Thái Cát

CẨU NÓI TIẾNG MỸ

 

Sau khi di cư vào Huế, ở với Bà nội tại làng Nguyệt Biều, trong nhà có nuôi một con chó con đen tuyền vẫn gọi là con chó mực. Bà nội tôi bảo tôi tập cho con chó “đào”. Tôi liền ép con chó nằm xuống, xong cầm lấy chân trước của con chó cào xuống đất và hô “Đào! Đào! Đào!”. Bà nội tôi thấy vậy, cười hiền lành. Cô Kim tôi đi ngang, dừng lại, nói “Không phải là đào đất mà chỉ dạy cho nó nằm xuống!” Tôi buông chân con chó ra. Cô giải thích: “Đào theo tiếng Ăng lê có nghĩa là nằm”. Tôi thưa: “Nhưng Bà nội biểu con dạy cho nó đào! Đâu có dạy cho nó nằm xuống mà ăn trái lê?” Cô Kim mắng tôi: “Cái thằng ni thiệt là dốt cách chi lạ, nghe noái rứa mà không hiểu ra! Thiệt đúng là cái quân ngoài Bắc vừa di cư vô đây! Lại vô phép hỗn láo nữa chứ! Dạy hoài mà không biết cách thưa chuyện noái năng lễ phép với người lớn!

Phải từ Thanh Hóa ra cho tới Hải Pḥng tôi mới được nghe hai tiếng “Di cư” khi nhận ổ bánh Tây nhồi thịt của các bà Xơ trao cho. Vô tới nhà Bà nội, cái ổ bánh Tây phải goại là ổ bánh ḿ, nhưng di cư vẫn là di cư không thay đổi. Và, con chó mực được đặt tên là con Ki Ki tập hoài mà vẫn không chịu "đào!" Cho dù sau khi tôi được giảng cho nghe Ăng Lê tức Ăng Le, tức tiếng của người nước Anh: Âm Đào trong tiếng Anh đúng ra là Đao, nhưng v́ người Việt noái tiếng Anh lại thêm dấu huyền nên Đao nghe ra thành Đào. Con Ki Ki đen thui, tối om như mực trong đêm ba mươi do đó không hiểu tiếng Anh cũng phải.

Cu Thêm con chị Gái lên giọng phách tấu, đ̣i để hắn dạy con Ki Ki học “đào”. Tôi không chịu. Hai đứa tranh căi. Cuối cùng, cả hai đứng dậy, một tay khoanh ra sau lưng, tay kia nắm lại quay lắc trước mặt chơi tṛ “oẳng tù t́” để phân thắng bại. Con Ki Ki thấy hai đứa tôi “oẳng tù t́” cũng nhảy cẫng lên, ngoắc đuôi lia lịa! Cả hai vừa quay nắm tay vừa cùng hô “Oẳng tù t́ mi ra cái ǵ tau ra cái này!” Kết quả: Tay nắm lại làm búa. Búa đập búa: Huề. Ngón tay chỉa ra làm đinh. Đinh chạm đinh: Huề. Bàn tay khum chụp lại làm cái bao. Bao chùm bao: Huề. Luật chơi: Búa thắng đinh. Đinh thắng bao. Bao thắng búa. Cô Kim lại cười “Hai đứa lại xổ Ăng Lê! Có biết không? Oẳng là Một. Tù là Hai. T́ là Ba!”. Hai đứa chúng tôi nghe xong hiểu rơ, nhưng không biết viết ra làm sao, con Ki Ki h́nh như cũng hơi hiểu!

