|
Kính thưa
quư vị đồng nghiệp tôn quư,
Kính
thưa quư vị lănh đạo và quan khách
Trần
Mạnh Hảo tôi tuy 70 kư nhưng thực ra chỉ là một con sâu, nói
đúng hơn, là một con sâu ăn lá dâu internet, nghĩa là mới
đốc ra mê các tờ báo mạng, dù sáng nào cũng phải vượt qua
bức tường lửa mới đọc được cái ǵ ḿnh thích đọc, mà không
cần ai chọn món ăn tinh thần dùm cho ḿnh như bà bảo mẫu
chọn cháo, hay thực đơn sữa cho trẻ nhỏ. Sáng sớm 21-4-2005,
tôi đang đọc báo mạng, th́ nhà thơ Hữu Thỉnh gọi vào bảo :
Ông viết tham luận chưa, gửi bằng email ra ngay để đăng kư
đọc sớm. Tôi bảo : thôi anh Thỉnh ạ, tôi xin im lặng ngồi
nghe là quư cho Đại hội bội phần rồi, cho tôi lên tiếng là
hơi bị mệt đấy. Anh Thỉnh bảo : ông cứ viết đi, viết cho hay
vào ! Tôi ra điều kiện : tôi sẽ viết tham luận, nhưng viết
thật ḷng những suy nghĩ của ḿnh về nghề văn, cả điều vui
và nỗi buồn, mong được sự “đối thoại” lại của đồng nghiệp,
thậm chí của sự giải thích từ cấp trên, nếu cấp trên “hạ cố”
đối thoại cùng văn nghệ. Anh Thỉnh khuyến khích : th́ có ai
cấm ông nói thật đâu. Vâng, được lời như cởi tấm ḷng, tôi
xin thành thật đây, mặc dù biết : “ Thuốc đắng dă tật, sự
thật mất ḷng” .Bài tham luận này của tôi, v́ sự thật đôi
lúc rất khó nghe, có làm mất ḷng ai đó th́ xin làm ơn bỏ
quá cho, cũng đừng vỗ tay đuổi xuống mà lớp trẻ nó lại cười
cho rằng các bố già không biết “đối thoại”, ai nói hơi trái
tai một tí là “Phong Lai mặt đỏ phừng phừng”. Vâng, v́ tương
lai của nền văn học, hơn nữa là tương lai của văn hoá Việt
Nam mà chúng ta có mặt ở đây, trong hội trường Ba Đ ́nh lịch
sử này, không chỉ để hoan hỉ chén chú chén anh đặng bầu bán
nhau lên chấp hành chấp tỏi, mà thiết yếu là bàn xem, làm
cách nào có được tác phẩm lớn như nghị quyết đảng từng nhiều
lần yêu cầu chúng ta .
Tương
truyền, vua Tự Đ ức là người rất mê Truyện Kiều, như mê “ Đ
ập cổ kính ra t́m lấy bóng / Xếp tàn y lại để dành hơi”.
Nhưng khi đọc đến câu thơ Nguyễn Du viết về Từ Hải : “ Dọc
ngang nào biết trên đầu có ai”, nhà vua đập bàn quát : “ Bắt
ngay Nguyễn Tiên Đ iền vào đây cho ta, quất cho 20 roi để gă
biết trên đầu c̣n có ai hay không ?”. Quan hầu thưa : “ Muôn
tâu Hoàng Thượng, Nguyễn Tiên Đ iền tịch đă khí lâu rồi thưa
hoàng thượng !”. Nhà vua không thể rút lệnh đánh roi Nguyễn
Du về được, bèn phán : “ Treo cái án 20 roi ta ban cho
Nguyễn Du lên giữa giời, để bọn văn nhân thi sĩ đời sau nh́n
thấy gương tày liếp này mà liệu liệu cái thân phận bút
nghiên thấp cổ bé họng thi với phú cứ thích chơi trèo !”.
