|
BÀI TOÁN SÔNG BƯỞI
(Việt Express - Ảnh: Việt Chung - Lê Hoàng) Con suối Bin xuôi về Vụ Bản. Gặp sông Cai vào sông Lũng ḥa ḍng. Rừng núi xứ Liên Vũ mịt mùng thăm thẳm. Một góc của Ḥa B́nh lạc lơng xa xôi. Xuôi qua xóm Câu, khuất dưới ngọn đồi cỏ dại. Đến xóm Cai buồn có con đập uể oải chắn ngang. Rải rác các làng những xóm nhỏ ngỡ ngàng trông khách lạ. Xóm Khí, Xóm Bùi, Xóm Khảnh, Xóm Đa. Xóm Chè, Xóm Nghèo lặng lẽ chia xa. Con sông Lũng chảy qua đây giờ gọi là sông Bưởi. Chí Thiện, Định Cư, Tân Mỹ nắng gội. Nước lớn: Thuyền lên chở tới những văn minh. Xây cất nhà máy rất tốn kém và công tŕnh. Dựng theo quy chế Cổ Phần nên nhà nước cho phép nhân dân ḿnh toàn quyền đứng xa mà ngắm. Nhà máy làm bột, nhà máy chế phân lớn lắm. Hoạt động tưng bừng được đến những mấy năm. Rồi bỗng nhiên ngưng nghỉ rất âm thầm. Dân trong xă đồn rầm “V́ làm phân giả, bột giả!”. (1) Tháng tư năm nay có thêm chuyện lạ. Trong Tân Mỹ ni có nhà máy đường Ḥa B́nh xả thải nước độc quá. Ngoài Vũng Áng tê có nhà máy thép Formosa cũng xả thải chất độc làm chết cá cả trăm ngàn tạ (2). Cá ngoài biển Hà Tĩnh chết trôi đă có dân la. Cá nuôi lồng trong ḍng sông Bưởi chết nổi đă có các quan của cả hai tỉnh Ḥa B́nh và Thanh Hóa chung nhau lo tất (3)! Chủ nhà máy đường Ḥa B́nh (4) cũng lên tiếng đề suất. Trước là xin lỗi dân, sau vội trả tiền đền. Có nhà nước làm chứng: Mỗi bên chịu một nửa. Một trăm năm mươi ngàn đồng cho một kư cá tươi tốt lành ngang ngữa. Giờ xác cá chết ươn nổi lềnh bềnh trong lồng vựa. Vớt lên nằm ngay đơ không ngáp không cục cựa. Lệnh cấm không được bán nên chẳng có người mua. Ngay cả lũ ruồi thèm chất tanh cũng bay tiệt đi đâu không biết nữa. Làn nước mát trong chuyển thành xanh đen tỏa mùi khó thở quá thể bùn śnh. Tiếng cá quẫy lạ lùng lúc nửa khuya và im hẳn trước b́nh minh. Thay vào đó tiếng dân lành than khóc. Ḍng sông Bưởi nhiễm độc. Tai họa đến từ đâu? Dân ngơ ngác hỏi nhau. Trong nỗi đau sạt nghiệp. Cá chết: Thế là hết! Cuộc sống sẽ ra sao? Liệu những tiếng than gào, trời có nghe không nhỉ? Nhà nước ra chỉ thị. Cá chết phải đem chôn. Xong chờ đợi ít hôm. Nhà nước sẽ xử lư. Phát xuất từ nơi nào? Ḍng nước độc kỳ dị. Ngược ḍng lên vùng cao. Quá thôn Đồi, thôn Biện, thôn Thống Nhất xôn xao. Theo ḍng nước lần vào tận thôn Nghéo. Lằn ranh giới chất bùn đen dính dẻo. Vườn rừng Cúc Phương vượn réo từng cơn. Dốc chéo quanh co Yên Nghiệp, Lạc Sơn. Địa phận tỉnh Ḥa B́nh thượng nguồn xă Tân Mỹ. Tại xóm Bùi có nhà máy chế biến mía thành đường hiệu Ḥa B́nh mới cất chưa đầy năm đấy nhỉ. Đang c̣n trong “thực nghiệm thời kỳ”. Chưa hoạt động. Chờ đợi ǵ? Ai biết! Lấy ở đâu mà xả