Phạm Đức Thân

 

 

GIÁNG SINH VUI VẺ  

 

 

Dazai Osamu (1909 - 1948), nhà văn hiện đại Nhật, xuất thân gia đ́nh điền chủ giầu có.

Từ nhỏ đă giỏi viết văn và hoạt động văn nghệ ở trường. Vào Đại Học Tokyo năm 1930, tham gia phong trào Marxist nhưng rút ra 2 năm sau. Từ 1933 mới có chút tiếng tăm.

Được đề cử giải Akutagawa nhiều lần, nhưng không trúng giải.

Đời ông nhiều xáo trộn: bị gia đ́nh từ bỏ v́ liên hệ với geisha; 4 lần tự tử không thành mà có 1 lần người yêu cùng tự tử lại bị chết đuối; do bị mổ sinh ra nghiện thuốc; 1948 tự tử lần thứ 5 (với người yêu) thành công. Sau đó, ngày này hàng năm đều có người ái mộ tụ tập để tưởng niệm.

Tác phẩm giá trị thuộc về những năm cuối đời gồm: Shayo (Tà Dương 1947), Viyon No Tsuma (Vợ của Villon), Ningen Shikkaku (Không C̣n Nhân Tính 1948)

(Phạm đức Thân dịch Giáng Sinh Vui Vẻ từ bản English "Merry Christmas" của Ralph McCarthy)
 

~~oOo~~

 

Tokyo hiện ra như một bức tranh buồn mà sống động. Mặc dù khi trên đường trở về thành phố tôi tưởng tượng câu này có thể dùng làm mở đầu cho một truyện sắp tới, nhưng về rồi tôi mới thấy, theo cách nh́n của tôi, 'cuộc sống ở Tokyo' vẫn giống như ngày nào. Năm trước tôi đă qua một năm và 3 tháng tại nhà thời thơ ấu ở Tsugaru, và trở về cùng với vợ con hồi giữa tháng 11 năm nay, nhưng về đến nơi cảm thấy như thể là chúng tôi mới chỉ đi xa có 2 hoặc 3 tuần.

'Tokyo sau một xa cách lâu dài, h́nh như chẳng tốt hơn cũng chẳng xấu hơn; tính cách của thành phố không thay đổi chút nào,' tôi viết cho một người dưới quê nhà. 'Dĩ nhiên có thay đổi vật chất, nhưng trên b́nh diện siêu h́nh nơi này vẫn luôn luôn như cũ. Khiến tôi nhớ đến một câu tục ngữ: Chỉ có chết mới có thể chữa được ngu xuẫn. Chút thay đổi nhỏ chẳng gây tổn thương ; thật vậy, người ta c̣n cảm thấy chính đáng khi đón chờ nó.'

Không phải chính tôi đă thay đổi nhiều. Tôi đă bỏ biết bao th́ giờ lang thang vô định ngoài phố xá, trong một kimono giản dị với áo choàng dài.

Hồi đầu tháng 12 tôi vào một rạp chiếu bóng ở ngoại ô (có lẽ chữ 'nhà chiếu phim' thích hợp hơn - đó là một căn nhà nhỏ xập xệ nhưng trông thiện cảm) và xem 1 phim Mỹ. Khi tôi ra rạp, đă 6 giờ, và đường phố phủ một màn sương chiều trắng như khói, qua đó những người mặc đồ trông tối xám đang vội vă tới lui, hoàn toàn bị cuốn hút trong cái hối hả cuối năm. Không, cuộc sống ở Tokyo chả thay đổi ǵ cả.

Tôi vào một tiệm sách, mua 1 quyển của một kịch tác gia Do Thái nổi tiếng. Nhét quyển sách vào túi áo, tôi quay ra cửa, và ḱa, kiễng trên ngón chân, trông như con chim sắp sửa bay lên, là một phụ nữ trẻ đang nh́n tôi chăm chăm.

Hên hay sui đây?

Gặp một phụ nữ mà có thời bạn theo đuổi nàng nhưng nay không c̣n chút cảm t́nh nào th́ thật là sui tận mạng. Và trong trường hợp tôi, hầu hết các nàng tôi quen đều thích nghi với cái danh sách này. Hầu hết? Tất cả, có vẻ đúng hơn ở đây.

