|
THẾ GIỚI THI CA TƯ TƯỞNG BÙI GIÁNG
Viện Đại học Vạn Hạnh ở Sài G̣n, thủ đô miền Nam Việt Nam, trước năm 1975 là một trung tâm văn hóa Phật giáo nổi tiếng lừng lẫy. Nơi đây đă quy tụ biết bao hào kiệt trượng phu, biết bao tao nhân mặc khách, biết bao giáo sư, triết gia cự phách thượng đẳng. Đặc biệt là các thiên tài xuất chúng siêu việt như Phạm Công Thiện, Tuệ Sỹ, Lê Mạnh Thát, nổi bật nhất là Bùi Giáng, một thi sĩ kỳ dị, xưa nay chưa từng thấy xuất hiện trên bầu trời văn nghệ Việt Nam và thế giới.
Tạp chí Tư Tưởng do viện trưởng Thích Minh Châu làm chủ nhiệm là cơ quan luận thuyết là tiếng nói của viện Đại học Vạn Hạnh, thường xuyên đăng tải bài viết của các bậc cao thủ này. Những tác phẩm thi ca, tư tưởng, triết lư, đạo lư của họ vô cùng thâm thúy, có giá trị măi cho đến ngày hôm nay.
Lúc bấy giờ có nhà xuất bản An Tiêm do Thanh Tuệ làm giám đốc, v́ một cơ duyên hy hữu nào đó đă dốc toàn tâm toàn lực ra để lo cho công việc in ấn riêng biệt những tác phẩm thơ văn, biên khảo, dịch thuật của Bùi Giáng. Sức sáng tạo của thi sĩ vào thời gian này, từ năm 1962 đến năm 1975 rất mănh liệt, như ngọn lửa thiêng sáng bừng rực rỡ khắp trời đất u huyền, khiến cho nhà xuất bản An Tiêm in ấn không kịp.
Tưng bừng xuất bản An Tiêm Ấn hành cổ lục chung niềm cảo thơm Mưa Nguồn tuôn ngát xanh rờn Ngàn Thu Rớt Hột cô đơn cuối bờ
Đó là một điều không ai hiểu nổi v́ suốt ngày thâu đêm, người ta chỉ thấy một Bùi Giáng lang thang rong chơi, nhảy múa ngoài đường. Thường ngâm thơ uống rượu lu bù với mọi giới b́nh dân đây đó, bạ đâu ngủ đấy ngay ngoài vĩa hè xó chợ, góc quán hiên chùa, rong rêu lêu lổng khắp đầu phường cuối phố, ngao du trào lộng giữa ta bà, quá độ nồng say như Tản Đà, Lư Bạch nhưng vẫn thung dung :
Uống xong ly rượu cuối cùng Bỗng nhiên chợt nhớ đă từng đầu tiên Uống như uống nước ngọc tuyền Từ đầu tiên mộng tới phiền muộn sau Uống xong ly rượu cùng nhau Hẹn rằng mai sẽ quên nhau muôn đời Em c̣n ở lại vui chơi Suốt năm suốt tháng suốt nơi lan tràn Riêng anh về suốt suối vàng Trùng phùng Lư Bạch nghênh ngang Tản Đà
Thi sĩ sống không nhà cửa, không vợ con, không tài sản, không sự nghiệp, không danh lợi, không là ǵ cả ngoài một bầu rượu túi thơ và một bộ quần áo xốc xếch cũ mèm, rách nát tả tơi, trông giống như một Tế Điên, một Hàn San, Thập Đắc, một gă ăn mày quái dị lạ lùng. Thế mà sức sáng tạo, sáng tác quá đỗi rạt rào như thác đổ trào tuôn, thật là vô tiền khoáng hậu. Nhà thơ viết như thần nhập, như nhảy tung vào cơi mật ngôn ẩn ngữ, làm khơi mở mối giềng xiết bao rực cháy, gây nên một nguồn cảm hứng tưng bừng, dậy sóng phiêu bồng cho biết bao kẻ đồng điệu, đồng cảm vút hồn bay chuếnh choáng, ngất ngây trong cơn say sưa túy lúy.
Thi sĩ Bùi Giáng sinh năm 1926 tại Quảng Nam, quả nhiên là một hiện tượng kỳ lạ mà cho đến ngày nay, chưa một ai có thể hiểu thấu đáo về thế giới tâm hồn hoằng đại, cơi tư tưởng hoằng viễn thâm hậu và cơi thi ca bát ngát vô song đó. Có người hỏi tiểu sử th́ Bùi Giáng cười đáp : “Thi sĩ sinh ra như mọi người giữa cỏ cây gay cấn ly kỳ và sẽ chết đi giữa cỏ cây ly kỳ gay cấn… Thuở nhỏ bỏ học về nhà quê, làm thơ tặng chuồn chuồn và châu chấu.” Hỏi về sự sáng tác phi thường th́ lai rai nói : “Con chim th́ ta biết nó bay, con cá th́ ta biết nó lội, thằng thi sĩ th́ ta biết nó làm thơ nhưng thơ là ǵ, th́ đó là điều ta không biết.”
Điện Bàn Đại Lộc Duy Xuyên Xiết bao t́nh nghĩa thần tiên mộng đầu Vĩnh Trinh Lệ Trạch Thanh Châu Thi Lai Hà Mật nh́n đâu dáng người Người đầu tiên đă mỉm cười Nh́n tôi tưởng thấy niềm vui vô cùng Tôi ngồi tưởng nhớ mông lung Tưởng từ chín suối tới bao dung Bầu Trời
Thi sĩ khơi vơi ngồi nhớ quê như thế. Quê hương cố xứ bên ḍng sông Thu Bồn ở Duy Xuyên Quảng Nam. Về sở học của nhà thơ, quả thật là thông đạt quảng bác vô cùng, làu thông nhiều ngôn ngữ như Anh, Pháp, Đức, Hán. Không biết thi nhân tự học từ lúc nào mà trở thành một bậc thượng trí, hầu như vô sư tự ngộ, chỉ do đọc sách mà phát minh tâm địa như trường hợp thiền sư Huyền Giác đọc kinh Duy Ma Cật mà hoát nhiên triệt ngộ chân lư diệu thường. Từ đó, trọn suốt cuộc đời thi sĩ cứ phiêu nhiên trên con đường thênh thang sáng tạo, bước đi thi ca tỏa rợp trời thơ đất mộng bồng bềnh, bát ngát phiêu diêu.
Nhiều người cho rằng Bùi Giáng là một gă cuồng sĩ điên rồ hay một đại thi hào, một Bồ tát nghệ sĩ ǵ ǵ đó cũng được, chỉ là những danh từ, khái niệm mà thôi. Điều cần thiết phải làm là chúng ta hăy đi vào bên trong tâm hồn phong phú, thể hiện qua tác phẩm, may ra có khám phá được điều ǵ mới mẻ trong cơi tư tưởng của nhà thơ tài hoa này hay không ?
Tư tưởng trong thơ Bùi Giáng là ǵ ? Nhưng tư tưởng là chi ? Theo Tuệ Sỹ th́ : “ Tư tưởng là Con Đường, là Đạo, là Tiếng Gọi mời ta lên đường. Chính bằng và trên Con Đường ấy, chúng ta mới có thể bắt gặp được bóng dáng của con người.”*
Vâng, tư tưởng là con đường mời gọi chúng ta hành động và do vậy, do bởi hành vi tư tưởng cho nên hành động mới mang một ư nghĩa hoàn toàn mới mẻ mới lạ. Tư tưởng thi ca Bùi Giáng khởi phát rạt rào từ suối nguồn sâu thẳm tâm linh, từ cơi ban sơ tịch mịch khôn ḍ. Đó là cơi bờ âm thanh vi diệu ngữ của trời trăng mây nước, chim bướm cỏ hoa và ánh sáng rạng rỡ huyền ḥa, là bước đi đă đạt tới cảnh giới thượng thừa thi sĩ, chỉ có thể cảm nhận chứ không thể suy nghĩ luận bàn.
