên thế giới. Trung Quốc, Taiwan (Ɖài Loan), Miến Ɖiện, Cambodia và Lào vắng mặt trong danh sách các quốc gia thành viên của IPEF. Hoa Kỳ đưa ra sáng kiến này trong hội nghị bốn nước Ấn Ɖộ, Nhật Bản, Hoa Kỳ và Úc Ɖại Lợi ngày 23-05-2022 tại Tokyo. Quốc gia chỉ trích sáng kiến thành lập IPEF mạnh mẽ là Trung Quốc. Dĩ nhiên IPEF có mục đích kinh tế chánh trị của nó đối với Trung Quốc.
 

 

HOA KỲ-NHẬT BẢN

Chế độ tướng quân (shogun) do ḍng Tokugawa đứng đầu kéo dài từ năm 1603 đến 1867 ở Nhật. Thiên hoàng ngự ở Kyoto. Tướng quân ngự ở Edo, sau này là Tokyo (Ɖông Kinh). Thiên hoàng được tôn kính nhưng chỉ có vai tṛ tượng trưng mà thôi. Thực quyền lănh đạo quốc gia do các tướng quân ḍng Tokugawa nắm giữ.

Dưới chế độ tướng quân Nhật Bản thi hành chánh sách bế quan tỏa cảng nghiêm nhặt. 0iệc truyền đạo của các giáo sĩ Tây Phương bị nghiêm cấm.

Năm 1853 đề đốc Matthew Perry chỉ huy bốn tàu chiến Hoa Kỳ đậu trong vịnh Edo. Perry cho bắn nhiều phát đại bác thị uy, buộc Nhật Bản phải mở cửa giao thương với các nước. Ngày 31-03-1854 đề đốc Perry đại diện chánh phủ Hoa Kỳ kư hiệp ước Kanagawa với chánh phủ Nhật dưới thời tướng quân Tokugawa Iesada (tướng quân: 1853 - 1858). Nhật Bản mở hai cảng Shimoda và Hakodate cho thương thuyền Hoa Kỳ đến buôn bán. Hoa Kỳ mở lănh sự quán để bảo vệ kiều dân Hoa Kỳ và trị ngoại pháp quyền của họ (Right of Extraterritoriality – Droit d’Exterritorialité) ở Nhật. Tiếp theo đó Nhật kư hàng loạt hiệp ước bất b́nh đẳng tương tự với Anh (1854), Nga (1855), Pháp (1858) v.v.

Tiếng súng đại bác của Perry và các hiệp ước bất b́nh đẳng phải kư với Hoa Kỳ và các nước Âu Châu làm cho chánh quyền ḍng Tokugawa và toàn dân Nhật thức tỉnh. Bế quan tỏa cảng không phải là phương cách vệ quốc kiến hiệu. Kiếm, cung, gươm, giáo và tinh thần vơ sĩ đạo không thể thắng được súng ống và đại bác của các nước phương Tây. Năm 1867 tướng quân Tokugawa Yoshinobu từ chức, nhường cho Thiên Hoàng canh tân đất nước.

Chân dung Minh Trị Thiên Hoàng (Ảnh: Wikipedia)

 

Hoàng tử Mitsu Hito (1852 - 1912) lên ngôi năm 1867 khi mới lên 15 tuổi. Ɖó là Meiji Tenno (Minh Trị Thiên Hoàng), người canh tân nước Nhật vào thế kỷ XIX. Nhật Bản là quốc gia Á Châu đầu tiên Tây Phương Hóa (Westernization) với phương châm cái ǵ người Tây Phương làm được, người Nhật phải làm được như một lời nguyện. Hai mươi sáu năm sau cuộc canh tân, Nhật đă đánh bại Trung Hoa trên bán đảo Triều Tiên (1894). Năm 1904 và 1905 Nhật đánh bại Nga trên chiến trường Măn Châu và tại eo biển Tsushima (Ɖối Mă). Trận hải chiến này gây khiếp đảm cho hải quân Nga và làm cho các quốc gia Tây Phương giật ḿnh. Tổng thống Hoa Kỳ Theodore Roosevelt đứng ra làm trung gian cho hai nước thương thuyết và kư hiệp ước Portsmouth ngày 05-09-1905. Từ yellow peril (hoàng họa) bắt đầu xuất hiện ở các quốc gia bạch chủng Âu-Mỹ. Trong cuộc tấn công Beijing năm 1901 của Bát Quốc Liên Quân có sự hiện diện của Nhật Bản, quốc gia Á Châu duy nhất cùng người Tây Phương xâu xé Trung Hoa vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX.