Người này ở Shinjuku? Trời, không phải người đó....mặc dù rất có thể....

"Kasai-san?"

Cô gái nói tên tôi giọng không lớn hơn th́ thầm, hạ gót chân xuống, và khẽ cúi chào. Cô đội mũ mầu lục, dây mũ buộc dưới cắm. và áo mưa mầu đỏ tươi. Khi tôi quan sát cô, cô h́nh như trở nên trẻ hơn, cho đến khi khuôn mặt cô khớp với h́nh ảnh một cô gái 12, 13 tuổi trong kư ức tôi.

"Shizueko."

Gặp hên rồi.

"Chúng ta hăy ra khỏi đây. Cô định mua tạp chí hay vật ǵ khác?".

"Không. Tôi đến kiếm quyển sách tựa là Ariel, nhưng không sao."

Chúng tôi bước ra ngoài đường phố đông đúc.

"Cô đă lớn hẳn. Tôi không nhận ra cô.'

Đó là Tokyo cho bạn. Chuyện loại như thế này thường xẩy ra.

Tôi mua 2 gói đậu phọng 10-yen tại một quầy hàng trên đường, cất ví đi, nghĩ giây lát, lại lôi ví ra, và mua thêm 1 gói nữa. Hồi xưa tôi luôn luôn đem quà cho cô gái này bất cứ khi nào đến thăm mẹ cô.

Mẹ cô cùng tuổi với tôi. Nàng là một trong số rất ít phụ nữ của quá khứ- không, phải nói là duy nhất- mà ngay bây giờ, nếu bất ngờ gặp, tôi không hề hoảng hốt hay bối rối. Tại sao? Phải, nàng 'xuất thân quư tộc' như cách nói thông thường, đáng yêu, mảnh mai, yếu ớt.....nhưng, không, nhóm tiêu chuẩn như thế này chỉ là hăo huyền, lư sự cùn và hầu như không thể làm nàng có tư cách là 'người duy nhất'. Nàng đă ly dị ông chồng giầu sụ, cam chịu tài sản xuống cấp, và sống trong một căn hộ với con gái, nhờ vào hữu sản khiêm nhường của ḿnh. Nhưng, không. Tôi chưa bao giờ có tí chú ư nào đến lịch sử đời sống của các bà. Thật vậy, tôi không biết ǵ về chuyện tại sao nàng chia tay ông chồng giầu hoặc 'hữu sản khiêm nhường' chính xác nghĩa là thế nào. Và nếu mà tôi có được cho biết, th́ chắc chắn là tôi sẽ quên ngay sau đó. Có lẽ v́ các bà nhất trí cho tôi là một tên ngốc, nhưng tôi giả định rằng ngay đến chuyện đời cảm động nhất của các bà thể nào cũng có chất chứa những nói dối tùy tiện và tôi không c̣n có thể nhỏ 1 giọt nước mắt để đáp ứng. Nói cách khác, những tiêu chuẩn như xuất thân sang giầu, xinh đẹp, gặp khó khăn.- những hoàn cảnh lăng mạn như thế không dính dáng với lư do tôi đă xếp nàng riêng ra là 'người duy nhất'.

Lư do đích thực, tất cả có 4, là như sau.

Một: Nàng là người sạch sẽ triệt để. Bất cứ khi nào nàng về nhà sau khi đi ra ngoài nàng không bao giờ quên rửa tay chân ở cửa đằng trước. Tôi có nói hữu sản nàng bị xuống cấp, nhưng căn hộ 2 pḥng tươm tất th́ từ đầu này đến đầu kia luôn luôn sạch sẽ, ngăn nắp. Bếp và dụng cụ nấu nướng, đặc biệt là bát đĩa ăn uống th́ sạch như ly như lau.

Hai: Nàng không có chút ǵ là say mê tôi. Không có nhu cầu vướng víu vào cái thói quen khác biệt của chiến tranh chán ngắt giữa nam nữ, thường đi kèm với dâm t́nh. Không có mơ hồ lẫn lộn có tính cách kích thích, ham muốn, kiểu như 'Nàng có bị tôi hấp dẫn không? Hay chỉ là cái tự măn tự kiêu của tôi lên tiếng? Tôi có nên t́m hiểu nàng, kiểm tra lại? Hay tất cả chỉ là trong đầu tôi tưởng tượng.' Theo như tôi thấy, người đàn bà này vẫn c̣n yêu ông chồng đă ly dị và trong thâm tâm nàng vẫn bấu víu chặt vào niềm kiêu hănh đă từng là vợ ông.

