THẠCH CẦM
NGƯỜI ĐÀN BÀ ĐỌC THƠ *
“Tôi chỉ biết viết văn làm thơ” Đó là câu nói thứ nhất. Không bóng bẩy, ám chỉ. Kể cả trong lănh vực mưu sinh. Lư Thụy Ư thường nói với bạn bè như vậy. Và bà chỉ làm thơ viết văn hơn 40 năm qua. Một con đường rất dài đi qua hoa bướm tuổi mới lớn; thành nhân - tài hoa và được trọng vọng; được t́nh yêu hạnh phúc và có đỗ vỡ; bị đày đọa và trải nghiệm cái chết trước mắt v́ chính những bài thơ của ḿnh. Và cũng chính tay ḿnh xây mộ cho con trai lớn. Tôi đă đọc nhiều thơ Lư Thụy Ư đă in và chưa biết có in hay không. Thú thật, sau 30 năm quen biết Lư Thụy Ư, tôi thường nhớ về những lần nh́n – nghe Lư Thụy Ư đọc thơ, hơn là nhớ thơ của bà. Có lẽ do số lần nh́n - nghe nhiều hơn số lần đọc
Chưa bao giờ tôi thấy Lư Thụy Ư mở một tập thơ nào của ḿnh và đọc theo những bài trong đó. Bà nhớ hầu hết những bài thơ của ḿnh đă làm, kể cả một đoạn thơ nào đó của một bài đang viết dở. Rằng có một Lư Thụy Ư ngồi bên cái bàn nhỏ xập xệ của quán cà phê vỉa hè mà khách thơ chẳng biết lạ quen. Hoặc khi đứng giữa gian pḥng mà thính giả là những người quyền chức đang phán xét thơ của bà hay trong một pḥng khách sang trọng giữa bạn bè. Rằng có ai yêu cầu Lư Thụy Ư đọc thơ đi. Người đàn bà nguyên quán Thừa Thiên Huế này đọc thơ bằng giọng Sài G̣n. Sẽ hiện ra trong tiết mưa dầm lạnh buốt của mùa đông xứ Huế. Rất trân trọng với một cung cách không bao giờ đổi khác. Tay trái ôm một cái lồng ấp sát vào ngực, bàn tay phải xoè ra, từ tốn đặt lên lớp tro phủ kín trên những viên than hồng trong cái lồng ấp nọ rồi nhấc ra, miết năm đầu ngón vào ḷng bàn tay cho một làn tro trắng rơi tơa xuống. Một khoảng nhỏ không gian đang lạnh buốt trở nên nồng ấm trong thoáng chốc và trên nên nhà đen ướt từ từ phủ mờ lớp tàn tro trắng.
Khi ngồi, đôi cánh tay duỗi thẳng, ép giữa hai đầu gối với mười ngón đan vào nhau, thân ḿnh hơi đong đưa. Nếu đứng, hai bàn tay sẽ chắp hờ vào nhau trước ngực. Mắt say đắm dĩ văng. Bà luôn có vài giây im lặng với dáng vẽ như thế khi bắt đầu đọc những bài thơ t́nh. Và chỉ có t́nh yêu đang hạnh phúc mới dặm được màu hồng biếc ấy lên má. Nhưng khi khóe môi dưới trỉu xuống một góc tối rất khó nhận ra trong ánh mắt trở lạnh lùng th́ có nghĩa ngở ngàng, găy đổ lại một lần nữa trở lại. Giọng thơ trở đay xiết, khinh bạc. Cái gánh t́nh lại bật đèn đỏ màu cải lương của một vở tuồng bi hận. Bàn tay trái sẽ chống cằm, bàn tay phải đỡ dưới khuỷu cánh tay trái với động tác muốn phụ nâng lên dáng người gập lại như vừa nhận một nhát dao khốc liệt. Ai biết ǵ về loại t́nh yêu nào có thể dẫn đến thể hiện cùng cực như thế? Phụ nữ thường ḱm nén cảm xúc và che đậy ư nghĩ. Thơ của Lư Thụy Ư vẫn lật đi lật lại những ǵ như là trái cấm, địa đàng….Nhưng khi bà cất lên cái tiếng Lời của thơ t́nh Lư Thụy Ư th́ không ít đàn bà lẫn đàn ông đang nghe thơ, không dấu vẽ thèm muốn lẫn ganh tị với nỗi mê đắm đó. Rằng tại sao nó không toát ra từ trái tim của ḿnh hay dành cho ḿnh. Vẫn luôn là những thanh âm của hoan ca ngây ngất cho dù đó là bài thơ gợi nhắc về một lần t́nh chua chát lạnh bạc; bùng cháy thân xác hay ráo hoảnh niềm đau v́ mất mát khôn cùng.