Anh và Hoa Kỳ lưu ư đến sự phát triển quân sự và hàng hải của Nhật Bản. Giữa hai thế chiến Nhật Bản nhảy múa trên lục địa Trung Hoa. Sự ra đời của đảng Hắc Long (Kokutyukai, 1901), chủ nghĩa quân phiệt (militarism) vào thập niên 1930, chủ nghĩa Ɖại Ɖông Á Thịnh Vượng Chung (Greater East Asia Co-Prosperity Sphere) vào thập niên 1940 cho thấy tham vọng bành trướng lănh thổ bằng cách thay thế các đế quốc Bạch Chủng ở Ɖông Á như Anh, Hoa Kỳ, Pháp, Ḥa Lan, Bồ Ɖào Nha. 

Từ năm 1918 đến 1920, trong thời kỳ nội chiến giữa phe Cộng Sản (Bolshevists) và phe Bạch Nga, h́nh thành một Liên Minh Anh, Hoa Kỳ, Pháp, Canada, Nhật, Ba Lan, Ư, Tiệp Khắc, Trung Hoa (chánh phủ Bắc Dương) để giúp phe Bạch Nga. Nhật đưa 70.000 binh sĩ đổ bộ lên Tây Bá Lợi Á. Năm 1920 các nước trong liên minh đều rút quân khỏi Nga. Chỉ c̣n quân Nhật lưu lại. Họ chỉ rút ra khỏi Tây Bá Lợi Á năm 1922 v́ áp lực của Anh và Hoa Kỳ. Hội nghị Hải Quân ở Washington năm 1921 - 1922 có 9 quốc gia tham dự: Anh, Hoa Kỳ, Nhật, Ư, Pháp, Bồ Ɖào Nha, Ḥa Lan, Bỉ và Trung Hoa ấn định tỷ lệ đóng tàu chiến của các nước như sau:

Quốc Gia

Trọng Tải

Anh

500.000 t

Hoa Kỳ

500.000 t

Nhật Bản

300.000 t

Pháp

175.000 t

Ư

175.000 t

 

Nhật khai sinh Măn Châu Quốc (1932), xâm lăng Trung Hoa (1937), tấn công Hoa Kỳ ở Pearl Harbor (1941), đánh bại quân Hoa Kỳ trên quần đảo Phi Luật Tân, quân Pháp trên bán đảo Ɖông Dương (1940), quân Anh ở Hong Kong, Singapore, Mă Lai, Miến Ɖiện (1941), quân Ḥa Lan ở Indonesia (1942) v.v.. Úc Ɖại Lợi và Trung Hoa là hai địa bàn kháng Nhật của Ɖồng Minh dưới sự chỉ huy của Hoa Kỳ trên mặt trận Thái B́nh Dương.

Nhật Bản là cường quốc quân sự ở Á Châu lúc bấy giờ nhưng nước Nhật nhỏ hẹp và thiếu nhiều tài nguyên thiên nhiên. Những chiến thắng quân sự chớp nhoáng lúc ban đầu cuộc chiến không đảm bảo sự chiến thắng cuối cùng trước nhiều quốc gia trong phe Ɖồng Minh do Hoa Kỳ đứng đầu. Chiến tranh càng gia tăng, cường độ kỹ nghệ quốc pḥng của Hoa Kỳ càng hưng vượng. Hoa Kỳ là quốc gia rộng lớn có nhiều tài nguyên thiên nhiên, đồng bằng rộng lớn và nhất là được thụ hưởng cảnh thái b́nh nên việc sản xuất kỹ nghệ hay nông nghiệp đều được thuận lợi. Hoa Kỳ phản công Nhật Bản vào năm 1942 và kết thúc đệ nhị thế chiến sau khi dội bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki (06 và 09 tháng 08 năm 1945).