Ba: Nàng nhạy bén với tâm trạng và cảm nghĩ của tôi. Khi mọi chuyện trên đời đă làm tôi đuối sức đến độ tôi không c̣n chịu đựng được nữa, không có vui ǵ khi nghe bảo những điều như thế này, 'Ừ, dạo này anh có vẻ h́nh như khấm khá.' Bất cứ khi nào đến căn hộ của phụ nữ này, chúng tôi luôn luôn có thể tṛ chuyện về những đề tài hoàn toàn thích nghi với hoàn cảnh và tâm trạng của tôi lúc đó.

"Thời nào cũng luôn luôn như vậy, phải không?" Tôi nhớ có lần nàng bảo "Nếu anh nói sự thật, họ giết anh. Thánh John, và chính Chúa Jesus....và với John dĩ nhiên không có phục sinh...".Và nàng không bao giờ thốt lên một lời nào về một văn sĩ Nhật hiện đang sống độc thân.

Bốn, và đây có lẽ là lư do quan trọng nhất trong 4 lư do: Luôn luôn có đầy đủ rượu trong căn hộ của nàng.

Tôi không nghĩ là ḿnh đặc biệt keo kiệt, nhưng vào những lúc xuống tinh thần khi nh́n thấy những hóa đơn nợ tại các quán rượu quen biết, đôi chân tôi chỉ tự nhiên dẫn tôi đến những nơi được tự do uống rượu thỏa thích. Ngay khi chiến tranh kéo dài và rượu ngày càng khó nhập vào Nhật, luôn luôn vẫn có một thứ ǵ để uống trong căn hộ của người đó. Tôi thường xuất hiện, đem theo quà rẻ tiền cho con gái nàng, rồi uống say khướt trước khi rời.

Vậy th́ 4 lư do này là câu trả lời cho câu hỏi tại sao người đó là 'người duy nhất'. Nếu có ai đáp lại với tin tưởng rằng điều tôi vừa mô tả thực ra là một dạng của t́nh yêu, th́ tôi không thể làm ǵ được, nhưng sẽ nh́n thẳng vào họ và bảo, 'Ừ, có thể vậy.' Nếu t́nh bạn nam-nữ là một dạng của t́nh yêu, th́ đây có lẽ cũng là t́nh yêu, nhưng tôi chưa bao giờ phải đau khổ v́ người này, và không ai trong chúng tôi thích khách sáo, kiểu cách hoặc rắc rối, phức tạp.

"Mẹ cô sao? Vẫn như vậy?"

"Ô, vâng,"

"Không ốm đau hay ǵ khác?"

"Không,"

"Cô vẫn sống với bà ấy, phải không?"

"Vâng."

"Cô ở gần đây?"

"Nhưng bừa bộn lắm."

"Không sao. Chúng ta hăy đến mẹ cô, kéo bà ra tiệm ăn, và uống chút ǵ đàng hoàng."

"Cũng được."

Trong khi chúng tôi nói chuyện, cô gái h́nh như kém hồ hởi. Mặc dù, đồng thời cùng với những bước chân đang bước cô h́nh như trông càng có vẻ người lớn hơn dưới mắt tôi. Cô sinh ra khi mẹ cô 18 tuổi, và mẹ cô bằng tuổi tôi, cùng 38, khiến cô bây giờ.....

Cái tôi của tôi nở phồng. Chắc chắn một người con gái có thể ghen với mẹ. Tôi đổi đề tài.

"Ariel?"

"Thật lạ lùng hết sức!" Đúng như tôi đă dự tính, cô gái giờ trở nên hớn hở. "Trước đây, khi tôi vừa vào trường nữ, ông tới căn hộ chúng tôi, đó là mùa hè, ông và mẹ đang nói chuyện và chữ "Ariel" cứ tiếp tục xuất hiện, và tôi không biết nghĩa là ǵ, nhưng không hiểu tại sao, tôi không thể quên chữ đó, và...."