nước thải vào sông Bưởi làm cá chết? Sở Tài Nguyên và Môi Trường hai tỉnh Thanh Hóa cùng Ḥa B́nh xác định rơ ràng. Ra lệnh phạt, bắt bồi thường và đóng cửa sáu tháng. Chủ nhà máy đường Ḥa B́nh tuân theo lệnh phán. Trả tiền cho chủ những cá chết đem chôn một kư tám mươi ngàn! Dân nhận tiền có công an kiểm soát. Thôi cũng đành cho dù có thất thoát. Chút vớt vát đền bù, nên có vẫn hơn không. Lại c̣n được chức năng hứa sẽ xét thêm về việc … đói ḷng. Nhà nước sẽ cương quyết yêu cầu chủ nhà máy làm đường phát không cho dân thêm sáu tháng gạo! Ôi! Tấm ḷng nhân đạo của nhà nước thương dân! Cảm động vô ngần! Giọt nước mắt già của ông bà Vững nhỏ xuống ḍng sông. Bầy cá trắm, cá mè giờ không c̣n nữa. Xă Thành Mỹ hết ánh đèn của anh Tuấn thăm cá lúc nửa khuya. Chị Nguyễn Thị Báu im tiếng gọi người về trên sông Bưởi. Xă Thành Vinh hết đợi lứa cá chép, cá trôi. Cá mè, cá chuối cũng chôn sạch cả rồi. Lănh tiền về, bó gối ngồi trên lồng cá ghép thân tre chờ nước sạch. Khi không bị tai ách. Thời buổi quá lạ lùng. Cứ tưởng đă mất sạch. Nhà nước cũng rộng ḷng. Hai tuần lễ trôi qua rất chóng. Kể từ khi cá bắt đầu chết cứng chất từng đống, cho đến lúc xếp hàng thoải mái chờ được đền tiền. Lên kế hoạch liên miên. Dân trong miền bớt khổ. Nh́n những nơi chôn cá vẫn chưa kịp mọc cỏ. Tự an ủi rằng thôi kệ nó đừng có tiếc thương chi! Chẳng bằng lựa kế tính đi. Gầy đàn cá mới ta th́ lo toan. Dơi đôi mắt nh́n nước từ trên ngàn trôi xuống. Rồi nước sẽ trong, rồi gợn sóng sẽ vướng những con vờ. Nắng long lanh giải vạt lụa vàng mơ. Tiếng cá quẫy sẽ thoáng vọng đến từ đôi bờ nước cạn. Rán chịu đựng và quên đi buồn chán. Nhà nước giúp hết ḷng, phải cố gắng vươn lên. Thôi đừng đ̣i hỏi ǵ thêm. Thôi đừng làm phiền xă, huyện. Dọc bờ sông có nhiều người kể chuyện. Theo đúng chỉ tiêu về huyện Lạc Sơn. Thuộc xă Tân Mỹ đầu nguồn con sông Bưởi. Nhà máy đường Ḥa B́nh nước thải tháo vội. Hàng ngày thải ra ba trăm mét khối. V́ đang thử nghiệm nên không chờ đợi xử lư nước thải thành công! Đổ hết xuống sông cho xong nước bẩn. Ba trăm mét khối. Tính nhẩm xem sao. Gượm tí đă nào! Một mét khối chứa đúng khít khao một ngàn lít! Ba trăm mét khối là ba trăm ngàn lít! Ơ! Như thế này th́ nhiều thật! Chẳng phải ít ai ơi! Thải một ngày đến ba trăm ngàn lít nước thải hở giời? Tính nhỏ lại, mỗi giờ đồng hồ thải ra mười hai ngàn năm trăm lít! Nhà nước ơi! Nếu thế th́ không ít! Chứa hết ngần nầy th́ thùng phải lớn cỡ bao nhiêu? Tính nhỏ thêm tí nữa theo từng phút cho nhẹ gọn từng điều từng nhẽ! Hơn hai trăm linh tám lít nước thải tuôn kê trong một phút. Chứa sẽ đầy tràn một cái thùng phuy. Giời ạ! Mới nghe