Hai trăm năm qua rồi, hậu thế vẫn c̣n mừng cho Nguyễn Du
không bị vua nọc ra đánh toét đít, bởi v́ cái chết đă cứu
ông ! Cũng may vô cùng cho hậu thế, may vô cùng cho văn hoá
Việt Nam, đội ơn vua Tự Đ ức bội phần. Ngài đă không v́ một
câu thơ “khi quân” của Truyện Kiều mà ra lệnh đốt hết sách
Nguyễn Tiên Đ iền hay bỏ “Đ oạn trường tân thanh” vào cối
giă để lấy giấy tái chế như hôm nay. Ngài đă hi sinh cái “sĩ
diện thiên tử” bị xúc phạm đi, như nuốt một mối nhục lớn, để
dâng hiến cho ngàn sau dân tộc một kiệt tác vĩ đại nhất là
Truyện Kiều mà Ngài từng rung đùi thưởng ngoạn cùng trăng
thanh gió mát nơi Khiêm Lăng tuyệt mỹ. Ô i, giá mà thời nay
có được vài ông vua như vua Tự Đ ức th́ mấy cuốn sách “hiền
như bụt” kiểu : “ Thượng Đ ế th́ cười” của Nguyễn Khải, “
Truyện kể năm 2000” của Bùi Ngọc Tấn”, “ Đ i t́m nhân vật”
của Tạ Duy Anh… dù lục lọi mỏi tay, t́m bới mỏi mắt cũng
chẳng thấy một câu văn khi quân nào, đă không phải ném vào
máy nghiền để thành bột giấy !Than ôi, thời Nguyễn Du, thời
vua Tự Đ ức làm ǵ đă có pháp lệnh : “ TỰ DO SÁNG TÁC” như
hôm nay. Nhưng cái món roi vọt kia vốn là món sở trường vua
chúa Trung Hoa dành cho văn thi sĩ, tuy chưa kịp quất vào
thân xác Nguyễn Du, th́ nó vẫn c̣n hằn đầy ra đấy trong
Truyện Kiều. Mỗi câu lục bát nổi lên như một vết lươn không
chỉ của lằn roi định mệnh quất nỗi đau lên trang giấy xưa,
mà là đ̣n roi hiện thực Tú Bà quất vào thân xác Thuư Kiều,
hiện thành thơ rơm rơm máu, xót xa ḷng mai hậu nỗi kêu
thương đoạn trường muôn thuở. Về mối quan hệ giữa roi vọt và
thi ca, tôi đă viết bài tứ tuyệt có nhan đề : “ Tú Bà định
hướng Thuư Kiều” như sau : “ Này tấm ḷng trinh bạch / Bà
đánh chừa nghe con / Thuư Kiều đâu trang sách / Đ ể câu thơ
chịu đ̣n”…
Đ ể
truyền nỗi đoạn trường của thời đại ḿnh lại cho hậu thế,
cũng chính là nỗi buồn đau muôn thuở kiếp người một cách đệ
nhất tài t́nh, đệ nhất rung động nhường ấy, tôi đồ rằng, khi
ngồi viết Truyện Kiều, Nguyễn Du đă viết với tâm thức tự do
sáng tác tuyệt đối. Nghĩa là trong thế giới sáng tạo của bút
nghiên, thi sĩ chính là Thượng Đ ế, là ông chủ của vũ trụ
thi hứng, phải ứng xử như đấng toàn năng với nguyên tắc bất
di bất dịch : “ Dọc ngang nào biết trên đầu có ai !”. Vâng,
tự do sáng tác là khi ngồi trước trang giấy, nhà nghệ sĩ là
Chúa Trời sáng thế. Anh tuyệt nhiên không được phép để một
ám ảnh sợ hăi nào quấy nhiễu ḿnh. Ví như anh c̣n phải day
dứt viết thế này, viết thế nọ mới được duyệt in; rằng đang
có bao nhiêu đôi mắt soi mói vô h́nh kiểm duyệt anh từ xa ví
như viết xong một câu văn là cứ phải mắc bệnh tương tư, nhớ
đến anh Khổng Minh Dụ [1], anh Đ ỗ Kim Cuông [2], anh Trịnh
Đ ́nh Khôi [3], anh Nguyễn Đ ́nh Nhă [4], anh Vũ Duy
Thông[5], nhớ mấy anh canh cửa phê b́nh, nhớ anh giám đốc