Đi vào cơi thơ Bùi Giáng, chúng ta cần phải buông xuống cái biên kiến, chấp thủ và chỉ khi nào cái bản ngă hạn hẹp của ḿnh được chuyển hóa th́ lúc ấy chúng ta mới lănh hội, tương ứng với ngôn ngữ chân thực nghĩa tân kỳ của thi ca, của một cái ǵ vốn dĩ vô ngôn mà phải nói đột xuất bất ngờ :
Ấy là nhạc ? Ấy là thơ ? Ấy là rượu đế một giờ bỗng dưng ? Ấy điên đảo ? Ấy điệp trùng ? Ấy từ vô tận lừng khừng mà ra Thưa em ngôn ngữ thật là Cái ǵ như thể ngọc ngà thiên hương
Thưởng thức thơ Bùi Giáng, nên thưởng thức như Phạm Công Thiện nói : “Đọc thơ cũng giống như đọc kinh. Phải thọ, tŕ, đọc, tụng. Đọc không phải để hiểu mà để biết. Biết cái thâm mật của một giây phút thoáng qua nhanh chóng hơn ánh sáng và biết cái thâm mật của tam thiên đại thiên thế giới, của vô số hằng hà tỉ tỉ thiên hà trong ḷng ta và ngoài kia không gian phiêu dật, mà ḷng ta là tất cà không gian phiêu dật.
Tại sao Nguyễn Du thường sử dụng chữ biết trong thơ và ít khi dùng chữ hiểu ? Đây là một sự việc quảng mật cần nên biết trong tương lai của văn hóa Việt Nam. Thơ là cái ǵ mà chỉ nên biết chứ không thể hiểu, may ra th́ chúng ta có thể biết được cái thâm mật, cái quảng mật và cái thâm quảng mật, có thể biết được sơ sơ qua loa, chứ không thể nào hiểu được. Đó là diệu nghĩa vô lượng của tam mật, tam muội trong thơ văn của những thiên tài vĩ đại trên thế giới.”**
Bùi Giáng đương nhiên là một thi sĩ thiên tài, siêu quần bạt tụy rồi. Tư tưởng nhà thơ bao trùm khắp thiên hạ và thấu đạt hết ư nghĩa sâu xa thâm trầm của đạo học Đông phương cũng như triết lư Tây phương. Hầu hết các bậc đạo sư, thiền sư, văn nghệ sĩ phương Đông như Đức Phật, Duy Ma Cật, Long Thọ, Mă Minh, Thế Thân, Bồ Đề Đạt Ma, Huệ Năng, Huyền Giác, Lâm Tế, Tuệ Trung Thượng Sĩ, Khổng Tử, Lăo Tử, Trang Tử, Lư Bạch, Tô Đông Pha, Tô Mạn Thù, Đỗ Phủ, Nguyễn Du, Tản Đà đến các triết gia, văn hào, thi sĩ vĩ đại của phương Tây như Martin Heidegger, Nietzsche, Hoelderlin, Wart Whitman, Shakespeare, Gerard Nerval, Kierkegaard, Malraux, Karl Jaspers, Albert Camus, Saint Exepery, Andre Gide, Apollinaire, Emily Dickinson, Paul Eluard, Dylan Thomas, Saint John Perse, Rimbaud, Rainer Maria Rilke… đều được thi nhân nói đến một cách rốt ráo cặn kẽ, tận sâu vào mạch ngầm tư tưởng uyên nguyên, uyên áo vô cùng.
Chúng ta hăy nghe Bùi Giáng phát biểu về thi ca : “Thơ là cái ǵ không thể bàn tới, không thể dịch, diễn được. Người ta có thể diễn tả một trận mưa bằng lời thơ, th́ có lẽ muốn diễn tả một bài thơ, người ta chỉ có thể phát động một trận mưa rào hoặc một cơn gió thu, mà muốn thực hiện điều đó, th́ ngoài việc làm thơ ra, con người không c̣n phép ǵ khác. Thế có nghĩa là muốn bàn tới thơ, diễn dịch thơ, người ta chỉ có thể phải làm một bài thơ khác.
Người xưa am hiểu sự đó, nên họ chỉ vịnh thơ, chớ không bao giờ điên rồ ǵ mà luận bàn về thơ. Người đời nay trái lại, họ buộc phải luận thơ có mạch lạc, luận lư, không được bốc đồng vịnh lăng nhăng. Cái chỗ ngu si đó là điều bất khả tư ngh́ vậy.” Cho nên, ở đây người viết không dám luận bàn về thơ Bùi Giáng mà giản dị chỉ là cảm nhận một phần nào hương vị suối nguồn thi ca lai láng dạt dào, quá sức dữ dội của thi nhân mà thôi.
Vào miền cơi thơ Bùi Giáng là tha hồ tự do lang thang tang bồng, rong rêu phiêu lăng ngàn phương mọi chốn, trên rừng dưới biển đầy kỳ hoa dị thảo, dạo chơi giữa ngả ba, ngả bốn những con đường sương mù, mây trắng rồi bất ngờ mở ra một phương trời xanh biếc Nguyên Xuân, đồng thanh tương ứng, tương giao theo điệu chào sơ ngộ xưa sau :
Hỏi rằng : Người ở quê đâu Thưa rằng : Tôi ở rất lâu quê nhà Hỏi rằng : Từ bước chân ra V́ sao thấy gió dàn xa dặm dài Thưa rằng : Nói nữa là sai Mùa xuân đang đợi bước ai đi vào Hỏi rằng : Đất trích chiêm bao Sá ǵ ngẫu nhĩ mà chào đón nhau Thưa rằng : Ly biệt mai sau Là trùng ngộ giữa hương màu Nguyên Xuân
Nguyên Xuân là mùa xuân rực rỡ sơ nguyên trong ḷng người, là Diệu Tâm trầm ẩn nhiệm mầu của chúng ta. Từ cơi quê ḷng thanh tịnh đó, thi sĩ bước ra ḥa điệu cùng cát bụi phù hoa phố thị, ngao du ngày tháng ta bà qua biết bao heo hút dặm dài, giáp mặt với sơn cùng thủy tận của mộng đời hư huyễn phù du. Nhà thơ chứng kiến cơi người ta cứ lo tranh đấu, tranh căi đúng sai, phải trái, hơn thua giành giật nhau măi, ai ai cũng phát huy cái bản ngă to bự của ḿnh bằng cách chạy theo danh lợi, địa vị, dấy khởi hoài tham lam, sân hận, si mê... để vô t́nh quên đi mất cái bản tâm thực tánh, cái mặt mũi xưa nay, cái cơi miền Tâm Xuân thuần nhiên huyền diệu giữa ḷng ḿnh, cho nên thi nhân chạnh ḷng trắc ẩn, thương xót cho những cảnh đời quá nhiều thống khổ điêu linh, bởi con người cứ măi đắm ch́m trong vọng tưởng, vô minh, hiểu lầm ngộ nhận :
Trần gian thơ mộng xiết bao Mà buồn vô tận ai nào biết ai Chưa yêu dấu đă lạc loài Chát chua ngộ nhận tự ngoài vào trong
Tháng giêng đau khổ mặt trời Đông sâu lạnh giá đêm dài nửa năm Về Bắc ngất tạnh mù tăm Về Nam chỉ thấy thẳm thăm mịt mù
Đau thương từ bấy đến giờ Ai người đă tỉnh đă mơ một lần Ấy đau thương ấy tử phần Không cho phép cánh đại bàng viễn du Kể từ vô tận mùa thu Vô biên khốn khổ tội tù một thân Kể xa xôi kể gũi gần Không từ đâu có dặm phần chia ly Ôi từ vô thủy ra đi Đến vô biên xứ từ quy xa vời Trần gian đáng lẽ tuyệt vời Về sau chẳng rơ muôn đời đảo điên Niềm đau nỗi khổ ưu phiền Nối đuôi tiếp tới triền miên từng giờ