Đột nhiên như thể cô đă chán nói một ḿnh, giọng cô nhỏ dần rồi im lặng. Sau khi chúng tôi đi thêm đoạn ngắn, cô nói, "Đó là tựa một quyển sách, phải không?" rồi cô lại nín thinh.

Đầu tôi lại nở to hơn. Điều này xác nhận có chuyện đó, tôi nghĩ. Bà mẹ không yêu tôi, tôi cũng không ham muốn bà, nhưng về phần cô con gái, ừ, tôi nghĩ, bạn không bao giờ biết.

Mẹ nàng là người, có nghèo đi chăng nữa, không thể sống mà không ăn ngon, và ngay cả trước chiến tranh với Mỹ và Anh khởi sự, nàng và con gái đă tản cư tới một địa điểm gần Hiroshima nơi có đầy đủ món ngon. Sau khi nàng di tản ít lâu, tôi nhận được bưu thiệp của nàng, nhưng lúc đó tôi đang gặp khó khăn và không cảm thấy nhiều cần thiết phải trả lời liền cho người sống dễ thở ở vùng quê. Rồi trước khi tôi thu xếp để viết trả lời th́ hoàn cảnh tôi lại thay đổi rất nhiều, và 5 năm qua tôi chưa hề liên lạc lại với họ.

Tối nay, gặp lại tôi bất ngờ sau 5 năm, ai sẽ vui mừng hơn - bà mẹ hay cô con? V́ lư do nào đó tôi ngờ rằng vui mừng của cô gái chứng tỏ sâu đậm và thuần khiết hơn của bà mẹ. Nếu vậy tôi cần phải làm rơ t́nh cảm của ḿnh. Tôi không thể có cảm t́nh ngang nhau đối với cả hai người. Tối nay tôi sẽ phản bội bà mẹ và đứng về phía cô gái. Giả sử bà mẹ có nhăn mặt, không chấp nhận, th́ cũng không thành vấn đề. Đành phải chịu thôi. Đó là t́nh yêu.

"Cô trở lại Tokyo hồi nào?"

"Tháng 10 năm ngoái,"

"Vậy nghĩa là ngay sau khi chiến tranh chấm dứt. Hợp lư thôi. Không cách nào một người ích kỷ như mẹ cô lại có thể chịu đựng sống ở vùng quê lâu hơn bắt buộc."

Nếu giọng điệu tôi có khó nghe khi nói xấu bà mẹ th́ cũng chỉ là để lấy ḷng cô con. Đàn bà- không, người ta- thường có xu hướng mạnh cạnh tranh nhau. Cho dù là bố mẹ và con cái.

Tuy nhiên cô gái không mỉm cười. Có vẻ như là nêu mẹ cô ra, khen ngợi hay diễu cợt, đều là cấm kỵ.

Tôi chỉ có thể kết luận, trường hợp của cô là một ghen tuông xấu đặc biệt

"Thật là rất may, gặp cô bất ngờ thế này." Tôi đổi đề tài không chút hụt hẫng. "Như thể là chúng ta đă đồng ư hẹn gặp nhau ở tiệm sách vào một thời điểm nào đó."

"Tôi biết," cô nói, lần này dễ dàng rơi vào một t́nh cảm dịu ngọt như đường. Bây giờ tôi nhắm đến một chuyện khác.

"Xem phim để giết th́ giờ, rồi vào tiệm sách đó 5 phút trước khi chúng ta gặp nhau...."

"Xem phim?"

"Phải, tôi thích thỉnh thoảng xem phim. Phim này về một người đi dây trong gánh xiếc. Cũng có cái thú được xem một diễn viên đóng vai một diễn viên. Nó cho thấy cái hay nhất dù là nơi tài tử tồi, v́ chính hắn là một diễn viên. Nỗi buồn của dân diễn xiếc chỉ việc toát ra từ hắn, dù hắn có nhận biết hay không."

Như một đề tài cho chuyện tṛ giữa 2 người yêu nhau, bạn không thể đánh bại phim. Chúng là tuyệt vời, toàn hảo.

"Tôi cũng đă coi phim đó."