Sau đệ nhị thế chiến Hoa Kỳ và Nhật Bản đều hướng về tương lai hơn là nuôi dưỡng việc trả thù lẫn nhau. Hoa Kỳ giúp cho Nhật phục hồi kinh tế, dân chủ hóa chánh trị. Tướng MacArthur được người Nhật xem là ân nhân hơn là kẻ thù.

Hoa Kỳ và Liên Sô trong t́nh trạng chiến tranh lạnh. Hoa Kỳ cần Nhật Bản ở Ɖông Bắc Á hướng về ba đối thủ Liên Sô, Trung Quốc và Bắc Hàn. Từ sau 1945 đến nay Hoa Kỳ và Nhật Bản là hai đồng minh khắng khít nhau. Hai nước kư Hiệp Ước An Ninh ngày 08-09-1951 và Hiệp Ước An Ninh và Hợp Tác Hỗ Tương ngày 19-01-1960.

Có lẽ Nhật Bản là quốc gia lo ngại sự suy yếu quân sự và kinh tế của Hoa Kỳ hơn các quốc gia khác. Nhật sẵn sàng đóng góp để phục hồi kinh tế cho Hoa Kỳ khi nước này rơi vào cảnh suy thoái. Hoa Kỳ, Nhật Bản và Nam Hàn là những nước đồng minh ở Ɖông Bắc Á đối đầu lại với Nga, Trung Quốc và Bắc Hàn.

Nhật Bản từng cai trị Taiwan, xâm chiếm Trung Hoa và hiện tranh chấp với Trung Quốc về quần đảo Senkaku.

Nhật Bản từng đánh bại Nga và xâm chiếm nửa đảo Sakhalin phía nam. Sau năm 1945 Liên Sô chiếm quần đảo Kurils ở phía Bắc Nhật Bản. Cḥm đảo này rộng 10.500km2.

Hoa Kỳ không xem Nga hay Trung Quốc là nước thù nghịch nhưng là nước cạnh tranh. Hoa Kỳ có quân đội ở Nam Hàn, trên đảo Okinawa của Nhật để bảo vệ Alaska, Hawaii và Guam của Hoa Kỳ trong Thái B́nh Dương.

Ɖể đáp ứng với những biến đổi nhanh chóng của t́nh h́nh thế giới, chắc chắn Hoa Kỳ sẽ làm ngơ cho Nhật Bản tái vơ trang và sản xuất vơ khí hạt nhân? Sau một thời gian dài không có kỹ nghệ quốc pḥng, Nhật Bản trở nên yếu kém trước Trung Quốc, Liên Bang Nga và Bắc Hàn!

 

HOA KỲ-NGA

Anh là hải đảo. Ɖường lối lâu dài của Anh là tách rời khỏi lục địa Âu Châu.

Hoa Kỳ được bao bọc bởi hai đại dương: Ɖại Tây Dương và Thái B́nh Dương. Từ thế kỷ XIX đến năm 1917 Hoa Kỳ như tự cô lập với khẩu hiệu Châu Mỹ của người Mỹ Châu ra đời năm 1823 dưới thời tổng thống James Monroe (Cộng Ḥa, 1758 - 1831), nghĩa là Hoa Kỳ không màng đến thế sự bên ngoài mà chỉ quan tâm đến Châu Mỹ.

Năm 1741 một nhà hàng hải Ɖan Mạch tên Vitus Bering khám phá ra Alaska, một dải đất mênh mông băng giá, rộng trên 1.700.000km2 (5,15 lần diện tích nước Việt Nam). Alaska nằm ở cực tây bắc Mỹ Châu. Năm 1784 Nga đưa người sang Alaska. Họ lập các tiền trạm để buôn bán ở Alaska, trên quần đảo Aleutian, Hawaii và bắc California. Măi đến năm 1799 Alaska mới chánh thức được xem là lănh thổ của Nga. Với Alaska nước Nga trải dài trên ba lục địa: Âu Châu-Á Châu-Mỹ Châu.