qua, tưởng ba trăm mét khối một ngày cũng chẳng ra chi! Ai ngờ phải cần đến trên một ngàn năm trăm cái thùng phuy để chứa! Nếu sắp xếp những thùng phuy này một lớp th́ cần mặt bằng 375 mét vuông, đủ rộng để xây một biệt thự uyên ương kích cỡ huyện đường mỗi bề hơn 19 mét! Tính như vậy cũng vẫn chưa hết. Lượng nước thải ra một phút một thùng phuy. Nhà máy thiết kế theo kiểu ǵ mà nước thải ra nhiều như vậy? Những hơn hai trăm linh tám lít trong mỗi một phút đấy! Luồng nước phun ra mạnh hơn cả ṿi rồng của xe cứu hỏa ... bên Tây! Kinh thay! (5) Dân Việt nam xưa nay. Làm đường từ cây mía. Ngày xưa làm bằng tay. Bây giờ đă dùng thêm máy. Nổi tiếng nhất là người dân vùng Quảng Ngăi. Làm đường tán, đường phèn, đường phổi, đường thẻ, đường hùn, với lại đường đen. Vào dịp cuối năm có thêm thứ “mật mía” dùng trong ba ngày tết. Ngon biết mấy, chén mật mía sắp bên cạnh dĩa bánh chưng bánh tét. Hương bọt mía reo quanh thành chảo, theo mật về thương cái lạnh đầu năm! Lần vào nam, ghé các vùng Thất Sơn, Châu Đốc, An Giang. Ngoài đường mía ra c̣n có đường lấy từ cây thốt nốt ngọt lịm thơm vàng. Về lục tỉnh sẽ thấy bày bán ở các gian hàng trong chợ. Đường thật. Đường giả. Cẩn thận khi mua để tránh bị lừa. Nghề làm đường theo truyền thống ngày xưa. Đang tàn lụi theo đà tiến bộ. Những tiếng chuyên môn của thời xưa cũ (6). “Mía đón heo may” là đă đến độ của ngày mía chín. Mùa đường đă đến, dựng cḥi kê “che”. Ra công chặt mía vác về. Trâu ḅ ép lấy nước “chè” nấu “keo”. Vớt bọt, đổ “muỗng” tiếp theo. Mang về kê xuống thật đều trên “ui”. Phải sau chín mười ngày trời. Lóng mật ra hết mới dời muỗng qua. Lật muỗng xuống, đổ lấy đường ra phân biệt. Tốt hơn hết: màu mỡ gà, kế nâu đỏ, cuối đen than. Người mua là những bạn hàng. Mang về chế biến lại càng tinh vi. Đường phèn, đường phổi thiếu ǵ. Đường hùn, đường tán, rồi th́ đường đen. Đường cát, đường thẻ ngọt mềm. Đường bát là thứ đường đen thường dùng. Hai bát đường lấy rơm cột úp chung. Gọi là một cặp vẫn dùng bấy lâu. Ba mươi cặp xâu một bầu. Bốn bầu một giỏ chen nhau xếp hàng. Ngày xưa mua rất dễ dàng. Ngày nay t́m khắp cửa hàng hết hơi! Ḷ đường giờ “giữ lửa” chơi! Mía trồng không đủ để mời ông che. Bă mía vài gánh sau hè. Khói bếp không đủ lách khe vách cḥi. Thử nh́n lại vào thời Trịnh Nguyễn. Cuốn Phủ Biên Tạp Lục (7) có ghi. Quảng Nam có huyện Phù Ly. Điện Bàn đường phổi danh ghi Trong Ngoài (8). Trải qua sáu trăm năm trời. Bỗng dưng có chuyện lạ đời ghê thay. Nước thải đâu độc thế này? Khiến cá sông Bưởi chết bày trắng sông! Ḥa B́nh có giấy phép không? Làm máy đường mía hay công trường ch́? Chuyện Bô Xít hiểm nguy c̣n đó. Vũng