Khi biết rơ từng giờ từng phút buồn thảm, u sầu cứ triền miên vây khổn chốn phù sinh đầy trầm mê, phiền năo, khổ lụy như thế, thi sĩ phát đại bi tâm, nguyện yêu thương hết cả trần gian, yêu muôn loài vạn vật, cả thập loại chúng sinh giữa ba đời sáu cơi luân hồi, qua lại đến đi :
Tôi tự nguyện sẽ một ḷng chung thủy Qua những lần buồn tủi giữa đảo điên Thân xương máu đă đành là ủy mị Th́ xin em cùng lên thác xuống ghềnh Em đứng mũi anh chịu sào có vững Bàn tay bưng đĩa muối có chấm gừng Tôi đă nguyện yêu trần gian nguyên vẹn Hết tâm hồn và hết cả da xương Xin yêu măi yêu và yêu nhau măi Trần gian ôi cánh bướm cánh chuồn chuồn Con kiến bé cùng hoa hoang cỏ dại Con vi trùng cùng sâu bọ cũng yêu luôn C̣n ở lại một ngày c̣n yêu măi C̣n một đêm c̣n thở dưới trăng sao Th́ cánh mộng c̣n tung lên không ngại Níu trời xanh tay vói kiễng chân cao
‘‘Con vi trùng cùng sâu bọ cũng yêu luôn’’ huống chi là con người phải không ? T́nh yêu, t́nh thương ấy tràn ngập khắp các tác phẩm thơ văn Bùi Giáng, ḍng ḍng long lanh lấp lánh như Mưa Nguồn tuôn đổ, như thác lũ trường giang, chảy hoài miên man ngàn trùng đại hải :
Anh đă định chẳng bao giờ sẽ nói Rằng t́nh yêu là chóp đỉnh phượng thờ V́ anh biết gào kêu thân thiết gọi Khó lọt vào tim máu của em thơ Anh đă định sẽ yêu đời suốt kiếp Suốt thiên thu từ vạn thuở phiêu bồng Rồi anh chợt thấy ḿnh luôn liên tiếp Nửa điên cuồng nửa rồ dại lông bông Và từng phút từng giây chồng chất ngất Một trăm năm đứt ruột nát gan vàng Một vĩnh viễn đoạn trường ch́m ngây ngất Dưới trầm luân từ thực thể muôn vàn
Từ thực thể muôn vàn trầm luân kiếp nhân sinh đó, cũng như Nguyễn Du, nhà thơ tự nguyện gánh vác lên vai vô số khổ lụy đoạn trường của Thúy Kiều hay như sư cô Tam Hợp âm thầm nhiếp dẫn từ bi cứu nhân độ thế. Chính v́ dâu bể vô thường trong cơi đời máu lệ điêu linh mà Diệu Pháp Liên Hoa kinh đi về thể hiện tinh thần ‘‘khai thị chúng sinh ngộ nhập Phật tri kiến’’ chỉ ra Phật nhăn, cái thấy biết tuyệt vời tối thượng :
Từ bi ? Vô tận đoạn trường Đạo cô Tam Hợp ? Hoa Hương Bốn Mùa Trăm năm dâu bể thiệt thua Cũng là Diệu Pháp thượng thừa Liên Hoa
Từ cơi Diệu Pháp vô vi bất khả tư ngh́ ấy bước ra, nên hành động của thi sĩ không giống như cơi hệ lụy ta bà đầy đa đoan chấp ngă của chúng ta, thành thử nhà thơ tự nhận ḿnh là thằng điên, thằng khùng, ngây ngô khờ dại cho khỏe nhẹ để khỏi c̣n ai thắc mắc phân vân :
Thần Tiên Thánh Phật uy quyền Giúp đời vô tận thằng điên quư ǵ ? Điên từ muôn một liên miên Mà ra vạn thuở nối liền Liên Hoa Ấy từ Diệu Pháp mà ra Đất đồng mộc mạc nở hoa lẫy lừng Đó là thể điệu cuồng điên uyên mặc thượng thừa của thần tiên du hư, dậy lừng cung bậc Lăng Nghiêm trầm hùng cùng tuyệt : Tam bành tứ trướng cuồng điên Thần thông du hư thiên tiên dự phần Lăng Nghiêm tam muội dậy lừng Vượt non băng núi qua trùng điệp truông
Ấy từ bất khả nghị bàn Từ vô tận xứ mà Nghiêm Hoa rằng Hoặc từ vô tận hằng hằng Từ đâu tới một Ngiêm Lăng khôn lường ?
Lăng Nghiêm kinh khai thị cái tâm chơn, tâm vọng của con người vốn bất nhị viên dung. Một khi thấu thị kỳ cùng điều đó, thi sĩ bất thần nhập diệu vào cảnh giới huy hoàng hoan hỷ địa, hồn phách bay bổng một niềm vui sướng lâng lâng :
Thượng thừa thể lệ trăm năm Thần tiên du hư đánh ch́m tài hoa
Cái tài hoa trác việt, độc đáo của ḿnh, đáng lẽ nên tự hào, hănh diện nhưng thi sĩ tự ḿnh làm cho ch́m khuất, tiềm ẩn đi, chứ không huênh hoang phách lối, khoe khoang, kiêu ngạo phô bày ra như kẻ phàm phu tục tử thường t́nh. Đó là nhân cách cao thượng của bậc đại trượng phu. Tự ḿnh vượt lên trên ṿng đối đăi thị phi phải trái, thoát ra ngoài mọi sinh hoạt quy ước của xă hội, để sống tự do theo ư ḿnh, thi nhân thực hiện một bước nhảy trọng đại, ngoạn mục phi thường lả tự nguyện làm người điên khủng, khờ dại, lăng trí, tự ḿnh trách móc, mắng nhiếc ḿnh theo cách điệu thể thái tùy nghi :
Bỏ đi dẹp mặt mày đi Làm thằng thi sĩ như mi dơ tuồng Mi say rượu mi điên cuồng Mi không ư thức vui buồn thế gian
Lăo già say rượu nói nhăng Làm thơ lẩm cẩm gia tăng tâm t́nh Máu tim chia sẻ tâm t́nh Nửa dâng Thần Rượn nửa tŕnh Nàng Thơ
Suốt ngày suốt tháng suốt năm Nó be bét rượu muôn năm đế nồng Thượng thừa kỳ vĩ vân mông Sịch mành tỉnh mộng đêm mồng một giêng
Đền bù xiết kể bao lăm Đáp đền muôn một trăm năm dại khờ Khờ như dại dại như thơ Dại không biết thẹn trơ trơ điên cuồng
Nói th́ nói khề khà theo kiểu tự chế giễu, bỡn cợt khôi hài như thế, nhưng trái tim thi sĩ luôn luôn rực hồng ngọn lửa t́nh yêu thương vô lượng vô biên đối với cuộc đời đang sống trong túy sinh mộng tử này. Nhà thơ đau nỗi đau của con người, sầu nỗi sầu thiên cổ của kiếp nhân sinh tàn úa phai nhàu :
Nỗi buồn khôn tả từ đâu Đi về phảng phất nỗi sầu thiên thu Giữa đêm chén tạc chén thù Một ḿnh độc ẩm sương mù dưới trăng Nỗi thương nỗi nhớ hằng hằng Nhớ thương vô cớ cầm bằng như không Ừ th́ như không như có, như mộng như thực, như tỉnh như say... hết thảy đều là một chứ chẳng khác ǵ nhau như Tâm Kinh đă nói “sắc tức thị không, không tức thị sắc” đó mà : Giật ḿnh tôi chợt nhớ ra Rằng đây đất của chúng ta chúng người Mở môi em mỉm miệng cười T́nh yêu từ đó vẹn mười muôn năm Yêu em yêu măi tấm ḷng Yêu em quá độ long đong suốt đời Nhớ em nhớ suốt mây trời Suốt trăng vĩnh viễn suốt nơi nào là