duyệt bài, anh biên tập viên cầm hai tay hai cái kéo, nhớ
anh duyệt lưu chiểu hồi này với máy ḍ câu chữ nghe đồn c̣n
kỹ hơn máy ḍ hành lư hải quan; th́ than ôi, bằng ấy cơ chế
kiểm duyệt đè nặng lên tâm lư sáng tạo của anh, nên “vừa
viết vừa run” như thế; nghĩa là anh vừa viết vừa tự thiến
đứa con tinh thầm của ḿnh, cho khi ra đời nó không được có
cơ hội cuồng lên v́ phát dục, xóa hết bản năng sinh tồn bùng
sôi của nó đi, đẽo gọt chân nó sao cho vừa với đôi giày
“chính trị” đi, th́ nhà văn ơi, tự do sáng tác ơi, ta chào
mi, v́ mi quá nhiêu khê, quá rách việc, quá nhiều cơ quan và
nhiều cá nhân quyết định việc sống c̣n của ng̣i bút mi theo
kiểu nhiều cha con khó lấy chồng. Quá nhiều người gác cửa,
có thể bất cứ lúc nào vui th́ cho anh qua, buồn th́ giữ anh
lại khám xét, lục vấn, xử lư cấm cản tuỳ tiện vô nguyên tắc
như từng thô bạo xử lư bao nhiêu nhà văn, bao nhiêu tác phẩm
chết oan v́ vừa ra đời đă bị bóp mũi.
Với cơ
chế luật pháp lằng nhằng, cấm th́ bảo cấm, thu hồi th́ bảo
thu hồi, kiểm duyệt th́ bảo kiểm duyệt y như thời Tây đi một
nhẽ th́ nhà văn sẽ mừng vô cùng. Nhưng đảng ta bảo, chế độ
ta tự do báo chí, tự do sáng tác, không kiểm duyệt mà khi
thực hiện th́ than ôi, ai có qua cầu mới biết, g̣ bó cấm cản
muôn phương. Thời Tây, nước ta mất, dân ta nhục, Tây nó bảo
tao không cho chúng mày tự do sáng tác, tự do báo chí, tao
kiểm duyệt rơ ràng đây này; luật nó khiếp hăi, gian ác là
vậy mà dân ta rón ra rón rén đến cười cười nói nói giả lả
làm quen, thử xin nó ra báo tư, xuất bản tư xem thằng Tây
này mày nô lệ các quan đến hồi nào mới thôi đây! Tây xem
giấy phép tí tẹo xong, cho liền anh này ra báo tư, anh kia
xuất bản tư, mừng quá ! Thời Mặt trận b́nh dân nó c̣n cho cả
báo chí, xuất bản của đảng cộng sản ra công khai, mới có
hàng loạt tiểu thuyết lớn xuất hiện, tố cáo chính chế độ
gian ác, phản tự do, phản dân chủ của nó;mà thằng Tây gian
ác cũng lạ, sách ra, có nhẽ nó cóc đọc được tiếng Việt nên
nó cóc có cấm, cóc có ban tư tưởng, cóc có A 25, có hàng
chục cơ quan, hàng trăm người có thể tḥ tay tḥ chân vào
nắn nắn từng con chữ như chế độ độc lập tự do bây giờ. Trong
thời Tây nô lệ muôn vàn, gian ác muôn vàn, không hiểu các bố
nhà văn ta hồi ấy lấy tự do sáng tác ở đâu ra mà sinh ra bao
nhiêu kiệt tác : “ Số đỏ”, “ Chí Phèo”, “Tắt đèn”, “Kép Tư
Bền”, “ Bỉ vỏ”, “ Vang bóng một thời”, “Thơ Mới
1932-1945”…truyền tới hôm nay !Viết báo viết văn chống Tây,
công bằng nó cũng bắt, cũng bắn, cũng bỏ tù một mớ, nhưng
thường th́ nó chép miệng bảo : chuyện vặt, cho chúng mày
chửi, coi như tao xả xú bắp cho dân chúng an nam mít chúng
mày, ăn thua mẹ ǵ, xưa nay trong lịch sử nhân loại có thấy
bọn văn sĩ nhát như cáy miệng hùm gan sứa kia đưa tiểu
thuyết, thi ca ấm ớ ra mà lật đổ được triều đại nào bao giờ
?