"Đúng lúc 2 người gặp nhau, một cơn sóng trào tới giữa họ, và họ lại bị tách ĺa lần nữa. Phần đó rất hay. Cô biết đấy, những chuyện như thế có thể xảy ra trong đời - một rủi ro nhỏ thôi, và cô không bao giờ gặp lại nhau nữa."

Nếu bạn không thể nói những chuyện mùi mẫn như vầy mà không ngập ngừng lưỡng lự, th́ bạn không bao giờ thành công là người yêu của phụ nữ trẻ.

"Nếu tôi rời tiệm sách chỉ sớm hơn 1 phút, chúng ta có thể không bao giờ gặp lại, hoặc ít ra cũng không trong khoảng thời gian cỡ 10 năm." Tôi đang cố gắng làm cho gặp nhau t́nh cờ của chúng tôi có vẻ lăng mạn càng nhiều càng tốt.

Đường phố trở nên hẹp và tối, cũng như có những chỗ đất bùn khiến chúng tôi không thể đi sóng đôi cạnh nhau. Cô gái tiến lên trước và tôi theo sau, hai tay đút túi áo choàng.

"Bao xa nữa?" Tôi hỏi. "Nửa cho? Một cho ?"

"Ừ, tôi thực chưa bao giờ biết một cho xa bao nhiêu."

Tôi thật sự cũng chịu thua khi nói đến xác định khoảng cách. Nhưng tỏ ra ngu dốt là cấm kỵ trong t́nh yêu.

"Chúng ta có phải c̣n khoảng trăm mét nữa?" Tôi nói với vẻ điềm tĩnh, khoa học

"Ờ...."

"Mét dễ nắm hơn, đúng không? 100 mét bằng nửa cho," tôi bảo cô, nhưng cảm thấy không an tâm. Tôi tính nhẩm trong đầu và nhận ra 100 mét khoảng 1 cho. Nhưng tôi không tự sửa lại. Trong t́nh yêu cấm kỵ bị chế nhạo, chê cười.

"Dẫu sao, nó ngay kia."

Đó là một chung cư xập xệ tồi tàn như trại lính. Chúng tôi bước vào và đi xuống một hành lang tối mờ, tới cánh cửa số 5 hay 6, tôi thấy có tên một gia đ́nh quư tộc: Jinba.

"Jinba-san!" Tôi kêu qua cánh cửa đóng. Tôi chắc chắn có nghe tiếng trả lời. Rồi một bóng đen di chuyển sau cửa kính.

"Ha! Cháu đă về!"

Cô gái đột nhiên đứng thẳng người, mặt tái nhợt, môi mếu máo xoắn lại một cách kỳ quặc. Rồi th́nh ĺnh cô bật khóc.

Mẹ cô đă bị giết trong một cuộc không kích vào Hiroshima, cô bảo tôi. Cô cũng nói rằng, trong mê sảng đau đớn lúc hấp hối, mẹ cô có gọi tên tôi

Cô gái đă trở lại Tokyo một ḿnh và hiên đang làm việc cho một pḥng pháp lư của một người họ hàng bên ngoại thuộc đảng Tiến Bộ.

Cô định kể tôi nghe mọi chuyện, nhưng không sao thốt ra lời, cho nên đă đi lên trước và dẫn tôi tới căn hộ, không biết rồi sẽ làm ǵ tiếp

Bây giờ tôi hiểu ra tại sao bất cứ khi nào tôi nhắc đến mẹ cô th́ cô lại trông xuôi xị. Đó không phải là ghen tuông, và đó không phải là t́nh yêu.

Chúng tôi không vào pḥng, nhưng quay đầu trở ra tới khu tấp nập gần trạm.

Mẹ cô luôn luôn thích lươn nướng.

Chúng tôi cúi người vào dưới cái màn của một quán lươn.

"Chào ông! Ông dùng ǵ?"

Chúng tôi đứng ở quầy. Có một ông khách ngồi phía đằng kia quán đang uống rượu.

"Đĩa lớn? Hay đĩa nhỏ?"

"Đĩa nhỏ. 3 đĩa."

"Vâng, thưa ông!" Anh chủ quán trẻ tuổi vui vẻ gào lên. Anh có vẻ đích thực là dân 'Tokyo cổ'.

Trong khi anh h́ hục quạt than cái ḷ đất sét, tôi bảo, "Đặt chúng vào 3 đĩa riêng biệt."