T́nh yêu đó lai láng như trường giang đại hải mênh mông, cứ tự nhiên trôi chảy, thường hướng đến những tầng lớp nghèo khổ trong xă hội như anh đạp xích lô, cô quét rác hay cô mua bán ve chai. Niềm thương cảm của thi sĩ có cái ǵ đó thật khác thường kỳ lạ :
Kính thưa đồng chí đại ca Xích lô vô lượng kể đà bao phen Từng phen lay lất ưu phiền Niềm vui vô tận thường hằng đeo đai
Các em quét rác mỗi ngày Mỗi năm mỗi tháng kéo dài muôn năm
Ve chai giày dép cũ càng Em mua giúp hết dịu dàng em mua Tơ trời thêu dệt bốn mùa Đổi thay thời tiết nắng mưa luống từng Dạn dày cho rơ phong sương Âm thầm ư nghĩa muôn phương mây vàng
Từ cô thôn nữ ở đồng quê chân lấm tay bùn đến cô em mọi nhỏ ở trên rừng truông rú thẳm hoang lương, thi nhân cũng chia sẻ tỏ bày rất đỗi ân cần tŕu mến :
Cày sâu cuốc bẫm cấy bền Tháng ngày thanh thản êm đềm buồn vui Thương em ngày tháng ngậm ngùi Nhớ em ngày tháng sụt sùi giữa đêm
Thương em như thương một nường Thiên thu là gái b́nh thường nhà quê Em từ thôn nữ năm kia Về đây phút chốc sẻ chia tấm ḷng
Kể từ vô tận tiêu tao Yêu em mọi nhỏ chốn nào đầu non Thấy em như thấy vuông tṛn Thành thân thiên hạ biển non dịu dàng Yêu em như nước lan tràn Nhớ em như nhớ những tràng giang xa
Nguồn thơ xanh ngát lại mênh mang chảy tràn qua cổng chùa tu viện, vào thăm viếng thùy mị ni cô. Trước những tâm hồn thanh thản đoan trang, chàng thi sĩ lóng cóng theo cách điệu bông đùa cà rỡn quư ni cô thuần hậu, thuần phác thảnh thơi :
Đi tu em nhớ một lời Đừng bao giờ trở lại đời làm giai nhân Đừng đẹp đẽ đến vô ngần Chỉ cần chút đỉnh đẹp tần ngần tu ( đi )
C̣n ǵ đẹp hơn là buông bỏ hết những phiền năo, vọng mê để lên đường xuất gia, đi tu một trận ly kỳ, hy hữu giữa ảo mộng tồn sinh ? ‘‘Tu là cội phúc t́nh là dây oan’’ Nguyễn Du đă nói như thế, c̣n Bùi Giáng th́ :
Tu là cội phúc phôi pha T́nh là oan nghiệt chiết ma đoạn trường
Đó là thứ t́nh dính mắc ràng buộc, chiếm hữu nên luôn luôn giận hờn ghen ghét, gây nên bao tan nát đoạn trường. Vượt qua thứ t́nh yêu nô lệ đó là tự do cất bước thong dong với chiếc áo nâu sồng mộc mạc, thoát khỏi mọi nỗi khổ niềm đau :
Nâu sồng đă bén muối dưa C̣n t́nh đâu nữa dây dưa tâm t́nh ? Sự đời tắt lửa tồn sinh Hồng quần quên mất rằng ḿnh đă quên
Chép tờ địa lư đầy vai Hùng tâm thánh nữ thiên tài ni cô Định thần mừng rỡ bước vô Song trùng chúc phúc hai cô một lần
Ni cô ? Thánh mẫu nhu ḿ Thành thân vô tận thuận tùy đầu tiên Ni cô ? Thục nữ thuyền quyên T́m đâu thấy được Nguyên Tuyền Ni Cô ?
Đặc biệt Bùi Giáng dành một t́nh yêu thương thanh thoát đối với sư cô Trí Hải ở Đại học Vạn Hạnh cũ, người đă dịch Câu chuyện ḍng sông của Herman Hesse. Thi sĩ cũng thường gọi sư cô là mẫu thân Phùng Khánh một cách tân kỳ sáng tạo :
Lúc về thờ phượng ni cô Mẫu thân Phùng Khánh điểm tô đạo trời Thần lên tiếng thánh đổi lời Niềm riêng Vạn Hạnh mọc mời cô đơn
U hoài đầu mộng hôm qua Mẫu thân Phùng Khánh thật là u u Chân đi từng bước hư phù Mộng đi từng bước tuyệt trù ống chân Mẹ về đứng giữa đầu sân Cuối cùng mẹ bước vô ngần mẹ đi
Mẹ c̣n nhớ nữa con chăng Mẫu thân Phùng Khánh con hằng chẳng quên Tuy đ̣i phen chết nếp nền Cung vang lừng bậc điệu đền bù xoang Mẹ về ngơ vắng vườn hoang Thừa Thiên sông lạnh kéo sang khu rừng
Với một suối nguồn thương yêu vô điều kiện, yêu thương vô phân biệt, nhà thơ cũng rộn ràng trang trải cùng các cô gái đứng đường, xem các cô kỹ nữ như là tiên nương, thánh nữ giáng trần và tâm sự cùng các cô chan chứa nỗi niềm :
Bất ngờ tôi bắt gặp em Vu vơ đi đứng một đêm giữa đường Đến gần bất chợt t́nh thương Bất ngờ tâm sự phi thường gần xa Em từ viễn ngạn tuôn ra Mười hằng hồng lệ chín sa ḍng ḍng Tôi từ lịch kiếp long đong Em từ lận đận tấm ḷng bao lâu Chúng ta từ cơi lao đao Quen nhau từ những kiếp nào xưa xa
Tâm hồn của gái giang hồ Các em vô tận kể từ đâu ra ? Anh nay tuổi quá cỡ già Thương em như nhớ gian nhà lưu ly Các em dù tuổi tên ǵ Cũng từng đă thốt lời ǵ anh nghe Ngày nay đứng phố ngồi hè Nhớ em mộng tưởng muôn bề ră tan Cậy em lời cậy muôn vàn Ḿnh em riêng một đá vàng thiên thu
T́nh yêu vô tận tự ḷng T́nh không yêu cũng tùy ṭng vô biên Lỡ làng chút phận thuyền quyên Chưa là thánh nữ cũng tiên nương rồi
Chỉ có cái nh́n vô phân biệt trí mới thấy được như thế. Dễ có mấy ai trên đời này xem các kỹ nữ lầu xanh là tiên nương thánh nữ ? Chỉ duy nhất thi sĩ Bùi Giáng mới có cái nhăn quan đại từ đại bi, đại hỷ đại xả như thế và từ cái nh́n thấu thị nhân sinh đó, thi sĩ ngợi ca, tán thán hết lời và gọi chung tất cả thục nữ mười phương là nàng thơ, nàng tiên diễm tuyệt vô ngần. Các nàng thơ, tiên nữ cứ đi về kề cận gần gũi, thân thiết miên man, bàng bạc ở khắp mọi nơi khắp chốn, từ phồn hoa đô hội đến lâm tuyền huyễn ngạn, ngoài bến gió bờ sương ngút ngàn quyến rũ mộng mị chiêm bao, dạt dào xao xuyến, xiết bao tâm t́nh du dương tha thiết :
Các em vô tận thuyền quyên Từ thiên cổ tới đầu tiên bây giờ Các em không thể nào ngờ Rằng đầu tiên đă bài thơ luống từng
Em từ trái đất tuôn ra Em đi xinh đẹp tiên nga dậy th́ Gặp em toàn thể nhu ḿ Non sông đất nước thuộc tùy t́nh em