Áng kia độc đổ biển xanh. Giả bột, phân hại dân lành. Giả đường mía nước thải thành chất độc. Bốn mươi nhà máy đường hiện nay trên toàn quốc. Không bao giờ xả thải kiểu như ri. Nếu không tin th́ cứ hỏi thử đi (9). Theo địa chỉ của báo Sài G̣n Tiếp Thị. Ơi Việt Nam! Ơi hai mươi bốn ngàn học vị Tiến Sĩ! (10) Ơi mấy trăm ngàn học sinh bậc Đại Học tài hoa! Cớ v́ sao bài toán trên sông Bưởi dành cho tuổi mười hai, mười ba mà mấy người tính măi không ra?! Sau bốn mươi mốt năm hưởng Độc lập, Tự do, Hạnh phúc lại xuống cấp tồi tệ như vậy a? Đám con giỏi, lũ cháu ngoan của Bác Hồ sao bây giờ dốt thế? Chuyện sông Bưởi, hai tuần giải quyết xong, chóng nhỉ? Đường mía Ḥa B́nh hay là chất độc Xi A Nuya? Lư do ǵ mà Nhà nước xử lư nhanh lẹ thế kia. C̣n vụ Vũng Áng th́ cứ rề rề x́u x́u ển ển. Trên đất Việt Nam, có bao nhiêu nhà máy làm đường kiểu Ḥa B́nh, người dân nào biết đến? Nhà nước cấp giấy phép biến chế đường mía thành thuốc độc, trước hết là hủy hoại môi trường, sau tiện thể giết chết dân luôn! Nạn diệt chủng đang trên đường bạo phát!
Việt Nam ơi! Con rồng lửa sắp sửa bị nước cuốn
trôi! Con Gấu Vua đang kiệt sức lần hồi! Đồng bào ơi! Mau vùng dậy
đi thôi! Mau cứu lấy giống ṇi dân tộc Việt!
(1). Ngày 20-12-2013, Sở Tài nguyên- môi trường Thanh Hóa cho biết, liên quan đến thông tin cá chết trắng trên sông Bưởi những ngày qua, giám đốc nhà máy chế biến tinh bột sắn xuất khẩu của Công ty TNHH một thành viên Tân Hiếu Hưng (đóng tại xă Tân Mỹ, huyện Lạc Sơn, tỉnh Ḥa B́nh) thừa nhận đă có sự cố vỡ cống thu gom nước thải không qua hệ thống xử lư, thải trực tiếp vào môi trường, chảy ra sông Bưởi vào đêm 6- 12 và sáng 7- 12. (VNEXPRESS) …Công ty TNHH MTV Tân Hiếu Hưng sản xuất, chế biến và xuất khẩu tinh bột sắn tại xóm Bùi, xă Tân Mỹ, huyện Lạc Sơn, tỉnh Ḥa B́nh đă vi phạm không thực hiện chương tŕnh quan trắc, giám sát môi trường; thải chất thải rắn thông thường không đúng quy định; xả nước thải vượt quy chuẩn kỹ thuật về chất thải từ 10 lần trở lên trong trường hợp thải lượng nước thải từ 1.500 m3/ngày (24 giờ) đến dưới 2.000 m3/ngày (24 giờ)… Công ty TNHH MTV Tân Hiếu Hưng bị phạt tổng số tiền khoảng 1,9 tỉ đồng và bị đ́nh chỉ hoạt động trong 12 tháng kể từ ngày 20-5-2016… (Chú thích: Công ty tự ư ngưng nghỉ, chưa được phê chuẩn nên vẫn bị phạt 1,9 tỷ đồng. Tổng cục Môi trường thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường tiện thể phạt luôn ông Nguyễn Ngọc Sáng chăn nuôi heo hậu bị tại xă Tân Mỹ, huyện Lạc Sơn, tỉnh Ḥa B́nh đă vi phạm không thực hiện chương tŕnh quan trắc, giám sát môi trường theo quy định; xây lắp không đúng, không vận hành thường