Năm 1867 Nga bán Alaska cho Hoa Kỳ với giá 7,2 triệu Mỹ kim, khoảng 127 triệu theo thời giá. Trước sự vươn lên nhanh chóng của Hoa Kỳ trên sân khấu chánh trị thế giới, Nga lượng thấy không giữ nổi Alaska trước sự bành trướng của Hoa Kỳ bằng vơ lực, thương lượng mua bán, chủ nghĩa Monroe qua khẩu hiệu Châu Mỹ của người Mỹ Châu. Nga có mặc cảm thua sút các nước Âu Mỹ như Anh, Pháp, Hoa Kỳ sau khi bị liên quân Anh-Pháp Piémont-Sardaigne đánh bại trong chiến tranh Crimea (1854 - 1855). Ɖó là nguyên nhân v́ sao Nga bán Alaska cho Hoa Kỳ với giá quá rẻ như cho không.

Năm 1917 Hoa Kỳ tham chiến trong đệ nhất thế chiến bên cạnh đồng minh Anh, Pháp. Vài tháng sau cách mạng vô sản bùng nổ ở Nga do Lenin lănh đạo. Chánh phủ Kerensky bị lật đổ. Lenin không tham gia đệ nhất thế chiến bên cạnh các nước đồng minh Tây Âu như một sự đền ơn Ɖức đưa ông về nước cướp chánh quyền. Năm 1918 Ɖức, Áo-Hung và Thổ Nhĩ Kỳ bị đánh bại. Nga không được chia phần chiến thắng ở Trung Ɖông trên những vùng đất đặt dưới sự thống trị của đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ (Ottoman Empire). Trước kia Nga để ư đến Iraq và Syria. Bây giờ Anh được ủy trị Iraq, Palestine (bao gồm nước Do Thái và Jordan ngày nay). Pháp được ủy trị ở Syria và Lebanon.

Trong thời kỳ nội chiến giữa phe Bạch Nga và phe Bolshevists (Cộng Sản), các quốc gia Hoa Kỳ, Anh, Nhật, Ư, Canada… có can thiệp và giúp đỡ cho phe Bạch Nga nhưng kết quả không thành. Dưới sự chỉ huy của Trotsky phe Bolshevists đánh bại phe Bạch Nga trong một cuộc nội chiến đẫm máu. Măi đến năm 1933 Hoa Kỳ mới thiết lập bang giao với chánh quyền Liên Sô.

Hoa Kỳ là một nước theo tư bản chủ nghĩa hay nói một cách nhẹ nhàng đó là một nước dân chủ, kinh tế thị trường đối lại với Liên Sô, một nước theo chế độ độc tài với nền kinh tế chỉ huy hay nói một cách văn vẻ, đó là nước XĂ HỘI CHỦ NGHĨA, DÂN CHỦ TẬP TRUNG với KINH TẾ CHỈ HUY. Về chủng loại người Hoa Kỳ bạch chủng gốc Anglo-Saxon. Người Nga bạch chủng gốc Slav. Về tôn giáo đa số người Hoa Kỳ theo đạo Tin Lành. Người Nga theo Chính Thống Giáo. Dưới chế độ Cộng Sản chủ nghĩa vô thần thịnh hành ở Liên Sô từ 1917 đến 1991.

Thủ tướng Anh Winston Churchill, tổng thống Hoa Kỳ Franklin Delano Roosevelt và tổng bí thư Joseph Stalin trong hội nghị Yalta

(Ảnh: stringfixer.com)

 

Một ngày trước khi đệ nhị thế chiến bùng nổ Liên Sô và Ɖức Quốc Xă kư hiệp ước bất tương xâm (31-08-1939). Năm 1941 Liên Sô bị Ɖức tấn công. Stalin ra lịnh kư hiệp ước bất tương xâm với Nhật để yên mặt trận Thái B́nh Dương hầu dồn nỗ lực kháng Ɖức. Tại hội nghị Yalta (04 - 11/02/1945) Stalin yêu cầu được nhận 50% tiền bồi thường. Tổng thống Hoa Kỳ Franklin Delano Roosevelt chấp thuận đề nghị của Stalin. Tháng 4 năm 1945 tổng thống Roosevelt mất. Tại hội nghị Potsdam (17-07-1945 đến 02-08-1945) tổng thống Harry Truman bác bỏ đề nghị này của Stalin, viện lẽ hiệp ước Versailles buộc Ɖức bồi thường quá nhiều nên Hitler thành công trong việc kích thích ḷng yêu nước và sự hận thù của người Ɖức để có thế chiến thứ hai. Churchill tham dự hội nghị Potsdam trong thời gian ngắn ngủi th́ được thủ tướng Clement Attlee (Lao Ɖộng) thay thế. Hội nghị Potsdam yêu cầu Stalin tuyên chiến với Nhật. Stalin vẫn chần chờ. Ɖợi đến khi Hoa Kỳ dội trái bom nguyên tử thứ hai xuống Nagasaki, Liên Sô mới xua quân tấn công lực lượng Quan Ɖông của Nhật ở Măn Châu.