"Vâng, thưa ông. C̣n người thứ ba? Đến sau?"

"Ba chúng tôi giờ đang ở đây, " tôi nói không cười.

"Ủa?"

"Cô này, và tôi, và đứng giữa chúng tôi là một bà xinh đẹp vẻ mặt hơi lo âu. Anh không thấy bà ta à?:"

Giờ th́ tôi hơi mỉm cười.

Tôi không biết chủ quán trẻ tuổi hiểu ra sao, nhưng anh nở nụ cười, đưa một tay lên trán, và nói

"Tôi không thể hiểu cao hơn đây!"

"Anh có thứ này không?" Tôi vừa nói vừa đưa tay trái cầm cái ly tưởng tượng lên môi.

"Có chính thứ hạng nhất! Ừ, tôi đoán cũng không ngon lắm đâu."

"Ba ly," tôi bảo.

Ba đĩa lươn bầy trước chúng tôi. Chúng tôi để yên đĩa giữa, và bắt đầu ăn 2 đĩa kia. Liền đó 3 ly sake đầy được bưng đến.

Tôi uống cạn ly ḿnh trong một hớp.

"Để tôi giúp cô," tôi nói lớn đủ cho chỉ Shizueko nghe được. Tôi nhấc ly của mẹ nàng và nốc cạn, rồi lấy ra 3 gói đậu phọng mua trước đó. "Tối nay tôi sắp uống một chút. Hăy ở lại với tôi. Cô có thể ăn mấy gói này trong khi tôi uống," tôi nói, vẫn đang hạ giọng.

Shizueko gật đầu, và hồi lâu không ai nói với ai.

Trong khi tôi lặng lẽ cạn 4, 5 ly một lèo, th́ ông khách phía kia bắt đầu ồn ào giỡn cợt với chủ quán. Tiếu lâm của ông thật xuẩn ngốc, rơ ràng chẳng thích hơp, tuyệt đối không khoái hoạt dí dỏm, nhưng ông lại tự cho là buồn cười. Chủ quán cười xă giao, nhưng ông khách th́ cười ngả nghiêng.

"...Hắn nói vậy đó, và dĩ nhiên làm tôi sững sờ, rồi hắn bắt đầu hát, 'Táo đẹp quá, tôi biết bạn đang cảm thấy thế nào....' Ha, ha, ha, ha! Hắn sắc bén, cái gă đó, tôi kể anh nghe, hắn nói, 'Trạm Kyoto là nhà tôi.' Điều này hạ gục tôi, v́ thế tôi nói, 'Bồ tôi sống ở Cao Ốc Maru,' và bây giờ tới lượt hắn sững sờ..."

Ông ta cứ tiếp tục liến thoắng mấy tiếu lâm hoàn toàn chẳng buồn cười tí nào, và tôi cảm thấy ḿnh càng chán ghét hơn bao giờ, cái thiếu vắng vô vọng một quan niệm về cái ǵ tạo nên ư nghĩa khôi hài mà bạn chứng kiến ở bất cứ nơi nào người Nhật đang uống rượu. Ông khách và chủ quán cười ồn ào ngả ngớn đến mấy, tôi cũng không thể cậy nổi một chút mỉm cười, mà chỉ tiếp tục uống và lơ đăng ngó đám đông cuối năm đang nhộn nhịp qua lại trước quán.

Ông khách quay sang ngó xem tôi đang nh́n ǵ. Sau khi quan sát ḍng người một lát, đột nhiên ông la lớn "Ha-ro-o! Me-ri-i ku-ri-su-ma-su!" khi một anh lính Mỹ đang đi bộ qua dưới phố.

Lần này không hiểu sao tôi bật cười.

Anh lính cau mặt lắc đầu như thể cho thấy anh nghĩ tṛ đùa của ông điên rồ làm sao, rồi rảo bước biến mất.

"Chúng ta cũng sẽ ăn cái này chứ?" Tôi vừa nói vừa dí đũa và̀o cái đĩa giữa.

"Vâng."

"Cô một nửa, tôi một nửa."

Tokyo vẫn vậy. Chẳng thay đổi chút nào.


 

Phạm Đức Thân

 

 

art2all.net