Măi đến khi rời Nguyệt Biều xuống ở với Bác Cả tại Bến Ngự, thi đậu vào lớp Đệ Thất trường Hàm Nghi, học Anh Văn với cô Yến, nhớ được đôi ba chữ, viết được ba chữ “Oẳng, Tù, T́” bằng tiếng Anh quá đẹp và rất đúng cách chi “One, Two, Three”. Một hôm, trở lại Nguyệt Biều. Con Ki Ki nhảy chồm ra, vẫy đuôi chào đón bằng một tràng tiếng Mỹ đúng giọng tự nhiên của giống linh ngao! Phải có tŕnh độ Anh ngữ và giỏi thông dịch mới có thể nghe rơ ràng con Ki Ki chào đón một tràng dài “Này! Eng đi đâu? Không đi đâu! Đi Đi Đi! Gâu Gâu Gâu! (Wow! Where’s you go? Please don’t go!...) Cu Thêm la con KiKi măi, con KiKi mới chịu ngừng nói, nhưng vẫn c̣n hậm hực, cặp mắt long lanh, miệng kêu ư ử. Về sau, nhân dịp Tết Mậu Thân, con KiKi t́nh nguyện về ngồi canh gác ở đầu cầu Nại Hà.

Tôi lại thích nuôi chim đủ loại. Hiện nay vẫn c̣n mê. Ai cũng rơ có vài loại Chim biết phát âm ra tiếng người. Về tiếng Việt Nam, tự nhiên có những con chim sau khi ra ràng ĺa ổ đă tự nhiên kêu la bằng tiếng Việt. Tại Nguyệt Biều hay Bến Ngự có con chim cứ kêu than “Tây về chưa hết! Tây về chưa hết!”. Năm hết Tết đến, có khi nghe tiếng chim than thở van xin “Cơm c̣n cho cục”, “Kho nồi cá nục”, “Năm trâu sáu cột!”, “Con cày con cột”, “Con cầy ăn bột”, … Nghe xong, phần đông ai cũng tỏ vẻ coi thường “Đồ ba cái thứ nớ!

Tại công viên Một Dặm Vuông trong thành phố Fountain Valley, Quận Orange, Nam California có giống chim chuyên bảo người dạo chơi bằng thứ tiếng Việt Nam không cần thầy dạy “cút” đi chỗ khác. Giống chim này đồng loại với con chim Cuốc ở Việt Nam. Người Mỹ gọi loại chim này là “Coot” thuộc họ Rallidae. Tuy cùng họ nhưng chia nhiều giống khác nhau. Hà Nội gọi là Sâm cầm. Thanh Hóa gọi là chim Cuốc. Bà Huyện Thanh Quan gọi là “Quốc quốc”. Nguyễn Khuyến gọi là “Hồn Thục Đế”. Kẻ sính chữ gọi là Đỗ Quyên. Thừa Thiên gọi là Chuốc Chuốc. Nam kỳ gọi là con Trích. Ngôn ngữ đương đại của Xă Hội Chủ Nghĩa gọi là con Xít! (Xít Ta Lin?)

Các giống chim sáo, nhồng được chủ nhân dạy cho các câu : “Chào khách”, “Nhồng ơi!”, “Ai đó?”, “Chè không?”, “Chè!”. Trong chùa Báo Quốc đă từng có con nhồng không những sau khi phát âm rất rơ “Nam mô a đà Phật” xong lại phát thêm ba tiếng chưởi thề nghe xong tưởng chừng như có thể “bổ ngữa”.

Bên Úc Châu có giống vịt Xạ Hương (musk duck) biệt danh “Ripper” được các nhà điểu học cho biết là đă nói câu tiếng Anh “You bloody fool!” nghe được từ người chăm nuôi vịt. Năm 1980 tại công viên dành riêng cho các loài chim của một người Úc, đă thâu âm được câu này. “You bloody fool!” là câu chửi thề của nông dân Úc “Mầy ngu sặc máu”. Khoa học gia người Hà Lan là Carel Ten Cate cùng với nhà điểu học Peter Fullagar (ornithologist) của đại học Leiden nghiên cứu về loài chim. Đại học Leiden, tọa lạc tại thành phố Leiden, là trường đại học cổ xưa nhất ở Hà Lan. Đại học Leiden là thành viên của các nhóm: Coimbra Group, Europaeum và Liên hiệp các trường đại học nghiên cứu châu Âu.(1). Cả hai cùng viết chung bài nghiên cứu về giống vịt Xạ Hương cũng có thể nhái theo tiếng người y như chim nhồng, chim sáo của Việt Nam, Chim Kéc Xám của Phi Châu, Chim Kéc Nam Mỹ, ngay cả loại kéc tí hon parakeet của Úc cũng bắt chước vài tiếng. Parakeet được dịch ra tiếng Việt Nam là Yến Phụng hay Vẹc Yến Phụng. Theo ngôn ngữ của thổ dân Úc, parakeet có nghĩa “Thịt chim này ăn ngon lắm”. Người yêu parakeet thường nói với chuyện với chúng, vài con có thể nhái theo mấy tiếng lí nhí.