Liên Sô là nước hưởng lợi nhiều nhất sau khi Ɖức và Nhật Bản đầu hàng. Tháo gỡ các nhà máy kỹ nghệ của Ɖức để bồi thường chiến tranh; biến các nước Ɖông Âu thành các quốc gia Cộng Sản chư hầu, tổng cộng lối 876.000km2; thu hồi nửa đảo Sakhaline phía nam đă cắt nhượng cho Nhật Bản năm 1905 và chiếm quần đảo Kurils phía bắc nước Nhật. Hoa Kỳ đứng đầu các quốc gia Dân Chủ-Tư Bản. Liên Sô đứng đầu các nước Cộng Sản.

Năm 1949 Chiến Tranh Lạnh giữa phe Tư Bản và Cộng Sản bắt đầu. Ɖó là năm Liên Sô thí nghiệm trái bom nguyên tử đầu tiên sau khi gián điệp của họ “tặc” kỹ thuật sản xuất bom nguyên tử của Hoa Kỳ. Số quốc gia Cộng Sản gia tăng từ năm 1949 đến 1975. Trung Quốc là nước Cộng Sản to lớn và đông dân nhưng đó là nỗi khổ tâm của Liên Sô hơn là danh dự hay đồng minh để có thêm vây cánh. Việt Nam Dân Chủ Cộng Ḥa (Bắc Việt) xa xôi đối với Liên Sô nhưng gần với Trung Quốc. Cuba nhỏ bé về diện tích và dân số nhưng là mụn nhọt nhức nhối đối với Hoa Kỳ ở Tây Bán Cầu.

Cuộc chạy đua vơ trang với Hoa Kỳ làm cho Liên Sô mệt lử v́ kinh tế Liên Sô làm sao b́ kịp với kinh tế Hoa Kỳ. Liên Sô bị cô lập và bị sa lầy khi xâm lăng Afghanistan năm 1979. Việc bại trận ở Afghanistan dẫn đến sự sụp đổ của chế độ Cộng Sản ở các quốc gia Ɖông Âu (1989) và sự sụp đổ của Liên Sô hai năm sau đó (1991). Ɖông Ɖức và Tây Ɖức thống nhất. Dân số các quốc gia Ɖông Âu thoát khỏi gông cùm Liên Sô đều xin gia nhập Liên Âu và NATO (Minh Ước Bắc Ɖại Tây Dương) như t́m một cây dù an ninh của các nước dân chủ Tây Phương do Hoa Kỳ đại diện. Hoa Kỳ nghiễm nhiên trở thành đại cường quốc đơn độc trên thế giới. Tự ái dân Nga bị tổn thương. Boris Yeltsin là người gan dạ khi xé thẻ đảng viên Cộng Sản, lên xe tăng phe đảo chánh nguyền rủa nhóm đảo chánh v.v.. Nhưng ông là người thiếu tầm vóc lănh đạo. Ông lọng cọng không biết phải làm ǵ để đưa nước Nga ra khỏi sự sa lầy kinh tế, chánh trị và xă hội trong bối cảnh mới thời hậu Cộng Sản.