Thương em hơn cả phượng thờ Ông trời ông Phật mút mùa thần tiên Yêu em từ cái diện tiền Của em số dzách thuyền quyên ấy là Em từ một thuở tuôn ra Một hơi hô hấp thiết tha dịu dàng Từ đầu truông tới cuối ngàn Cỏ cây nhớ măi muôn vàn t́nh yêu Thương em mỗi lúc mỗi nhiều Yêu em mỗi lúc mỗi tŕu mến em Đường đi lát đá êm đềm Cậy em thủng thẳng dịu mềm em đi Mai sau c̣n một tí ǵ Ấy là khu vực nhu ḿ của em Cái ǵ vô tận của em Ấy là cái ấy của em lạ lùng Dị thường vô tận hoành tung T́nh yêu tim máu thủy chung tót vời Anh từ vô tận viễn khơi Gặp em như gặp đất trời vô biên
Riêng em có lẽ thật là Thiên thu một thuở muôn nhà một nơi Cùng em vô tận rong chơi Khắp trùng dương dội sóng đời đời dâng
Ngân nga vang vọng sóng đời từ cuộc lữ đến cuộc chơi, từ cuộc t́nh đến cuộc mộng rồi từ cuộc mộng đến cuộc thơ, mở ra tưng bừng những làn gió hương màu phất phới, những phảng phất rung động trầm sâu mầu nhiệm bồi hồi :
Lối đi b́nh lặng nhiệm mầu Lối về phấp phới hương màu đầu tiên Lối đi nh́n ngửa ngó nghiêng Lối về phảng phất nợ duyên khôn b́
Chập chùng những cuộc đi cuộc về trên con đường mây trắng phiêu du, lăng đăng phiêu bồng. Không từ đâu đến cũng chẳng đi về đâu nên thi nhân dấn ḿnh nhập cuộc vào tồn lưu trôi chảy và đột ngột, thốt nhiên bỗng thấy trần gian đẹp đẽ vô cùng. Đẹp kinh hồn đến độ choáng váng mặt mày, ngập tràn cơn say chuếnh choáng, ngây ngất yêu đời vô tận nên nghêu ngao dạo khúc hát xênh xang. Trạng thái xuất thần nhập diệu ấy càng ngày càng đến thường xuyên hơn trong cuộc sống thường nhật, nên thi sĩ phiêu hốt, phiêu diêu trong cảnh giới tiêu dao vô ngại đó nhiều đến nỗi phải khiêu vũ nhảy múa như một hoàng đế tự vất bỏ ngai vàng điện ngọc, đi vi hành làm kẻ vô danh tiểu tốt, tha hồ đùa chơi tiếu ngạo, ngâm nga la hét giữa phố thị ồn ào, tấp nập người qua kẻ lại, khiến thiên hạ cứ tưởng là nhà thơ điên. Kỳ thực đó là những phút giây bay bổng, khinh an, hoan lạc, nhập vào hoan hỷ địa xuất cốt diệu thường, cực lạc vô song :
Ông vua kỳ vĩ thập thành V́ vui quá độ nên thành ra điên Bây giờ tôi dại tôi điên Chắp tay quỳ lạy khắp miền nhân gian
Chao ơi ! Thái độ ‘‘Chắp tay quỳ lạy khắp miền nhân gian’’ đó, chẳng khác chi hạnh nguyện của Bồ tát Thường Bất Khinh, luôn luôn kính trọng hết thảy mọi người dù ngu trí, lớn nhỏ, giàu nghèo một cách trân quư lạ thường. Dường như nhờ đọc sách, kinh điển Phật giáo Đại thừa mà thi nhân bất ngờ trực ngộ, thấy ra tận tường cái bản tâm thanh tịnh chói sáng vạn hữu an lành :
Thượng thừa hồi phục tâm thanh Thốt nhiên đốn ngộ ngọn ngành cảo thơm
Bước vào nào thấy chút chi Bước ra bỗng thấy cái ḿ nhu em Toàn nhiên đại ngộ hoát nhiên Hoát nhiên đốn ngộ thần tiên thượng thừa
Giữa đỉnh cao và hố thẳm, giữa vô h́nh và hữu h́nh, giữa phù du và vĩnh cửu với điệu cười sinh tử như không, thi sĩ thấy ra cảnh giới Hoa Nghiêm trùng trùng duyên khởi nên ḥa chung cung bậc đất trời rộng mở, thở cùng không khí phóng khoáng, hư lộng giữa đôi bờ mộng thực, tỉnh điên một cách khoan thai thoải mái :
Cái điên cái tỉnh ở đời Nào ai dám chắc thế thời ra sao ? Kéo dài rất mực chiêm bao Cuộc chơi kỳ vĩ tiêu tao điên cuồng
Cuộc chơi kỳ vĩ thập thành Các em kỳ bí hơn anh quá nhiều Tử sinh giữa cuộc dấn liều Tử sinh liều giữa diễm kiều cuộc chơi
Chuyện sinh tử đối với phần đông phàm phu tục tử chúng ta là rất đỗi trầm trọng, kinh hoàng khủng khiếp, nhưng với thi sĩ th́ thấy nhẹ như lông hồng, cho nên cứ tiếp tục cuộc rỡn đùa chơi, v́ đă thấu triệt được lẽ bất sinh bất diệt, chết rồi cũng chẳng mất đi đâu mà chuyển qua h́nh thức khác, chuyển biến theo luân hồi giữa ba đời sáu cơi, tái sinh theo nghiệp báo của riêng ḿnh đấy thôi :
Em về choáng váng tê mê Em về từ tử diệt về tái sinh ? Em về vô tận b́nh minh Từ em tử diệt tái sinh mừng chào
Chào mừng cuộc sống vô lượng vô biên giữa biển đời trùng trùng sóng phong quang Bát Nhă, sóng lai láng tràn vào từng trang cổ lục cảo thơm, giúp cho người ta thấy lại vẽ đẹp huy hoàng tráng lệ của trí tuệ muôn đời tung bay phất phới :
Th́nh ĺnh vô tận biển khơi Sóng triều Bát Nhă đẩy chơi vào bờ Thượng thừa trí tuệ thẩn thơ Chép tờ cổ lục cho tờ cảo thơm
Trí tuệ Bát Nhă ấy chẳng ở đâu xa mà nó ở ngay giữa tâm hồn chúng ta đây thôi. Em hăy quay nh́n lại chính ḿnh th́ sẽ thấy ngay lập tức cái ḷng trong trẻo nguyên sơ hiển hiện ra khắp muôn chiều diệu dụng :
Em đi vô tận trùng trùng Em về vô lượng tự ḷng mà ra
Đại thi hào Nguyễn Du cũng đă từng nói ‘‘Cỗi nguồn cũng ở ḷng người mà ra’’ giống như Hoa Nghiêm kinh ‘‘Tất cả do tâm tạo.’’ Th́ ra, cả sơn hà đại điạ, cả ba ngh́n thế giới này cũng đều do tâm ḿnh tạo ra mà thôi. Người thi sĩ hốt nhiên ‘‘ồ lên một tiếng’’ và mỉm cười rỗng rang sảng khoái :
Cơi bờ con mắt Hoa Nghiêm Tường vôi lá cỏ lim dim vô cùng
Cảnh giới Hoa Nghiêm đang thị hiện diễn bày chung quanh khắp mặt đất trần gian cát bụi, từ vô lượng kiếp đến một phút giây của từng sát na vĩnh cửu. Một hôm lang thang lêu lổng, bỗng thi sĩ kỳ ngộ trùng phùng đức Thế Tôn bên vĩa hè phố chợ, khiến chàng rúng động cả thần hồn, vội quỳ xuống đănh lễ thành tâm :
Thập thành đănh lễ bước chân Như Lai hộ niệm phù vân điệu chào Quan Âm Bồ tát chốn nào Cũng cho nghĩ nghị lối vào Trung Niên Ôi Bồ tát hỡi Nhu Lai Lời thơ đănh lễ lai rai vài hàng Ngàn thu rớt hột xuống trang Lá hoa cồn dậy muôn vàn bữa qua
Trung Niên thi sĩ bàng hoàng, choáng ngợp trước ánh hào quang tuệ giác siêu việt, trực kiến vô ngần Chân Không Diệu Hữu, không biết nói ǵ hơn là làm thơ tán thán ca hát chan ḥa :