Hanabiko "Koko" (Sinh 4 tháng 7 năm 1971 – Tử 19 tháng 6 năm 2018) là một con khỉ đột cái, theo Francine "Penny" Patterson, huấn luyện viên dài hạn của con khỉ này, Koko có thể hiểu hơn 1.000 dấu hiệu dựa vào Ngôn ngữ kư hiệu Mỹ, và hiểu khoảng 2.000 từ trong văn nói tiếng Anh. Như với các thí nghiệm ngôn ngữ khỉ khác, mức độ mà Koko nắm vững (và chứng minh) những dấu hiệu vẫn c̣n gây tranh căi. Koko được sinh ra tại vườn thú San Francisco và đă sống phần lớn cuộc đời ở Woodside, California. (2)

Năm 1975, tại thành phố Rochester, New York tôi có thấy con mèo nói được tiếng “Hello” nho nhỏ theo yêu cầu của chủ nhân.

Chuyện con Ki Ki noái tiếng Mỹ làm tôi suy nghĩ măi, nhưng rồi coi thường, chẳng chia sẻ với bất cứ ai. Kết quả rất tốt v́ không bị mang tiếng điên khùng cho rằng chó lại biết nói tiếng người, hay hơn nữa nói được tiếng Mỹ không cần ai dạy! Lẩn thẩn nhớ lại, tất cả chó trong làng Nguyệt Biều đều tự nhiên nói được tiếng Mỹ. Đi xuống phố Huế, lần ra Bắc, chạy tọt vô Nam: Quái lạ, chỉ trừ những con chó câm, c̣n tất cả đều nói được tiếng Mỹ cho dù không có thầy dạy! Chó bên Mỹ, bên Anh, bên Úc, Tân Tây Lan, Phi Luật Tân, v.v. thuộc các quốc gia nói tiếng Anh, nên những con chó này tự nhiên nói được tiếng Anh là chuyện thường thôi! Ḍ xét qua phim, video đều thấy tất cả các loài chó trên thế giới đều nói tiếng Anh, tiếng Mỹ không cần thầy dạy.

Con Ki Ki noái tiếng Ăng Lê rất đỉnh trí thức nhưng lại không biết nói tiếng Việt Nam có lẽ v́ Ki Ki là gốc Chó.

Trong kinh thánh thiên chúa giáo, có đề cập một số các môn đệ của chúa Giê Su, sau khi nhờ ơn của Chúa Thánh Thần, tự nhiên nói hiểu thông thạo những ngôn ngữ khác lạ chưa từng nghe qua của những người từ các nơi khác đến khiến họ vô cùng ngạc nhiên, kính sợ.

Tại Việt Nam, có chuyện nói về một người sang Pháp, sau khi rửa tội theo chúa Giê Su, đă được ơn Chúa Thánh Thần nói được 28 thứ tiếng. Người này chỉ cần biết một chữ “Đa” đă thong dong dạo chơi thăm điện Cẩm Linh tại Mạc Tư Khoa. Về sau y bỏ đạo, theo chủ nghĩa vô thần, nên mất toàn ơn phước, chỉ để lại cho đời vài ba ḍng nhảm nhí! Không biết năm 1969, người này buồn đời dạo chơi địa phủ, khi qua cầu Nại Hà, con KiKi ngồi đó cất tiếng chào bằng tiếng Mỹ, liệu y nghe có thủng không đây?
 

Thái Cát

10 Sept 2021

________
 

(1) Carel Ten Cate & Peter Fullagar

(2) Khỉ đột Koko

 

 

art2all.net