Năm 1999 Yeltsin chọn Vladimir Putin lên thay. Putin ổn định t́nh h́nh ở Chechnya và Dagestan; ổn định kinh tế bằng sự dồi dào dầu khí, quặng mỏ, ngũ cốc và buôn bán vơ khí cho các quốc gia đe dọa lẫn các quốc gia bị đe dọa. Putin cố mong thiết lập chế độ độc tài và bành trướng lănh thổ theo gương Stalin. Ông thành công trong việc vĩnh cửu quyền hành trong các chức vụ thủ tướng, tổng thống sau khi đắc cử hai nhiệm kỳ tổng thống rồi đắc cử thêm hai nhiệm kỳ khác, mỗi nhiệm kỳ kéo dài 6 năm thay v́ 4 năm như hai nhiệm kỳ trước từ năm 2000 đến 2008. Putin hay chạm trán với NATO, lập hàng rào ngăn cản Ukraine, Georgia hướng về Liên Âu và NATO. Trong ước muốn bành trướng lănh thổ ông chỉ đạt một ít lănh thổ ở Georgia năm 2008 và Crimea, Donetsk và Luhansk vào năm 2014. Putin gặp khó khăn vô vàn trong cuộc xâm lăng Ukraine. Năm 2014 Nga sát nhập Crimea vào Liên Bang Nga. Nga bị loại ra khỏi G8. Hoa Kỳ và Liên Âu trừng phạt kinh tế Nga. Sự trừng phạt này không có kết quả đối với Moscow. Nga cung cấp dầu khí cho Trung Quốc, Ấn Ɖộ và các nước Liên Âu. Nga có ảnh hưởng lớn ở Cuba, Venezuela, Nicaragua trên lục địa Mỹ Châu. Nga bán vơ khí cho Trung Quốc, Ấn Ɖộ và vài quốc gia Ɖông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Thế đứng chánh trị của Putin ở Nga rất vững mặc cho những trừng phạt của Hoa Kỳ và Liên Âu.

Từ năm 2016 đến 2020 tổng thống Putin của Nga được sự trọng nể đặc biệt của tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump. Uy thế của Putin trên chính trường quốc tế lên cao. Ông bắt đầu xem thường Hoa Kỳ. Ông đồng minh với Trung Quốc và Iran. Vấn đề Ukraine được khơi lại, tạo tiền đề xâm lăng nước này sau khi kết án Ukraine là một quốc gia phát xít! Khác với những cuộc chiến tranh thăm ḍ phản ứng của Hoa Kỳ và NATO ở Georgia năm 2008 và Ukraine năm 2014, Nga sa lầy trong cuộc xâm lăng Ukraine vào ngày 24-02-2022. Putin không thành công dễ dàng v́ sự đề kháng ngoan cường của người Ukraine được trang bị bởi ḷng dũng cảm của người yêu nước và bằng vơ khí tối tân của Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Ɖức, Ba Lan, Na Uy, Ḥa Lan v.v..

H́nh ảnh thủ đô Kiev của Ukraine bị dội bom trong những giờ đầu tiên của cuộc chiến vào ngày 24-02-2022 (Ảnh Twitter)

 

Nga bị cô lập trong dư luận thế giới. Kinh tế và tài chánh Nga gánh chịu sự trừng phạt của Hoa Kỳ và các quốc gia Liên Âu. Thụy Ɖiển và Phần Lan là hai nước duy tŕ chánh sách trung lập lâu năm, vội vă xin gia nhập NATO khi thấy Nga xâm lăng Ukraine. Ɖó cũng là sự thất bại đáng kể của Putin ở Âu Châu. Cựu tổng thống Donald Trump cho rằng Hoa Kỳ và NATO “ngu ngốc”, chiến tranh nguyên tử sắp nổ ra. Ông lập lại những lời đe dọa của Putin sau khi bị thiệt hại nặng nề trong cuộc tấn công vào thủ đô Kiev của Ukraine. Ông Kissinger cho rằng Ukraine phải hy sinh một ít lănh thổ mới có ḥa b́nh. Từ cuộc chiến tranh Nga-Ukraine người ta suy diễn đủ thứ tai họa. Nào là Nga sẽ dùng vơ khí nguyên tử. Nào là thế chiến thứ ba đang bắt đầu. Tên các nhà tiên tri hữu danh xa xưa như Trạng Tŕnh Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 - 1585), Nostradamus (1503 - 1566) lẫn các tiên tri vô danh như bà già mù ở Bulgaria, cậu bé tiên tri Ấn Ɖộ xuất hiện sau cuộc xâm lăng Ukraine. Tất cả đều có những lời tiên tri bi quan tuyệt vọng về tương lai của ƉỊA CẦU và NHÂN LOẠI chỉ v́ Putin là một cựu sĩ quan KGB của Liên Sô! Khách quan mà nói, Putin không có ánh sáng trước nhà độc tài Stalin và Hitler cũng như Xi Jinping không có bản lănh như Mao Zedong và sự sáng tạo như Deng Xiaoping. Bù lại các nước dân chủ Tây Phương đang thiếu Franklin Delano Roosevelt (1882 - 1945) và Winston Chrchill (1874 - 1965).