Ca về tuế nguyệt thiên thâu Về ca khoảnh khắc sơ đầu sát na Chân Không Diệu Hữu là ca Không chân hữu diệu lưu sa hằng hằng Đứng đi ngồi ngả ba đàng Thượng thừa cung bậc muộn màng cứ ca
Chân Không mà Diệu Hữu nên mới có chuyện nói đi nói lại, nói măi suốt từ thiên cổ xưa nay. Nói từ ngày Đức Phật chứng đạo dưới gốc cây Bồ đề đến bây giờ cũng bấy nhiêu chuyện mà thiên kinh vạn quyển, trùng trùng vô tận vẫn nói không hết lời. Cho nên thi nhân cũng ḥa theo chiếu cố, ngưỡng mộ trước phong cách trầm hùng bất động vô nhiễm của Như Lai :
Phật ngồi dưới gốc Bồ đề Tiên nương dừng bước tóc thề chấm vai Thưa rằng Phật thật là tài Thấy mà như chẳng từ ngoài vào trong
“Thấy mà như chẳng từ ngoài vào trong.” Chỉ cần một câu thơ đó thôi, Bùi Giáng đă lột tả hết được tinh túy của đạo lư Đông Phương suốt từ mấy ngàn năm rồi, Khổng Tử, Long Thọ hay Cưu Ma La Thập th́ cũng muốn nói quanh nói quẩn cái vô sở trụ, vô sở chấp ấy mà thôi :
Lời thô tục ? Ư u tồn ? Ư nào u tục thô ngôn là lời ? Giả danh chân đế cũng rồi Giả danh tục đế đún đẩy lời cũng qua ? Trăm năm trong cơi người ta Lọ là Long Thọ lọ là Khổng Khâu ? Vàng beo lục gấu trắng trâu Đ́u hiu trăng mọc nhịp cầu phù du
Băo giông hằng thể bi thanh Liên Hoa Diệu Pháp lịch hành Thệ Đa Thập thành sử hiện ra hoa Thập Ma La Thập lời Hoa Nghiêm rằng
Rằng th́ là...như thế. Như thế là như thế nào ? Chúng ta hăy nghe Bùi Giáng khề khà đối thoại thong dong :
“- Đọc thơ văn mày viết ra, tao thấy rằng thỉnh thoảng mày nói lên đúng cái tư tưởng ẩn mật trong kinh Hoa Nghiêm, mặc dù mày viết theo cái điệu riêng biệt của mày. Thế nên tao càng ngạc nhiên thấy rằng thường thường mày cứ luẩn quẩn đọc những sách nhảm nhí lăng nhăng. Tao muốn hỏi mày tại sao mà như thế ? Mày quên mất cơi tư tưởng lớn hay sao ? - Tao cũng chẳng rơ tại sao, nhưng mày thử giải nghĩa tao nghe thế nào là cơi tư tưởng lớn. Lớn là lớn bằng mặt trời hay mặt trăng hoặc to bự như vũ trụ ? - Cứ tạm cho là to bự như vũ trụ. - Thế th́ tao thử hỏi lại mày : Có khi nào mày nh́n thấy vũ trụ to bự nằm ở ngay trong một giọt sương ? - Có - Trong một lá cỏ ? - Có - Trong một lổ chân lông ? - Có - Thế th́ bây giờ mày đă nhận thấy rằng câu hỏi của mày nêu ra ở trên kia đích thực là lệch lạc ? - Có lẽ ”
Thế đó, cảnh giới Hoa Nghiêm là vậy, thấy tất cả vũ trụ mười phương, muôn loài vạn vật, thánh phàm, thế gian và xuất thế gian đều nằm gọn trong tâm của chúng ta đây mà thôi. Tâm như hư không, vốn là rỗng lặng thanh tịnh, chẳng có h́nh dáng, không sinh không diệt, nhưng vô cùng diệu dụng rất sinh động, tuy bất biến mà tùy duyên. Cái tâm sinh động ấy ứng vào ḷng thi sĩ Bùi Giáng nên hồn thơ xuất thần bay bổng lồng lộng giữa trời đất phong quang bát ngát mông mênh. Bên ngoài th́ nhảy múa hát ca nhưng bên trong vẫn tịch nhiên niệm Phật như thường :
Huyền hoa đứng ở giữa đường Người đi rốt cuộc phi thường vẫn đi Nam mô Đà Phật A Di Lan mùa nam diện lai quy phục hồi
Con đường hân hoan sáng tạo bước đi đă quá đổi dập d́u, phiêu lăng hoan say, khiến cho thánh thần cũng lắc đầu chịu thua, chỉ có những bậc Bồ tát mới độ lượng mỉm cười tương ứng cùng thi sĩ sâu xa :
Bây giờ huyền diệu sát na Bước về gọi mộng sơn hà Trung Niên Là thằng thi sĩ diện tiền Làm thơ lố bịch thánh hiền chịu thua Chỉ duy Bồ tát vui đùa Niêm hoa vi tiếu là vừa ḷng thôi
Bồ tát là người có tâm hồn rộng mở, bao dung, chấp nhận tất cả thuận nghịch tỉnh táo hay điên rồ của thế gian, luôn ban vui cứu khổ cho con người, như Tuệ Sỹ phát biểu : ‘‘Không tận hữu vi, Bồ tát chấp nhận sự tồn tại của dị biệt giữa các loại chúng sinh mà kiến thiết quốc độ thanh tịnh. Không trụ vô vi, Bồ tát nhận thức tính b́nh đẳng như hư không trong tất cả các loại chúng sinh, nên mọi giá trị cá biệt đều được kính trong như là giá trị phổ quát. Không tận hữu vi, nên Bồ tát xây dựng quốc độ thanh tịnh không bằng hận thù tranh chấp. Không trụ vô vi, nên Bồ tát xây dựng quốc độ thanh tịnh bằng t́nh yêu và sự kính trọng giữa các loại chúng sinh.’’*** Thế là, người thi sĩ tuy điên cuồng nhưng vẫn được các vị Bồ tát chiếu cố, v́ thế cứ tha hồ rong chơi, tiếu ngạo giang hồ và chuếnh choáng làm thơ t́nh yêu, ca ngợi t́nh thương như muốn nhắn gởi điều chi bí mật cho người em chí cốt vô lường :
Gởi em chút đỉnh mùi hương T́nh yêu xa vắng như dường như không Gởi em mật pháp phiêu bồng Ngàn trăng ngậm bóng sương đồng quy lai
Sau bao nhiêu trận trận tang bồng, phiêu dật, nhà thơ đă truyền âm nhập mật pháp môn ǵ đó ? Chỉ có nàng thơ mới có thể nghe và hiểu ra mật pháp đó mà thôi. Chúng ta đừng có ṭ ṃ mà luận bàn đủ thứ. Thi sĩ hẹn ḥ nàng thơ cùng gặp nhau ở phương trời cố quận cuối nẻo nào heo hút tận chân mây :
Mây theo gió thổi về mau Bây giờ tiễn biệt mai sau trùng phùng Cùng em cố quận sẽ cùng Xiết bao tâm sự điệp trùng tái sinh
Bởi v́ cũng từ nàng thơ huyền mộng, từ ngày em xuất hiện trên mặt đất sa mạc hoang vu này đă khiến cho thi sĩ bừng ngộ ra một điều chi kỳ bí lặng im :
Em từ thiếu nữ bước ra Thành thân thục nữ tên là thuyền quyên Mang thêm mỹ nữ chênh vênh Em làm đắm đuối dưới trên bao người Mỹ nhân cách điệu tuyệt vời Giai nhân từ đó cũng vời tuyệt hơn
Em muôn vạn xứ êm đềm Cho em rất mực muôn ngh́n mà ra Anh từ đó ngộ thiết tha Em là vô tận em là em ơi !