xuyên hoặc vận hành không đúng quy tŕnh đối với công tŕnh xử lư môi trường; xả nước thải vượt quy chuẩn kỹ thuật về chất thải từ 10 lần trở lên trong trường hợp thải lượng nước thải từ 100 m3/ngày (24 giờ) đến dưới 200 m3/ngày (24 giờ) (bể biogas của cơ sở thải ra ngoài môi trường)... với tổng số tiền gần 195 triệu đồng và đ́nh chỉ hoạt động xả thải gây ô nhiễm cả cơ sở trong 3 tháng kể từ ngày 20-5-2016.) ( Nhóm Thời báo Kinh tế Sài G̣n (Saigon Times Group) 17/5/2016) (2). Đề nghị Chủ tịch UBND Đặng Quốc Khánh, Chủ tịch HĐND kiêm Bí thư Tỉnh ủy Lê Đ́nh Sơn với lư do hai ông không thể vào khu vực nhà máy Formosa (xem h́nh Tô Giới Vũng Áng) khẩn trương yêu cầu các ứng viên Đại biểu Nhân Dân thành phố Sài g̣n nhiệm kỳ 2016-2021 đồng quê quán ở Quảng Đông là Châu Trần Chí Hảo, Lư Sâm, Triệu Lệ Khánh và Mă Hùng với đặc quyền của người Tàu, đồng loạt vào hăng Formosa để nhất quyết đưa giấy phạt tận tay ông Giám đốc nhà máy, cứng rắn buộc phải nộp phạt vài tỷ-tỷ đồng về tội làm chết cá biển đông!
“Ối Giời Ơi! Vũng Áng là đất nước ḿnh sao bị cấm văng lai?”
(3). Trong sáng 7/5, ông Nguyễn Đức Quyền - Phó chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa cùng ông Lưu Trọng Quang - Phó giám đốc, phụ trách Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các cơ quan ban ngành liên quan trực tiếp xuống hiện trường chỉ đạo công tác xử lư môi trường. Hôm 17/5/2016 ông Trịnh Văn Chấn, Bí Thư Tỉnh Ủy Thanh Hóa ra lệnh phạt công ty Ḥa B́nh, bắt bồi thường 1,4 tỷ đồng và đóng cửa sáu tháng. (4). Các ông Phó Giám Đốc là Nguyễn Mạnh Trường, Nguyễn Khắc Quư và Trưởng Pḥng Tài Chánh Kế Toán là Nguyễn Đăng Nam. (5). Nhóm Thời báo Kinh tế Sài G̣n (Saigon Times Group): (TBKTSG Online) – Tổng cục Môi trường thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường hôm nay, 17-5-2016, ban hành quyết định xử phạt ba cơ sở sản xuất gần 4 tỉ đồng do có hành vi xả thải chưa qua xử lư làm ô nhiễm nguồn nước sông Bưởi gây ra hiện tượng cá chết hàng loạt những ngày qua… Đáng ngại là Công ty cổ phần Mía đường Ḥa B́nh đă xả nước thải vượt quy chuẩn kỹ thuật về chất thải từ 2 lần đến dưới 5 lần trong trường hợp thải lượng nước thải từ 1.500 m3/ngày (24 giờ) đến dưới 2.000 m3/ngày (24 giờ) (khối lượng nước thải của công ty là 1.900 m3/ngày) …(Eo Ôi! Không phải 300 m3/ngày như đă loan tin (ba trăm ngàn lít) mà là 1900 m3/ngày tức là Một Triệu Chín Trăm Ngàn Lít nước thải trong một ngày, hay bảy mươi chín ngàn một trăm sáu mươi sáu lít trong một giờ, hay một ngh́n ba trăm mười chín lít trong một phút! Chảy như thác lũ! Thế này th́ các vị Thạc Sĩ, Tiến Sĩ nguy mất, tính sao ra?!)