***

Những phát đại bác của đề đốc Perry làm cho Nhật thức tỉnh. Cuộc canh tân đất nước bắt đầu. Sau khi bại trận trong đệ nhị thế chiến, Hoa Kỳ giúp cho Nhật có một bản hiến pháp theo gương các nước dân chủ Âu Mỹ. Bản hiến pháp này thay thế bản hiến pháp 1889 dưới thời Meiji (Minh Trị). Hoa Kỳ giúp đỡ cho Nhật phục hồi kinh tế thời hậu chiến. Tướng MacArthur không nuôi dưỡng sự phục thù sau khi bị Nhật tấn công Pearl Harbor và đánh chiếm Phi Luật Tân mà tận t́nh giúp đỡ cho Nhật Bản ổn định kinh tế và tái thiết quê hương bị chiến tranh tàn phá nên ông được người Nhật Bản xem là ân nhân của họ.

*

Khác với các nước Âu Châu, Hoa Kỳ không chiếm một thành phố hay hải cảng nào của Trung Hoa như Anh, Pháp, Nga, Ɖức và cả Nhật. Họ luôn nhắc nhở về sự “vẹn toàn lănh thổ” (territorial integrity) của Trung Hoa. Hoa Kỳ khó chịu về sự lấn lướt của Nhật ở Trung Hoa vào thế kỷ XIX và nhất là sau cách mạng Tân Hợi (1911) đến 1932 rồi 1937. Hoa Kỳ giúp Trung Hoa Quốc Dân Ɖảng chống Nhật trong đệ nhị thế chiến. Deng Xiaoping ḥa hoăn với Hoa Kỳ, học hỏi nhiều nơi nước này để thực hiện chương tŕnh Bốn Hiện Ɖại Hóa với kết quả rực rỡ. Lần đầu tiên trong lịch sử thế giới cận đại Trung Hoa trở thành đại cường quốc kinh tế và quân sự khiến Nga, Nhật Bản và Hoa Kỳ phải e dè.

*

Hoa Kỳ và Pháp là hai nước đồng minh không thân không oán. Ɖó là hai nước bạch chủng cùng đạo Christ nhưng khác phái. Pháp theo Thiên Chúa Giáo La Mă. Ɖa số người Hoa Kỳ theo đạo Tin Lành. Trong hoạn nạn Hoa Kỳ sẵn sàng đùm bọc Pháp (đệ nhất và đệ nhị thế chiến). Hoa Kỳ chi 80% kinh phí chiến tranh Việt Nam lần thứ nhất v́ lo sợ sự lan rộng của chủ nghĩa Cộng Sản xuống các nước Ɖông Nam Á. Pháp thờ ơ lănh đạm trong chiến tranh lạnh với Liên Sô. Pháp có nhiều dấu hiệu gắn liền với Liên Sô hơn với Hoa Kỳ:

- Năm 1934, do sự giới thiệu của Pháp, Liên Sô gia nhập Hội Quốc Liên (15-09-1934).

- Hiệp ước hỗ tương Pháp-Liên Sô (02-05-1935).

- Hiệp ước Liên Minh Hỗ Tương Pháp-Liên Sô (10-12-1944).

Nh́n sâu vào lịch sử Pháp ta thấy nước này sớm có khuynh hướng Cộng Sản với Gracchus Babeuf (1760 - 1797) trong thời cách mạng. Chủ nghĩa Babeuf (Babourism) kết hợp chủ nghĩa Cộng Sản (Communism) và chủ nghĩa vô chánh phủ (Anarchism). Babeuf bị xử chém năm 1797. Năm 1871 Công Xă Paris ra đời như một chánh quyền Cộng Sản đầu tiên thời Ɖệ Nhất Quốc Tế Cộng Sản. Bài L’Internationale (Quốc Tế Ca), bài ca của phong trào Cộng Sản Quốc Tế do hai người Pháp sáng tác. Năm 1871 Eugène Pottier viết lời trong thời kỳ Công Xă Paris. Ɖến năm 1888 Pierre Degeyter phổ nhạc.