Nàng thơ thỏ thẻ hỏi chàng thi sĩ đă ngộ điều chi ly kỳ gay cấn như rứa th́ chàng nhẹ lắc đầu chỉ đáp :
Anh chỉ biết mỗi một điều là như thế Như thế nào anh nói rơ em nghe ? Là thế đó muôn đời là như thế Nói làm ǵ em nghe nữa làm chi !
Phải chăng đó là thể lệ vô ngôn, v́ ngôn từ bất lực không thể diễn tả được cái trực ngộ kia ? Thôi đành lặng lẽ lắng nghe điều huyền diệu đang dần dần lan tỏa quanh gót ngọc em về dưới nắng sớm chiều mưa :
Em đi bất chợt thượng thừa Thoảng trong phút chốc c̣n lưa muôn đời Em từ viễn tượng xa xôi Về từ thiên thượng tuyệt vời tố nga T́nh yêu có lẽ chăng là T́nh thương vô tận tặng quà vô tâm
Té ra là như rứa, tất cả muôn sự muôn việc triền miên xảy ra từ xưa đến nay cũng chỉ là vô tâm, vô niệm như không, chẳng là ǵ ǵ hết cả :
Như không là ấy ruột rà Như không vô tận từ ta tặng người
Tặng người em gái quê, gái phố, gái núi, gái rừng, gái biển, gái thuyền quyên thục nữ mười phương một bài thơ t́nh thương yêu bất tuyệt vĩnh hằng :
Tặng em thể điệu toàn thân Kết chùm nguyệt rộng đôi vần thi ca Tặng em thỉnh thoảng mà ra Thiên thu tặng vật đóa hoa t́nh đầu
Chiều nay bỗng thấy t́nh thương Chảy tràn ngập khắp du dương cơi bờ Chân t́nh anh hỏi nàng thơ Chẳng thà như rứa chớ bơ vơ - ồ !
H́nh thành tinh thể bài thơ Vô cùng kiều diễm một giờ mà ra Muôn trùng vĩnh biệt thiết tha Một giờ như thể muôn hoa một mùa
Một mùa chi mà lạ rứa ? Thưa rằng không biết nữa. Chỉ hay rằng, đặc biệt, nhà thơ Bùi Giáng có một niềm tương ứng đậm đà, thâm sâu đến độ tâm đắc cùng lục bát Nguyễn Du qua tác phẩm Truyện Kiều. H́nh ảnh thi hào Tố Như luôn luôn xuất hiện, đi về trên khắp hàng ngàn trang thơ văn dặt d́u lăng đăng :
Sáng nay chim hót thật nhiều Tưởng ngh́n tiếng nói t́nh yêu đất trời Chiều nay có lẽ lá rơi Mưa rừng đổ xuống khắp nơi ào ào Mai kia sẽ nhớ ngày nào Ngày nay ấy mộng ŕ rào máu tim Thượng thừa tiếng hót của chim Của gà gáy sáng từ khuya tới giờ Làm đi làm lại bài thơ Kể từ tao ngộ bất ngờ Nguyễn Du
Tôi từ muôn kiếp phôi pha Gặp em ngàn thuở mà ra một thời Một lần vô hạn em ơi Gặp từ vô tận đất trời Nguyễn Du
Chào em thiên nữ vong hồn Thiên thu đă tới mang dồn dập hoa Tán hoa thiên nữ ấy là Thúy Kiều vô tận tên là Nguyễn Du
Thúy Kiều một thuở mà ra Muôn thu vạn thuở nơn nà hiện thân Kiều ôi có lẽ một lần Hồng Sơn thiên lư tử phần tái sinh
Một vùng cỏ mọc nước ngâm Ngh́n năm nhớ măi cung cầm Nguyễn Du Các con không gặp Nguyễn Du Chính ông cũng chẳng gặp Du bao giờ Nhưng bài thơ ấy c̣n trơ Bên nguồn vĩnh phúc bất ngờ tỏa ra Những là ánh sáng chói ḷa Việt Nam văn hiến băng qua dặm ngh́n
Đă hơn bốn ngh́n năm văn hiến trôi qua, thi sĩ đi về cố xứ và âm thầm nhập diệu vào cơi miền vĩnh cửu uyên tư :
Về bên cố quận tuyệt trù Vượt biên giới nhập thiên thu vô lường
Thiên thu vĩnh cửu nằm ngay trong giây phút bây giờ và ở đây. Không c̣n biên giới phân biệt nhị nguyên đúng sai, phải trái, hết rồi những có không, mộng thực giữa chốn tồn sinh. Người thi sĩ hồn nhiên như trẻ thơ, thở nhẹ nhàng từng điệu thở hài nhi nhẹ vời với tiếng cười nhẹ nhơm reo vui :
Chưa biết nói đă biết cười Cười như thượng thặng vẹn mười Như Lai Hồn như Di Lặc dẻo dai Cười không biết chán chường ai ai người Quả nhiên nó đúng là người Mà sao nó khác hẳn người chúng ta Quả nhiên nó rất là già Mà sao nó bảo nó là trẻ thơ Trẻ thơ nào có bao giờ Biết làm thơ để phượng thờ t́nh yêu ?
Bùi Giáng là thế, vẫn tà tà cách điệu tiếu lâm, riễu cợt hài hước cho “vui thôi mà” chớ có chi đâu mà trầm trọng, nặng nề phê phán đúng sai, trúng trật, dở hay phải không ? Th́ ra là vậy, trên con đường miên man sáng tạo, trên ngơ về vô sở trú phong quang, thi sĩ thung dung trỗi nhịp cung đàn hoan ca, ḥa âm cùng cung bậc Bất nhị như thị như nhiên. Với tinh thần vô sở cầu, vô sở chấp, vô sở đắc, lặng lẽ buông bỏ, cho và cho hết những ǵ mà thiên hạ đang đấu tranh, giành giật chiếm hữu lẫn nhau, thi nhân tự nguyện sống nghèo nàn hàn sĩ, làm kẻ ăn mày, một tên cuồng sĩ lang thang suốt đời hát bản độc hành ca qua Ngày Tháng Ngao Du làm Rớt Hột Phiêu Bồng giữa mênh mông thông lộ vô cùng bất tận, ngờm ngợp gió ngàn trăng.
Văn hào Mỹ vĩ đại Henry Miller nói : “Từ chút ít sách vở tôi đă đọc, tôi nghiệm ra rằng, những người lặn lội sâu nhất trong cuộc đời, những người nhồi nặn cuộc đời, những người chính là cuộc đời đều ăn ít, ngủ ít, sở hữu ít hay không có ǵ cả. Họ không có bất kỳ một ảo tưởng nào về bổn phận, hoặc nối dơi tông đường hay duy tŕ quốc gia. Họ chỉ quan tâm tới chân lư và chân lư mà thôi. Họ chỉ chấp nhận một h́nh thức hoạt động là sáng tạo. Không một người nào có thể chỉ huy công việc họ, bởi v́ họ tự nguyện cho tất cả. Họ cho không, bởi v́ đó là cách duy nhất để cho.”****
Nhận định trên của Henry Miller rất đúng với trường hợp Bùi Giáng biết bao. Một thi nhân đă tận hiến cho cuộc sống bằng tất cả tinh thành chân thiết nhất, bằng con đường nghệ thuật thi ca.
Nhà thơ Bùi Giáng đă sống trọn vẹn một cuộc đời hạnh phúc viên măn theo ư nghĩa đạo Phật. Suốt b́nh sinh cuộc sống, thi sĩ là h́nh ảnh quá cùng đẹp trong cái nh́n của thiên hạ mọi người, nhất là giới tăng sĩ Phật giáo và giới văn nghệ sĩ, ai ai cũng nh́n ông với niềm ưu ái, quư mến đầy ngưỡng mộ. Ngưỡng mộ sự tự do tự tại, thung dung thoát tục, không dính bụi trần mà “ḥa cùng ánh sáng, trộn cùng cát bụi ” của thi nhân. Bồng tênh tiêu sái, rong chơi suốt một đời thơ giữa phố thị phù hoa như một hài nhi tóc bạc thơ ngây, nhảy múa hồn nhiên hát ca vi vu vi vút.