Tôi thích gọi đó là thơ chính kiến. Nghe khôi hài không? Bà đă phải luôn nhớ về những bài thơ này với tấm thân trần trụi, co quắp v́ lạnh, đôi cánh tay ṿng kín ôm chắc lấy hai đầu gối để mới có thể rắn rỏi như một tảng đá như khi nằm giữa bốn bức tường thép lạnh lẽo. Hoặc đứng với đôi tay buông thỏng thách thức trước bất kỳ những ánh mắt lăng mạ và kết án; khâm phục và dè dặt. Lời thơ chậm răi, chắc chắn từng chữ. Khẳng định quan điểm qua h́nh ảnh nh́n thấy. Không thù hằn, chế diễu. Nếu để ư, thỉnh thoảng sẽ thấy có một góc cằm cắn chặt lại, khuôn mặt hơi ngước lên. Vừa đủ tạo vài tiếng rít nhẹ giữa hai hàm răng. Nó pha sự bất khuất và kiêu hănh vào giọng đọc rất trầm tĩnh. Không hề có bàn tay nắm lại thành h́nh quả đấm vung lên hay như lưỡi dao chém nhứ vào khoảng không. Rất lịch sự, nhẹ nhàng với giọng thơ - những bài thơ bày tỏ chính kiến của ḿnh cho dù ở cương vị nói về một đối thể - không phải là đối thủ. Đó không phải là một đề tài có sự chọn lựa. Đó là con đường Lư Thụy Ư đă đặt chân lên mà không biết dẫn đến thiên đàng hay dịa ngục. Và bà đă thuộc tất cả những bài thơ đă viết trước và sau đó trên cuộc hành tŕnh. Những bài thơ đă làm cho bà có một quăng thời gian rất dài để suy nghĩ về sự tự do của ḿnh. Chê trách th́ nói bà đă phải trả giá ṣng phẳng. Thương cảm th́ nói kẻ tội đồ thi ca lên cây thập ác. Chúa ḷng lành. Tiếng Lời đă thốt ra, không bao giờ rút lại. Chỉ những cây đinh trên thập ác đă phải rút ra. Con đường bà đi, đă thực sự đến bước chân cuối cùng chưa, với hành trang c̣n lại là cái dũa móng tay ?
Từ khi là thiếu nữ đến bây giờ, tôi chưa hề mang một món trang sức nào. Đó là câu nói thứ hai mà Lư Thụy Ư vẫn nói với ai đó khi họ nhận ra là chưa bao giờ thấy bà mang nữ trang. Không có kiểu ǵ để giải thích giống như hơn 40 năm qua, bà vẫn chỉ cắt một kiểu tóc gọn gàng của đàn ông, để dài một chút cho c̣n vẽ nữ tính. Có chăng, dưới mái tóc ngắn đó là đôi mắt thỉnh thoảng lóe vài đốm sáng tinh nghịch. Bây giờ Lư Thụy Ư đă vào tuổi mà người ta hay nhắc nhớ nhau là nên thuận nhĩ tồn tâm để được sống lâu hơn. Sống qua 60 năm đời người chỉ để giữ những ǵ thuận tai ? Xin nhắc lại câu: những bài thơ Lư Thụy Ư đă in và chưa biết có in hay không. Có ai mua được đâu đó một tập thơ của bà và tự hỏi bâng quơ rằng có nên t́m Lư Thụy Ư để nói Lư Thụy Ư đọc cho nghe vài bài thơ. Nên lắm. Khách thơ sẽ thấy một Lư Thụy Ư lóng lánh.
Thạch Cầm
2010
______________________
* (Thay lời bạt cho tập Thơ Lư Thụy Ư được trích đăng trong tuyển tập Sài G̣n Ngày ấy Bây Giờ)