*

Hoa Kỳ trong thế thượng phong khi mua Alaska của Nga năm 1867. Năm 1905 Hoa Kỳ sốt ruột khi biết Nga bị Nhật đánh bại. Hoa Kỳ gián tiếp giúp Nga khi làm trung gian cho hai bên hội nghị tại Portsmouth, New Hampshire (1905).

Lenin rất ngưỡng mộ tổ chức và sự phát triển kỹ nghệ, khoa học kỹ thuật của Hoa Kỳ. Nhưng Hoa Kỳ không thích cách mạng vô sản của Lenin. Trong hội nghị Yalta (tháng 02-1945) thủ tướng Churchill khó chịu v́ tổng thống Roosevelt chấp thuận hầu hết những đề xuất của Stalin. Lúc ấy sức khỏe của tổng thống Roosevelt rất kém. Tháng 04 năm 1945, tức khoảng hai tháng sau hội nghị Yalta, ông qua đời.

 

***

Vạn vật trong vũ trụ đều có định số của chúng. Mỗi cá nhân, mỗi dân tộc và mỗi quốc gia cũng có định số riêng.

Người Hoa Kỳ là những người hợp chủng; những người bị áp bức; những người rời bỏ quốc gia sinh quán v́ lư do tôn giáo, chánh trị, kinh tế, xă hội; những người đấu tranh v́ tự do, hạnh phúc và công bằng xă hội. Họ đă thành công xây dựng một đất nước tự do, dân chủ, ấm no, hạnh phúc và giúp cho những dân tộc khác vui hưởng tự do, hạnh phúc trong một thế giới tương đối thanh b́nh, an ninh và trật tự (Hội Quốc Liên, Liên Hiệp Quốc). Ɖại cương Hoa Kỳ mang sắc thái sau đây:

- Không mê tín dị đoan.

- Không vô thần mặc dù là một quốc gia có nền khoa học kỹ thuật tiên tiến.

- Không triết lư hay chữ nghĩa cao thâm nhưng rất nhân bản.

- Không nuôi dưỡng hận thù.

- Luôn luôn dùng sự phú túc kinh tế để giúp đỡ cho người hoạn nạn, người cần được giúp đỡ mà không cần phải sưu tra lư lịch bạn, thù, tôn giáo, sắc tộc.

- Dùng những nghiên cứu khoa học và những phát minh để cải thiện đời sống cho nhân loại. Vào giữa thế kỷ XIX dân số địa cầu lối 1,3 tỷ người, Âu Châu và Bắc Mỹ đă kỹ nghệ hóa, nạn đói vẫn c̣n hoành hành. Với sự phát triển khoa học kỹ thuật dẫn đầu bởi Hoa Kỳ, nhân loại 6,1 tỷ người vào cuối thế kỷ XX thoát khỏi nạn đói. Mức sản xuất ngũ cốc, thịt, sữa gia tăng. Năng xuất Lúa Thần Nông do Hoa Kỳ nghiên cứu cao hơn năng xuất lúa thường từ 300% đến 400%. Bịnh tật được đẩy lui. Hoa Kỳ chẳng những xóa nghèo đói, bịnh tật và dốt nát cho chính họ mà c̣n giúp cho các nước đang mở mang trong ba công tác lớn lao trên.

Ɖồng tiền như nước giếng. Càng có nhiều người dùng, giếng vẫn không cạn nước, nước giếng lại trong hơn. Người xài tiền rộng răi v́ ḷng nhân ái và óc công bằng được nhiều THIÊN PHÚC. Trái lại người ích kỷ thủ lợi riêng chẳng những không giàu thêm mà c̣n mất đi cái đang có hay mang họa v́ nó. Thiên Phúc xuất đi.

Hy vọng rằng Hoa Kỳ luôn luôn bảo tŕ ḷng NHÂN ÁI và sự CÔNG BẰNG để được nhiều phúc phần THIÊN BAN. Người có PHÚC ƉỨC được no ấm và danh dự bền lâu. Quốc gia có PHÚC ƉỨC được sự HƯNG VƯỢNG miên trường.

 

Phạm Ɖ́nh Lân, F.A.B.I. 

_________

 

Nguồn: caidinh.com
 

~~oOo~~

Trang Phạm Đ́nh Lân

art2all.net