Khi đưa
nhân vậy cô gái lầu xanh Thuư Kiều ra làm nguyên mẫu cho cái
đẹp, nâng cô gái phạm huư, phạm phong, phạm pháp kia lên
thành nguyên lư CHÂN THIỆN MỸ CỦA THỜI ĐẠI, Nguyễn Du đă
vượt qua mặt chế độ phong kiến dă man, vỗ cái đốp vào mặt
chế độ nó nảy đom đóm mắt ra như thế mà nó tha chết cho th́
kể cũng là một sự thậmhay và thậm lạ! Rồi Nguyễn Du lội qua
chế độ phong kiến chưa có đảng ta lănh đạo ấy mà tiến thẳng
tới thời đại tự do dân chủ định hướng xă hội chủ nghĩa hôm
nay, chính nhờ có nguyên tắc sáng tạo : “ Dọc ngang nào biết
trên đầu có ai !” đấy. Cái mà thời nay ta gắn cho nhà văn
một thiên chức vô cùng tốt đẹp, vô cùng cao quư là : “ Nhà
văn là người hướng dẫn tinh thần thời đại”.Thời đó, Việt Nam
ta chưa có chủ nghĩa Marx, chỉ có Nho giáo là tư tưởng chính
thống của thời đại. Mà Nho giáo th́ cương cường nghiêm
chỉnh, khắc khổ, tu thân : “trai th́ trung hiều làm đầu/ Gái
th́ tiết hạnh là câu sửa ḿnh”; Nho giáo chúa là ghét chuyện
ong bướm, chuyện lả lơi trai trên gái dưới gần như là chuyện
phản động, thế mà Nguyễn Du lại đưa một cô gái lầu xanh ra
từ nhà thổ để thông qua chữ hiếu của nàng, thông qua vẻ đẹp
thân xác và tâm hồn của nàng mà xóa sổ những giáo điều giả
dối phong kiến, đưa cô gái bị xă hội cho là thập thành ấy
lên thành BÀ CHÚA CỦA CÁI ĐẸP th́ “tội” ấy c̣n ghê hơn cả
tội khi quân !
Thế mới
biết quan niệm thẩm mỹ về văn học của ông cha ta thoáng vô
cùng ! Nguyễn Du tất nhiên là thoáng vô cùng, mà Tự Đ ức
cũng vô cùng thoáng, không th́ làm ǵ chúng ta có được
Truyện Kiều trên tay.Hi vọng, những nhà quản lư văn học nghệ
thuật của chúng ta hôm nay cần phải học được lối ứng xử với
nhà văn không hơn được th́ ít ra cũng bằng với ông cha, mới
hi vọng có tác phẩm lớn. Xin thực hiện đúng cương lĩnh ‘TỰ
DO SÁNG TÁC’ của đảng và nhà nước vẫn ban hành, xin bơn bớt
dùm đi các cấp trung gian, quan tâm tới nhà văn vượt mức
các chỉ tiêu trên giao th́ quư hoá biết là chừng nào. Xin
chư vị Bắc Đ ẩu Nam Tào chứng giám, nếu NÓI và LÀM đượp khớp
với nhau đẹp đôi như Nguyễn Du – Thuư Kiều ( nhà văn và nhân
vật) th́ cánh viết lách chúng em đây cứ là mở cờ trong bụng
như lúa chiêm tháng tư này đang ngấp nghé đầu bờ, chờ tiếng
sấm mưa móc tự do của đảng, hồn vía lúa sẽ phừng phừng phọt
lên mà phất đ̣ng đ̣ng sáng tác, báo hiệu vụ chiêm văn học
bội thu chứ chẳng chơi; rồi th́ chúng em rúc rích họp cho
hết đại hội 7 nhà văn xong là lại tưng bừng, phấn khởi chuẩn
bị họp tiếp đại hội 8 ạ ! Chúng em sẽ túc tắc bảo nhau mà
viết ra tác phẩm xứng đáng với thời đại, với dân tộc Việt
Nam; một dân tộc mà số phận đă giành cho nó một khung cửa
hẹp vào thiên đường độc lập tự do qua hàng triệu hi sinh
xương máu, để cho quyền làm người được có cơ tồn tại dưới
mặt trời, như chính Nguyễn Du, và Thuư Kiều từng khát vọng.