(6). Danh từ xưa trong ḷ đường:
Chè: Nước mía vừa ép ra. Giữ lửa: Không nỡ bỏ đi. Keo: Nấu cho đặc lại. Mật mía: Chất lỏng sánh ngọt màu đen nâu từ muống đường chảy ra thơm mùi mía non và mùi bọt đường cháy sém. Mía đón heo may: Khi gió heo may về là lúc mía sẵn sàng chặt xuống để ép lấy nước nấu thành đường. Muỗng: C̣n gọi là Muống. Bằng gốm dùng đựng đường vừa nấu tới lần đầu tiên. (Xem h́nh)
Hai muống đường vừa lấy ra khỏi muỗng. Phía dưới là hai hũ hứng đựng mật mía. Ui: Cái giá bằng gỗ kê muống đường để hứng lấy mật. (7) Phủ Biên Tạp Lục của Lê Quư Đôn. (8). Trong Ngoài: Xứ Đàng Trong và Đàng Ngoài thời Trịnh Nguyễn phân tranh. (9). Ông Nguyễn Văn Lộc - phó chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam, Tổng giám đốc công ty CP Đường Biên Hoà. (Báo Sài G̣n Tiếp Thị). (10). (TBKTSG) - Ở nước ta hiện nay ước tính có khoảng 24.000 tiến sĩ. (Nhóm Thời báo Kinh tế Sài G̣n (Saigon Times Group) Đỗ Ngô Trần - Thứ Bảy, 21/5/2016 )
H́nh ảnh:
Công ty cổ phần Mía Đường Ḥa B́nh đóng tại xóm Bùi xă Tân Mỹ, huyện Lạc Sơn, tỉnh Ḥa B́nh (VNEXPRESS Ảnh Ngọc Thành)
Nước tại con suối nối từ công ty mía đường đổ ra sông Bưởi đang
trong t́nh trạng ứ đọng, băi thải ngưng tụ dày ít nhất 50 cm, mặt
nước nổi váng màu vàng, khi chảy ra sông chất thải tích tụ ven bờ có
màu đen đặc. (VNEXPRESS Ảnh Ngọc Thành)
Công ty TNHH MTV Tân Hiếu Hưng sản xuất, chế biến và xuất khẩu tinh
bột sắn tại xóm Bùi, xă Tân Mỹ, huyện Lạc Sơn, tỉnh Ḥa B́nh... Công
ty có khuôn viên rộng hơn một ha, hiện đă dừng hoạt động. (VNEXPRESS
Ảnh Ngọc Thành)
Anh Tuấn, người nuôi cá lồng trên sông Bưởi ở xă Thành Mỹ. Sáng nay khi ra bè cá kiểm tra, anh Tuấn thấy nhiều con ngoi lên mặt nước thoi thóp rồi chết dần. (VNEXPRESS Ảnh: Lê Hoàng.)
Bà Nguyễn Thị Báu ở xă Thành Vinh (VNEXPRESS Ảnh Lê Hoàng.)
Ông Nguyễn Văn Vững (xóm Lộc Phượng 1, xă Thành Vinh) (VNEXPRESS Ảnh Lê Hoàng)
|