Cuộc đời Bùi Giáng vô cùng thi vị, một cuộc đời hoàn toàn sống v́ nghệ thuật, dâng hiến tất cả cho nghệ thuật thuần túy, chỉ biết sống hết ḿnh cho thi ca và đệ nhất hy hữu nàng thơ tuyệt cùng chơn mỹ :
Em đi hồn nhớ nhung ǵ Anh ngồi nhớ cái nhu ḿ lẻ loi Trời cho rất mực rạch ṛi Vào trong thục nữ ra ngoài thuyền quyên Của em toàn thể uy quyền Của em toàn diện thần tiên dịu dàng
Tư tưởng trong thơ Bùi Giáng mang một ư nghĩa bùng vỡ khai phóng, đầy ắp hào quang sáng tạo. Tư tưởng nhập cuộc chịu chơi vào cơi tồn lưu mà vẫn thanh thản thong dong, không dính mắc, không ràng buộc, không chấp chặt của thi nhân thật chẳng khác ǵ thái độ vô tâm, vô niệm, vô sự của những bậc thiền sư. Nhà thơ thơng tay vào chợ, tung hoành ngang dọc, nhảy múa quay cuồng đủ thể điệu quàng xiên mà vẫn sáng suốt thông tuệ như như.
Tư tưởng phá chấp triệt để của Thiền tông được thi nhân thể hiện suốt b́nh sinh cuộc sống bằng chính bản thân ḿnh, như ngụ ngầm khai thị một điều ǵ vi diệu mà mỗi một người trong chúng ta phải tự lănh hội, tự thấu hiểu ra mà thôi.
Sở dĩ con người đau khổ là v́ cố chấp, chấp ngă, chấp pháp, chấp đủ thử lu bù nên cứ măi khổ đau trầm thống triền miên. Muốn thoát khỏi ṿng trầm luân khổ năo đó, chỉ c̣n một cách là hăy trở về lại chính ḿnh, nhận biết cái bản tâm nguyên sơ, sống với thực tại đang là ngay trong từng hơi thở luôn luôn mới lạ và mới lạ.
Tiến sĩ Nguyễn Tường Bách nhận xét về thi sĩ : “Bùi Giáng cũng như một người điên, cỡ Tế Điên. Cũng như Tế Điên, h́nh như ông đến cơi đời này để dạo chơi, để đùa rỡn và cũng để giáo hóa cho con người thấy tất cả đều chỉ là tṛ ảo giác của sắc thân, của chữ nghĩa, của tư tưởng, chúng đều là chuyện đáng để đùa rỡn.”*****
Thật vậy, cuộc rỡn đùa chơi hay đại ḥa điệu chơi giữa cơi người ta, v́ tất cả mọi sự trên thế gian này đều chỉ là tṛ chơi, tṛ đùa huyễn mộng. Sống là chơi, chết là chơi, điên rồ là chơi, tỉnh táo là chơi, uống rượu khề khà là chơi, mê gái là chơi, làm thơ làm thẩn là chơi, làm văn nghệ là chơi, làm cuồng sĩ túy lúy ca là chơi, làm thiền sư tự do tự tại là chơi, làm bất cứ việc ǵ cũng là tṛ chơi, tṛ đùa du hư tam muội mà thôi :
Mỗi người có một cách chơi Em vui với gió tôi ngồi nh́n trăng Em đi năm tháng thường hằng Tôi nằm nhớ măi hàm răng em cười
Mở tờ giấy mới ra chơi H́nh như giấy cũng vui cười với em Bài thơ do đó lem nhem Lúc vui lúc khổ như em đó mà C̣n tôi vui khổ thật là Đảo điên rất mực tiên nga giật ḿnh Trăm năm khó đổi tính t́nh Cũng không có thể làm thinh muôn đời Thôi th́ cứ nói cho vui Ngh́n năm chỉ có một đời muôn năm
Làm sao quên được giọng cười ‘‘vui thôi mà’’ của thi nhân ? Giọng cười ấy vẫn c̣n đồng vọng khắp nơi trên mặt đất. Bất cứ ở đâu, nếu ai c̣n cảm được thi ca và phiêu lăng đều nói về Bùi Giáng với niềm rỡn tếu, bông đùa một cách vui vẻ, thân mật, gần gũi như là anh em chí cốt ruột rà vậy.
Ngày tháng vẫn luân lưu trôi chảy măi, nói về Bùi Giáng th́ bất tuyệt và giọng cười vô sự cũng mở ra bất tuyệt như Ma Ha Ca Diếp niêm hoa vi tiếu trên đỉnh Linh Sơn rờn mây trắng từ ngh́n xưa cho măi đến bây giờ :
Niêm hoa vi tiếu luống từng Xuân phong bài động thơ mừng vụt dâng
Người thi sĩ thượng thừa đă về đă tới nơi chốn quê nhà, đă qui hồi cố quận, nằm ngắm trăng đón gió cùng mây về ḥa điệu khúc cung cầm vô thủy vô chung :
Tâm t́nh mấy nẻo mông lung Ta nằm cố quận muôn trùng người đi
Kỳ tuyệt cơi thi ca Bùi Giáng, thấm nhuần sâu sắc tư tưởng sự sự vô ngại, lư sự viên dung của pháp giới Hoa Nghiêm. Tư tưởng đó được thi sĩ tiêu dung, tiêu hóa và sáng tạo thành một nguồn thơ độc đáo vô song. Hồn thơ như ngọn lửa thiêng ngời tỏa ánh hào quang, cháy bừng lên rực rỡ huy hoàng làm ấm áp khắp mặt đất trần gian, chan chứa nồng nàn trong cơi người ta tha thiết thiên thu. Giữa thiên thu vạn đại, ngưới viết xin kính tặng thi sĩ một bài thơ :
Không chỗ trú chẳng bến bờ Vẫn bầu rượu với túi thơ dặm dài Ngút mùa cuồng sĩ lai rai Nghêu ngao vô sự hát bài Hoa Nghiêm Có ǵ đâu phải đi t́m Ba ngh́n thế giới trong tim của ḿnh Tà tà giữa cuộc phiêu linh Một hôm bất chợt thấy h́nh bóng xưa Nên về cà rỡn bông đùa Múa ca diệu dụng cùng mưa nắng cười Miền hoan hỷ địa rong chơi Khơi nguồn sáng tạo mở trời đất ra
Tâm Nhiên
* Tạp chí Tư Tưởng số 5. Đại học Vạn Hạnh. Sài G̣n 1969 ** Phạm Công Thiện. Một đêm siêu h́nh với Hàn Mặc Tử, Hoa Kỳ 2009 *** Tuệ Sỹ. Huyền thoại Duy Ma Cật. Nhà xuất bản Phương Đông, 2007 **** Nguyễn Hữu Hiệu. Con đường sáng tạo. Nhà xuất bản Hồng Hà, 1973 ***** Nguyễn Tường Bách. Mùi hương trầm. Nhà xuất bản Trẻ, 2001 Thơ văn Bùi Giáng trích trong các tác phẩm : Mưa nguồn, Lá hoa cồn, Sa mạc phát tiết, Sa mạc trường ca, Rong rêu, Như sương, Đêm ngắm trăng, Mùa màng tháng tư, Kư ức, Trúc mai, Mười hai con mắt, Rớt hột phiêu bồng, Bèo mây bờ bến. Thơ vô tận vui, Tuyết băng vô tận xứ, Thúy Vân, Mùa xuân trong thi ca, Tư tưởng hiện đại, Lời cố quận, Lễ hội tháng ba, Ngày tháng ngao du.
|