H́nh
như, trong kỳ họp đại hội nhà văn lần thứ 7 này, tôi đă manh
nha thấy cái tinh thần cha ông xưa, cái quan hệ giữa chính
trị và văn nghệ vừa cương vừa nhu, vừa thương khó, vừa phục
sinh, vừa thuỷ vừa hoả tương khắc mà thực ra là tương hỗ .
Truyện Kiều sở dĩ có được là bởi nó biết cách thai nghén,
giáng sinh trong hang Betlem ḅ lừa của tự do sáng tác, nơi
lănh đạo chính trị và văn nghệ quan hệ với nhau theo nguyên
mẫu cặp bài trùng kỳ ảo giữa Tự Đ ức và Nguyễn Du, rất nên
được tham chiếu hôm nay. Chừng như mối quan hệ ấy đang ẩn
hiện thấp thoáng đâu đây như khói như sương, giục giă chúng
ta cùng tiễn đưa những rào cản đi khỏi nỗi sợ hăi của nhà
văn, như xưa nàng Kiều từng tiễn đưa Thúc Sinh (hay tiễn đưa
chính cái chuyện t́nh dấm dúi bán chính thức nhá nhem tối
sáng của ḿnh lên đường, đi t́m danh chính ngôn thuận dưới
mặt trời). Đ oạn, cùng nhau mà lảy Kiều, rằng : “ Người lên
ngựa, kẻ chia bào / Rừng văn nghe sắp nhuốm màu rưng rưng”.
( Xin cụ Nguyễn Du tha lỗi) và xin chấm hết ở đây.,.
Sài G̣n
22-4-2005
Trần
Mạnh Hảo
CHÚ
THÍCH :
[1]
Khổng Minh Dụ : thiếu tướng công an- Cục trưởng Cục Bảo vệ
tư tưởng văn hoá ( A 25) Bộ Công An
[2] Đ ỗ
Kim Cuông : Vụ trưởng Vụ Văn Nghệ Ban tư tưởng văn hoáTrung
Ương
[3]Trịnh
Đ ́nh Khôi : chuyên viên cao cấp Ban Tư tưởng Văn Hoá Trung
Ương phụ trách theo dơi Hội Nhà Văn VN
{4]Nguyễn Đ ́nh Nhă : Cục trưởng Cục xuất bản – Bộ Văn hoá
Thông tin
[5] Vũ
Duy Thông : Cục trưởng Cục báo chí Ban Tư Tưởng Văn hoá
Trung Ương
( Bài đă
đọc chiều ngày 23-4-2005 trên diễn đàn Đ ại Hội Nhà Văn lần
thứ 7 trong Hội trường Ba Đ ́nh- Hà Nội. Chiều 24-4-2005
thiếu tướng Khổng Minh Dụ –Cục trưởng Cục Bảo vệ tư tưởng
văn hoá Bộ Công An có lên diễn đàn phản ứng tham luận này
của Trần Mạnh Hảo)
Nguồn :
www.giaodiem.com , www.tapchitho.org ,
www.vannghesongcuulong.org
|
